III SA/Po 330/26

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Witkowicz-Grochowska (spr.) Sędzia WSA Maciej Busz Sędzia WSA Tomasz Grossmann po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 27 maja 2026 r. sprawy ze skarg L. W. na decyzje Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lutego 2026 r. znak [...], postępowanie [...] w przedmiocie świadczenia wychowawczego oddala skargi w całości.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych Centrum Obsługi Świadczeń dla Rodzin (dalej ZUS) decyzjami z dnia 5 czerwca 2024 r. znak sprawy [...] (postępowanie [...]) i znak sprawy [...] (postępowanie [...]) zmienił wysokość przyznanego L. W. (dalej jako skarżąca lub strona) w informacji/decyzji z dnia 29 lutego 2024 r. świadczeń wychowawczych na dzieci: I. W. i L. W. stwierdzając, że świadczenia te na każde z dzieci przysługują na okres od 1 czerwca 2024 r. do 31 maja 2025 r. w kwocie [...]zł miesięcznie. Organ I instancji wskazał, że na podstawie orzeczenia Sądu Okręgowego w [...] z 5 lutego 2024 r., sygn. akt [...] ustalił, iż dzieci są pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców. Zgodnie bowiem z art. 5 ust. 2a ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U. z 2024 r. poz. 421, dalej w skrócie u.p.p.w.d.), w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu, sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, kwotę świadczenia wychowawczego ustala się każdemu z rodziców w wysokości połowy kwoty przysługującego za dany miesiąc świadczenia wychowawczego. Skarżąca nie zgodziła się z powyższymi decyzjami organu I instancji i wniosła od nich odwołanie podając, że z wyroku sądu rozwodowego wynika, iż podstawową pieczę opiekuńczą sprawuje matka, przy której dzieci mają miejsce zamieszkania. W ocenie Skarżącej sąd nie orzekł w jej przypadku opieki naprzemiennej, powinna więc otrzymywać całość świadczenia. Decyzjami z dnia 3 lutego 2026 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy zaskarżone decyzje organu I instancji. Uzasadniając rozstrzygnięcia organ wyjaśnił, że na podstawie zgromadzonej w sprawie dokumentacji stwierdzono brak podstaw do uchylenia decyzji ZUS i przyznania świadczenia w pełnej kwocie, ponieważ ustanowiony na drodze sądowej podział opieki/kontaktów rodziców nad dziećmi wskazuje na sprawowanie opieki przez oboje rodziców w porównywalnych, powtarzających się okresach, tym samym zasadnym jest zastosowanie art. 5 ust. 2a przedmiotowej ustawy. Organ wskazał, że z akt sprawy wynika że dnia 13 lutego 2024 r. L. W. wniosła do ZUS wniosek o świadczenie wychowawcze na dziecko I. W. na okres świadczeniowy 2024/2025 i nie dołączyła do wniosku żadnych dodatkowych dokumentów. Analogicznie było w sprawie drugiego dziecka L. W.. Następnie organ wskazał, że dnia 23 kwietnia 2024 r. wniosek do ZUS złożyła inna osoba uprawniona do ubiegania się o świadczenie wychowawcze na ww. okres świadczeniowy doprowadzając tym samym do zbiegu prawa wnioskodawców. A. W. do wniosku załączył wyrok Sądu Okręgowego w [...] z dnia 05 lutego 2024 r. Sygn. akt [...]. Organ odwoławczy podał, że z postanowień tego wyroku wynika, że miejscem zamieszkania dziecka będzie miejsce zamieszkania matki natomiast kontakty ojca z dziećmi zostały uregulowane w ten sposób, że będą się one odbywać: we wszystkie nieparzyste weekendy miesiąca od soboty godzina 10:00 do poniedziałku z obowiązkiem odprowadzenia do placówki wychowawczej, w każdym tygodniu miesiąca od środy z obowiązkiem odebrania z placówki wychowawczej do piątku z obowiązkiem zaprowadzenia do placówki wychowawczej. Mając powyższe na względzie zdaniem organu koniecznym było zweryfikowanie przedstawionych przez stronę informacji i przyznanego matce prawa do świadczenia wychowawczego w pełnej wysokości, dlatego w dniu 26 kwietnia 2024 r. ZUS wezwał L. W. do uzupełnienia wniosków w terminie 7 dni od doręczenia pisma przez dostarczenie dokumentów z sądu, potwierdzających sprawowanie wyłącznej lub naprzemiennej opieki nad dziećmi. Organ wskazał, że na powyższe wezwanie udzieliła L. W. odpowiedzi w dniu 30 kwietnia 2024 r. i 13 maja 2024 r. wyjaśniając że sprawowana przez ojca dzieci opieka nie jest opieką naprzemienną oraz przedłożyła ww. wyrok z dnia 05 lutego 2024 r. wraz z klauzulą wykonalności. Prezes ZUS wskazał, że w toku postępowania odwoławczego w oparciu o posiadane przez dokumenty przeprowadzono analizę przedmiotowej sprawy i stwierdził, że decyzja wydana przez organ I instancji jest prawidłowa. Organ odwoławczy zauważył, że stosowane pojęcie opieki naprzemiennej to nie tylko bezpośrednie wskazanie przez Sąd w orzeczeniu sądowym o jej ustanowieniu, ale również podział opieki/kontaktów rodziców z dzieckiem w okresach mając porównywalny i powtarzający się charakter. Zatem z uwagi na przedłożone do akt dokumenty i uregulowany w ich ramach wymiar kontaktów ojca z obojgiem dzieci wskazuje na sprawowanie opieki nad nimi przez oboje jego rodziców w porównywalnych i powtarzających się okresach czasu. Skargi na powyższe decyzje do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wniosła L. W. reprezentowana przez zawodowego pełnomocnika. Skargę dotyczącą świadczenia przyznanego w związku z dzieckiem L. W. zarejestrowano pod sygn. akt III SA/Po 331/26, natomiast dotyczącą I. W. pod sygn. akt III SA/Po 330/26. W tożsamo brzmiących skargach zaskarżonym decyzjom Skarżąca zarzuciła naruszenie: I. przepisów prawa materialnego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a to: (1.) art. 5 ust. 2a w zw. z art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci poprzez: ich błędną wykładnię oraz niewłaściwe zastosowanie, polegające na przyjęciu, że w realiach sprawy zachodzą przesłanki uzasadniające kwalifikację sytuacji rodzinnej jako "opieki naprzemiennej" sprawowanej przez oboje rodziców w porównywalnych i powtarzających się okresach, a w konsekwencji że świadczenie wychowawcze winno zostać podzielone pomiędzy rodziców. Organ w sposób nieuprawniony utożsamił bowiem uregulowane kontakty ojca z dzieckiem oraz wspólne wykonywanie władzy rodzicielskiej z równoważnym sprawowaniem pieczy, nie wykazując, aby dziecko funkcjonowało w dwóch równorzędnych ośrodkach życia i aby ciężar codziennej opieki był rzeczywiście dzielony w sposób zbliżony w ujęciu miesiąca (w powtarzalnym cyklu). Nadto organ pominął doniosłość prawomocnego rozstrzygnięcia sądu rodzinnego, z którego wynika ustalenie miejsca zamieszkania małoletniego przy matce, co w świetle realiów życiowych oznacza stały ośrodek życiowy dziecka oraz wiodącą bieżącą pieczę sprawowaną przez Skarżącą. W rezultacie zastosowano art. 5 ust. 2a w sytuacji, w której brak jest podstaw do uznania, że zachodzi "opieka naprzemienna" w rozumieniu przepisu będącego wyjątkiem od zasady wypłaty świadczenia jednemu z rodziców, a więc przepis ten został wykorzystany rozszerzająco, w sposób niezgodny z jego ratio legis i w oderwaniu od przesłanek, od których ustawodawca uzależnił podział świadczenia. (2.) art. 4 ust. 2 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, polegające na przyjęciu rozstrzygnięcia prowadzącego do faktycznego ograniczenia świadczenia należnego temu rodzicowi, który zapewnia dziecku stały ośrodek życiowy oraz na co dzień zaspokaja jego bieżące potrzeby, ponosząc zasadniczy ciężar wychowania i utrzymania. Organ, przyjmując automatyzm w podziale świadczenia, pominął funkcję świadczenia wychowawczego jako instrumentu wspierającego rodzica w codziennym wykonywaniu obowiązków opiekuńczo-wychowawczych wobec dziecka, a w konsekwencji doprowadził do sytuacji, w której świadczenie zamiast służyć stabilnemu wsparciu utrzymania dziecka w miejscu jego stałego zamieszkania zostało rozszczepione na podstawie formalnej interpretacji kontaktów. Mając na względzie cel regulacji, należało ocenić, kto w rzeczywistości zapewnia dziecku codzienną opiekę i stałość organizacyjną, a nie ograniczać się do przyjęcia, że częste kontakty ojca automatycznie "przenoszą" ciężar pieczy na porównywalny poziom. Tym samym organ zastosował art. 4 ust. 2 w sposób sprzeczny z jego funkcją i znaczeniem, doprowadzając do nieuzasadnionego uszczuplenia świadczenia u rodzica pierwszoplanowo sprawującego bieżącą opiekę. (3.) art. 28 k.c. (w aspekcie wykładni pojęcia miejsca zamieszkania) poprzez: jego pominięcie przy dokonywaniu oceny stanu faktycznego i prawnego oraz poprzez wadliwe wnioskowanie, jakoby sama regulacja kontaktów mogła "zastąpić" ocenę rzeczywistego modelu pieczy i prowadzić do uznania, że dziecko pozostaje w naprzemiennej, równoważnej opiece. Z art. 28 k.c. wynika, że osoba w tym dziecko może mieć tylko jedno miejsce zamieszkania, a rozstrzygnięcie sądu rodzinnego w tym zakresie ma w znacznej mierze charakter porządkujący i ewidencyjny. Organ, zamiast prawidłowo odczytać znaczenie tej konstrukcji i oddzielić ją od pojęcia równoważnej pieczy, wykorzystał argument "podziału kontaktów" w sposób prowadzący do błędnej subsumpcji: przyjął, że skoro kontakty są rozbudowane, to zachodzi piecza naprzemienna, mimo że art. 28 k.c. i wynikające z niego konsekwencje systemowe nie pozwalają na dowolne utożsamianie rozwiązań ewidencyjnych i porządkujących (miejsce zamieszkania) z rzeczywistym, równoważnym podziałem codziennej opieki. W konsekwencji organ przyjął przesłanki opieki naprzemiennej mimo braku podstaw faktycznych, a następnie na tej błędnej kwalifikacji oparł rozstrzygnięcie w przedmiocie podziału świadczenia. Wskazując na powyższe zarzuty Skarżąca wniosła o zmianę w całości zaskarżonych decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 03 lutego 2026 r. poprzez ustalenie, iż świadczenie wychowawcze na małoletniego I. W. i L. W. przysługuje L. W. w pełnej wysokości, bez zastosowania art. 5 ust. 2a ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci; ewentualnie, na wypadek nie podzielenia powyższego wniosku uchylenie w całości zaskarżonej decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 03 lutego 2026 r. oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia 10 czerwca 2024 r. (powinny być z 05 czerwca 2024 r. przyp. Sądu) i przekazanie sprawy organowi do ponownego rozpoznania. Nadto wniosła o dopuszczenie dowodu z dokumentu – ugody mediacyjnej z dnia 25 lipca 2025 r. wraz z postanowieniem Sadu z dnia 4 listopada 2025 r. dołączając ich kserokopie do skargi. W uzasadnieniu Skarżąca wskazała, że zaskarżone rozstrzygnięcia oparto na założeniu, iż w realiach niniejszej sprawy małoletni pozostają pod opieką naprzemienną obojga rodziców, wobec czego zasadne jest zastosowanie regulacji przewidującej podział świadczenia pomiędzy rodziców. Skarżąca konsekwentnie nie zgadza się z powyższą oceną organu, wskazując, że została ona przyjęta w oderwaniu od treści prawomocnych orzeczeń sądowych oraz rzeczywistej organizacji życia dziecka, a w konsekwencji prowadzi do wadliwej kwalifikacji stanu faktycznego i nieuprawnionego zastosowania przepisów prawa materialnego. Jej zdaniem, niniejsza sprawa dotyczy w istocie błędnej kwalifikacji dokonanej przez organ relacji między rodzicami małoletnich w zakresie sposobu sprawowania pieczy i realizowania kontaktów z dzieckiem, a w konsekwencji wadliwego zastosowania reżimu prawnego właściwego dla tzw. opieki naprzemiennej w rozumieniu ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Kluczowe jest bowiem to, że organ rekonstruując stan faktyczny utożsamił rozbudowane uregulowanie kontaktów ojca z dzieckiem, a także sam fakt pozostawienia władzy rodzicielskiej obojgu rodzicom, z przesłankami sprawowania opieki naprzemiennej w "porównywalnych i powtarzających się okresach", podczas gdy z całokształtu dokumentacji sprawy wynika odmienny rzeczywisty i prawnie relewantny obraz sytuacji rodzinnej małoletniego. Dalej argumentowała, że punktem wyjścia jest okoliczność, iż w sprawie stron wydany został prawomocny wyrok rozwodowy Sądu Okręgowego w [...] z dnia 5 lutego 2024 r. sygn. akt [...]. W wyroku tym Sąd przy pozostawieniu wykonywania władzy rodzicielskiej obojgu rodzicom jednoznacznie rozstrzygnął o miejscu zamieszkania małoletnich dzieci, ustalając je przy matce i jednocześnie regulując kontakty ojca z dziećmi w sposób szczegółowy i sformalizowany. Już z samej struktury tego rozstrzygnięcia wynika, że Sąd rozdzielił dwie płaszczyzny: po pierwsze kwestie władzy rodzicielskiej i miejsca zamieszkania dzieci, po drugie kwestie wykonywania kontaktów. Innymi słowy, Sąd nie wprowadził modelu równoważnej, naprzemiennej pieczy, lecz potwierdził, że zasadniczy, stały ośrodek życiowy dzieci znajduje się przy matce, zaś ojcu przyznano i ukształtowano prawo do kontaktów. W tym kontekście, zdaniem Skarżącej, organ rozstrzygając o świadczeniu wychowawczym - powinien był odróżnić sytuację, w której dochodzi do rzeczywistej, równoważnej pieczy naprzemiennej (tj. takiej, w której dziecko w praktyce funkcjonuje w dwóch równorzędnych ośrodkach życia, pozostając w porównywalnych i powtarzających się okresach czasu u każdego z rodziców), od sytuacji, w której dziecko ma ustalone miejsce zamieszkania przy jednym rodzicu, natomiast drugi rodzic realizuje kontakty według harmonogramu choćby częstego, rozbudowanego, obejmującego także noclegi czy dłuższe okresy w feriach i wakacje. Nie sposób bowiem automatycznie wywodzić opieki naprzemiennej z samego faktu, że kontakty są częste lub że zostały opisane w sposób szczegółowy. Kontakty nawet intensywne nie są tym samym co naprzemienne sprawowanie pieczy w rozumieniu przepisu, który stanowi podstawę podziału świadczenia. Mając na względzie prawidłową ocenę stanu faktycznego, istotne jest również zdaniem Skarżącej to, że sprawa kontaktów ojca z dziećmi była następnie przedmiotem postępowania przed Sądem Rejonowym w [...], w ramach którego strony skierowano do mediacji. W wyniku mediacji przeprowadzanej w 2025 r. sporządzono protokół z mediacji oraz zawarto ugodę mediacyjną z dnia 15 lipca 2025 t., a następnie ugoda została zatwierdzona postanowieniem sądu z dnia 4 listopada 2025 r. Należy jednak podkreślić jej zdaniem z całą stanowczością że dokumenty mediacyjne dotyczyły wyłącznie wykonywania kontaktów oraz rozwiązań organizacyjnych, służących ograniczeniu konfliktu między rodzicami, a nie ustanowienia nowego ustroju pieczy naprzemiennej. Ugoda w swej naturze miała uporządkować praktyczne kwestie wykonywania kontaktów (w tym m.in. zasady informowania się o stanie zdrowia dzieci czy postępowania w przypadku choroby), a więc elementy typowe dla spraw "kontaktowych", nie zaś kreować równoważny, naprzemienny model codziennej pieczy. Nadto należy zauważyć według L. W., iż z wezwania organu wynika, że organ koncentruje się na formalnym obiegu dokumentów (w szczególności na przedłożeniu orzeczenia zatwierdzającego ugodę), traktując sam fakt istnienia ugody i protokołu mediacji jako element mający potwierdzać "naprzemienność" opieki. Tymczasem nawet przy założeniu pełnej prawidłowości i wykonalności ugody dokumenty te nie zastępują ani nie modyfikują rozstrzygnięcia wyroku rozwodowego w zakresie miejsca zamieszkania dzieci, a przede wszystkim nie przesądzają o istnieniu przesłanek opieki naprzemiennej w rozumieniu świadczeniowym. Organ powinien był więc dokonać oceny tego, jak faktycznie wygląda codzienna organizacja życia dziecka, kto zapewnia stały ośrodek życiowy, kto w przeważającym zakresie ponosi ciężar bieżącej opieki i utrzymania, i czy dziecko rzeczywiście "przechodzi" w porównywalnych i powtarzających się okresach pomiędzy dwa równorzędne gospodarstwa domowe. Takiej pogłębionej oceny w zaskarżonym rozstrzygnięciu zabrakło. W ocenie Skarżącej nie sposób pominąć zasadniczej różnicy pomiędzy "miejscem zamieszkania dziecka" a "opieką naprzemienną" zarówno w sensie prawnym, jak i praktycznym. Organ, utożsamiając uregulowane kontakty oraz pozostawienie władzy rodzicielskiej obojgu rodzicom z opieką naprzemienną, dokonał wadliwej kwalifikacji stanu faktycznego, a następnie oparł na niej zastosowanie art. 5 ust. 2a ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Zdaniem Skarżącej samo pozostawienie władzy rodzicielskiej obojgu rodzicom nie przesądza jeszcze, iż w konkretnym przypadku rzeczywiście występuje opieka naprzemienna; ta zaś jako opieka równoważna zakłada co do zasady pozostawanie dziecka w zbliżonej ilości czasu w danym miesiącu u każdego z rodziców, w porównywalnych i powtarzających się okresach. Tym samym uregulowane kontakty ojca, nawet rozbudowane, nie stanowią automatycznie opieki naprzemiennej w rozumieniu art. 5 ust. 2a. zwłaszcza gdy z prawomocnego orzeczenia wynika ustalenie miejsca zamieszkania dziecka przy matce. Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy, należy zauważyć zdaniem Skarżącej, że organ dokonując subsumpcji pominął ten fundamentalny podział pojęciowy i funkcjonalny. Z jednej strony organ powołuje się na to, iż "podział opieki/kontaktów" jest "porównywalny", z drugiej strony nie konfrontuje tego twierdzenia z elementem kluczowym, tj. z prawomocnym ustaleniem miejsca zamieszkania dziecka przy matce oraz z rzeczywistą organizacją życia dziecka. Tymczasem w realiach sprawy małoletni posiadają stały ośrodek życiowy przy matce, to u matki koncentruje się bieżące, codzienne funkcjonowanie dziecka, a kontakty ojca choćby były rozbudowane mają charakter okresowy i wynikają z uregulowania kontaktów, a nie z naprzemiennego, równoważnego dzielenia pieczy. Nadto należy podkreślić, że wprowadzenie mechanizmu dzielenia świadczenia wychowawczego pomiędzy rodziców jest wyjątkiem od zasady jego wypłaty jednemu rodzicowi, przy którym dziecko faktycznie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu. Skoro zatem organ przyjmuje istnienie przesłanek opieki naprzemiennej, powinien wykazać je w sposób niebudzący wątpliwości i oparty na ustaleniach odpowiadających wymogom prawidłowego postępowania dowodowego. W niniejszej sprawie organ poprzestał na schematycznym wniosku, iż skoro kontakty są szerokie, to piecza jest naprzemienna, a to w ocenie Skarżącej stanowi uproszczenie, które prowadzi do błędnego zastosowania przepisów materialnych regulujących wypłatę świadczenia w połowie. Mając na względzie powyższe, Skarżąca konsekwentnie stoi na stanowisku, że w sprawie nie zachodzą przesłanki do przyjęcia, iż małoletnie dzieci Skarżącej pozostają pod opieką naprzemienną obojga rodziców sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach. W konsekwencji nie było podstaw do stosowania mechanizmu "połowy świadczenia" oraz do utrzymywania w mocy rozstrzygnięcia organu I instancji. Ustalenie miejsca zamieszkania dzieci przy matce, brak ustanowienia przez Sąd modelu opieki naprzemiennej oraz charakter i cel mediacji dotyczącej kontaktów jednoznacznie wskazują, że organ dokonał wadliwej kwalifikacji stanu faktycznego, co miało bezpośredni wpływ na treść zaskarżonych decyzji. W odpowiedzi na skargi organ wniósł o ich oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w treści wydanych decyzji. Postanowieniem z dnia 13 marca 2026 r. w sprawie o sygn. akt III SA/Po 331/26 Sąd na podstawie art. 111 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.) połączył do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy o sygnaturze akt III SA/Po 330/26 i III SA/Po 331/26, gdyż pozostają ze sobą w związku oraz zarządził ich prowadzenie pod sygnaturą akt III SA/Po 330/26. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Poznaniu zważył, co następuje. Skargi okazały się niezasadne. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz.U. z 2024 r., poz. 334) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U. z 2026 r., poz. 143, dalej: p.p.s.a.) stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. W wyniku takiej kontroli decyzja podlega uchyleniu w razie stwierdzenia przez sąd naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę wznowienia postępowania administracyjnego, lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c p.p.s.a.). Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Nadto, Sąd wskazuje, że zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a. wydaje wyrok na podstawie akt sprawy, przez które rozumieć należy przedstawione Sądowi akta administracyjne oraz akta sądowe. Przedmiotem kontroli sądowej w niniejszej sprawie są decyzje Prezesa ZUS utrzymujące w mocy decyzje ZUS o zmianie Skarżącej wysokości świadczenia wychowawczego z powodu sprawowania opieki naprzemiennej nad dziećmi za okres od 1 czerwca 2024 r. do 31 maja 2025 r. Kontrolując legalność zaskarżonych decyzji Sąd doszedł do przekonania, że decyzje organu odwoławczego i poprzedzające je decyzje organu I instancji odpowiadają prawu. Rozpoznając sprawę Sąd podzielił ustalenia faktyczne poczynione przez organy obu instancji przyjmując je za własne i czyniąc podstawą swych dalszych rozważań. Warunki nabywania prawa do świadczenia wychowawczego oraz zasady przyznawania i wypłacania tego świadczenia określa ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U. z 2024 r. poz. 421, dalej: "u.p.p.w.d."). Celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych (art. 4 ust. 1 u.p.p.w.d.). Zgodnie z art. 5 ust. 1 u.p.p.w.d. świadczenie wychowawcze przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, w wysokości 800,00 zł miesięcznie na dziecko. Na podstawie art. 4 ust. 2 pkt 1) u.p.p.w.d. świadczenie wychowawcze przysługuje matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 2a. Zgodnie z art. 5 ust. 2a u.p.p.w.d. w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, kwotę świadczenia wychowawczego ustala się każdemu z rodziców w wysokości połowy kwoty przysługującego za dany miesiąc świadczenia wychowawczego. Postępowanie w sprawach o świadczenie wychowawcze reguluje Rozdział 4 u.p.p.w.d. Zgodnie z art. 13 ust. 1 ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego oraz jego wypłata następuje odpowiednio na wniosek matki, ojca (...). Wniosek składa się do ZUS (ust. 2). Do wniosku dołącza się zaświadczenia lub oświadczenia oraz dowody niezbędne do ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego (ust. 4 pkt 3), w tym prawomocne orzeczenie sądu orzekające rozwód lub separację (lit. b) oraz odpis orzeczenia sądu wskazującego pozostawanie dziecka pod opieką naprzemienną obojga rodziców sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach (lit. cd). Wniosek i załączniki do wniosku, o którym mowa w ust. 4, są składane wyłącznie w postaci elektronicznej (...) – ust. 5. W przypadku zmiany informacji przekazanych we wniosku lub dołączonych do niego załącznikach osoba otrzymująca świadczenie wychowawcze jest obowiązana do powiadomienia o tym ZUS na swoim profilu informacyjnym w terminie 7 dni od dnia wystąpienia tych zmian (art. 20 ust. 1 u.p.p.w.d.). Zgodnie z art. 13a ust. 7 u.p.p.w.d. osoba ubiegająca się o świadczenie wychowawcze lub pobierająca świadczenie wychowawcze wnosi do ZUS pisma wyłącznie w postaci elektronicznej na swoim profilu informacyjnym. Przyznanie przez ZUS świadczenia wychowawczego nie wymaga wydania decyzji (art. 13a ust. 1 u.p.p.w.d.). W sprawach odmowy przyznania świadczenia wychowawczego, uchylenia lub zmiany prawa do świadczenia wychowawczego oraz nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego ZUS wydaje decyzję (art. 13a ust. 4 u.p.p.w.d.). W świetle art. 27 ust. 1 u.p.p.w.d. ZUS może bez zgody strony zmienić lub uchylić prawo do świadczenia wychowawczego, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna mająca wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego, osoba nienależnie pobrała świadczenie wychowawcze lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego. W ocenie organów orzekających w niniejszej taka sytuacja ma miejsce w przypadku Skarżącej. Organy zasadnie przyjęły, że w wyroku rozwodowym L. W. i A. W. opiekę i kontakty ze wspólnymi dziećmi byłych małżonków ukształtowano tak, że określić ją można jako opiekę naprzemienną, o czym Skarżąca w swoim wniosku o świadczenie wychowawcze z 13 lutego 2024 r. na każde z dzieci nie poinformowała. W sprawie uwzględnić bowiem należy postanowienia prawomocnego wyroku rozwodowego Sądu Okręgowego w [...] z dnia 5 lutego 2024 r., sygn. akt [...]. W wyroku tym Sąd przy pozostawieniu wykonywania władzy rodzicielskiej obojgu rodzicom jednoznacznie rozstrzygnął o miejscu zamieszkania małoletnich dzieci, I. W. oraz L. W., ustalając je przy matce, jednocześnie uregulował kontakty ojca z dziećmi. W wyniku mediacji przeprowadzanej w 2025 r. sporządzono protokół z mediacji oraz zawarto ugodę mediacyjną z dnia 15 lipca 2025 r., a następnie ugoda została zatwierdzona postanowieniem Sądu z dnia 4 listopada 2025 r. w sprawie prowadzonej przez Sąd Rejonowy w [...]. Podkreślić należy, że ugoda ta nie może mieć żadnego wpływu na treść rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie, a to z tego powodu, że nie dotyczy ona kontaktów z dziećmi w okresie świadczeniowym 2024/2025, będącym przedmiotem rozstrzygnięć organów w niniejszej sprawie. Argumenty w tym zakresie, podnoszone w skardze, nie mogą odnieść zamierzonego skutku. W okresie świadczeniowym od 1 czerwca 2024 r. do 31 maja 2025 r. kontakty ojca I. W. i L. W. Sąd Okręgowy uregulował w następujący sposób: a) we wszystkie nieparzyste weekendy miesiąca od soboty godzina 10:00 do poniedziałku z obowiązkiem odprowadzenia do placówki wychowawczej, b) w każdym tygodniu miesiąca od środy z obowiązkiem odebrania dzieci ze szkoły do piątku z obowiązkiem odprowadzenia do placówki wychowawczej, c) Dzień Ojca – pozwany odbierze dzieci z placówki wychowawczej i odwiezie następnego dnia do placówki, d) w urodziny małoletnich w przypadku gdy urodziny wypadną w dzień tygodnia poza weekendem wówczas pozwany będzie miał możliwość spędzenia z dziećmi co najmniej trzech godzin po południu, natomiast gdy wypadną w weekend to w latach parzystych dzieci będą nocować u ojca, który odbierze je z zajęć w dzień przed urodzinami do godziny 15:00 w dzień urodzin, a w latach nieparzystych od godziny 15:00 w dzień urodzin do godziny 15:00 w dzień urodzin do godziny 15:00 następnego dnia, jeżeli będzie to dzień wolny od pracy bądź odwiezie dzieci na zajęcia, e) w Święta Bożego Narodzenia w latach nieparzystych od wigilii od godz. 12:00 do pierwszego dnia świąt do godz. 15:00; w latach parzystych: od pierwszego dnia świąt od godz. 15:00 do drugiego do godz. 18:00, f) w Wielkanoc w latach nieparzystych od Niedzieli Wielkanocnej od godz. 10:00 do godz. 10:00 w Poniedziałek Wielkanocny, a w latach nieparzystych od Poniedziałku Wielkanocnego od godziny 10:00 do środy, kiedy pozwany odwiezie dzieci do placówki wychowawczej, h) w ferie zimowe w pierwszy tydzień poczynając od poniedziałku rozpoczynającego tydzień od godziny 9:00 do niedzieli kończącej tydzień do godziny 19:00, i) w wakacje letnie: dwa tygodnie lipca i dwa tygodnie sierpnia. Sporne w sprawie natomiast pozostaje, czy wobec braku jednoznacznego podania w wyroku, że nad wspólnymi dziećmi sprawowana jest opieka naprzemienna, możliwe jest - pomimo braku takiego wyraźnego rozstrzygnięcia Sądu - przeprowadzenie oceny treści wyroku i wyprowadzenie na tej podstawie wniosków, że opieka nad dziećmi Skarżącej ma charakter naprzemiennej, jak przyjęły organy w zaskarżonych decyzjach. Forma i fakt sprawowania opieki naprzemiennej jest bowiem możliwe do ustalenia także w porozumieniu o sposobie wykonywania władzy rodzicielskiej (planie wychowawczym), przedkładanym i zaaprobowanym przez sąd oraz w ugodzie zawartej przed sądem powszechnym (zob. wyrok NSA z 29 września 2021 r., I OSK 4362/18; wyrok WSA w Gdańsku z dnia 4 grudnia 2025 r., sygn. akt II SA/Gd 515/25; wyrok WSA w Poznaniu z dnia 21 sierpnia 2024 r., sygn. akt II SA/Po 263/24, dostępne www.orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej jako: "CBOSA"). W ocenie Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę, literalne brzmienie przepisu art. 5 ust. 2a u.p.p.w.d. wprost wskazuje, że chodzi o stwierdzoną orzeczeniem sądowym opiekę naprzemienną obydwojga rodziców, poprzez stwierdzenie: "w przypadku gdy dziecko zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców." Przy czym, zwrotu "zgodnie z orzeczeniem sądu" nie należy odczytywać w ten sposób, że koniecznym jest zawarcie w rozstrzygnięciu sądu sformułowania "opieka naprzemienna". W wyroku z dnia 14 grudnia 2017 r., sygn. akt I OSK 1378/17 (CBOSA), Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił, ąe błędne jest stanowisko, iż tylko wówczas gdy dziecko jest pod opieką naprzemienną obojga rodziców rozwiedzionych, zgodnie z orzeczeniem sądu, jeżeli zwrot "opieka naprzemienna" znajduje się wprost w sentencji orzeczenia sądu. Przy rozumieniu zwrotu "zgodnie z orzeczeniem sądu" istotne jest to, że opieka naprzemienna nie może zaistnieć wbrew orzeczeniu sądu powszechnego (np. pozbawiającego ubiegającego się o świadczenie wychowawcze władzy rodzicielskiej, bądź ustanawiającego zakaz kontaktów tego rodzica z małoletnim dzieckiem). Powyższe stanowisko Sąd rozpoznający niniejszą sprawę w pełni akceptuje i przyjmuje za własne. W tym miejscu Sąd zauważa, że zna orzecznictwo sądów administracyjnych, w którym uznaje się, że użycie w orzeczeniu sądu rodzinnego zwrotu "opieka naprzemienna" jest koniecznym warunkiem do uznania, że taka opieka została orzeczona i jest sprawowana. Stanowiska tego Sąd orzekający na gruncie niniejszej sprawy, w świetle powyższego stanowiska NSA, nie podziela. W ustawie o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci pojęcie opieki naprzemiennej oznacza bowiem sytuację, kiedy opieka ta sprawowana jest przez każdego z rodziców w powtarzających się okresach, a dodatkowo okresy te muszą być ze sobą porównywalne. Sąd powszechny określa sposób kontaktu z małoletnimi, który z mocy art. 5 ust. 2a u.p.p.w.d. jest wyłączną podstawą do ustalenia przez właściwe organy administracji rozpatrujące wniosek o świadczenie wychowawcze, czy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod naprzemienną opieką obydwojga rozwiedzionych rodziców. W przepisie tym ustawodawca sam wyjaśnia pojęcie "opieki naprzemiennej", wskazując, że chodzi tu o opiekę sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach. Należy zatem uwzględnić skutki wyroku, a nie jego literalne brzmienie. Opiekę naprzemienną w rozumieniu art. 5 ust. 2a u.p.p.w.d. cechuje mniej więcej równy podział obowiązków pomiędzy rodzicami w zakresie sprawowania opieki nad dzieckiem, które zamieszkuje i koncentruje swoje sprawy życiowe na zmianę u obojga rodziców. Zatem dla przyjęcia, że mamy do czynienia z opieką naprzemienną, znaczenie ma faktyczne zamieszkiwanie i koncentrowanie spraw życiowych dziecka u obojga rodziców, co wynikać ma z postanowień wyroku sądu powszechnego. Skład orzekający w niniejszej sprawie podziela tym samym stanowisko wyrażone w licznych wyrokach sądów administracyjnych w powyższej kwestii (por. m.in. wyrok NSA z dnia 4 października 2017 r., I OSK 778/17; z 29 września 2021 r., sygn. akt I OSK 4362/18; z 1 kwietnia 2022 r., sygn. akt I OSK 1327/21; z 7 grudnia 2022 r., sygn. akt I OSK 279/22; wyrok WSA w Gliwicach z dnia 26 kwietnia 2024 r., sygn. akt II SA/Gl 2036/23, CBOSA). Przy czym, sprawowaną opiekę ma cechować cykliczność i naprzemienność (wyr. NSA z 20 lipca 2023 r., sygn. akt I OSK 1161/21, CBOSA). Z wyroku rozwodowego w niniejszej sprawie wynika, że opieka nad wspólnymi małoletnimi dziećmi jest opieką sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach i zakresie. W ocenie Sądu jest opieką naprzemienną. Dzieci w równych okresach zamieszkują z ojcem, jak i z matką - Skarżącą. Opieka naprzemienna, odmiennie niż władza rodzicielska, jest pojęciem odnoszącym się do sfery faktycznej. Można ją określić jako sposób sprawowania pieczy nad dzieckiem przez oboje rodziców, którzy nie zamieszkują razem. Pod tym pojęciem należy przy tym rozumieć taką opiekę, której cechą jest: bieżące dbanie o dziecko, pilnowanie go, troszczenie się o nie. Chodzi tu o sytuację, w której mimo, że zgodnie z obowiązującym prawem dziecko ma formalnie jedno miejsce zameldowania (w niniejszej sprawie u Skarżącej), to w istocie ma dwa domy. Zakres czasu spędzonego przez ojca dzieci odpowiada okresowi, jaki przypada matce małoletnich – Skarżącej (nieparzyste weekendy, w każdym tygodniu od środy do piątku, Dzień Ojca, w urodziny małoletnich, Święta Bożego Narodzenia w latach nieparzystych, Święta Wielkanocne w latach parzystych, połowę okresu ferii zimowych i wakacji letnich). W przypadku pieczy naprzemiennej chodzi właśnie o cykliczne, naprzemienne zamieszkiwanie dziecka z każdym z rodziców, a z takim stanem faktycznym mamy do czynienia w niniejszej sprawie, a w (zob. A. Pośpiech [w:] Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz, red. M. Fras, M. Habdas, Warszawa 2021, art. 107). Z analizy przepisów art. 4 i 5 ust. 2a u.p.p.w.d. wynika, że świadczenie wychowawcze w wysokości połowy kwoty należnego za dany miesiąc przysługuje obojgu rodzicom, jeżeli orzeczenie sądu w przedmiocie opieki nad dzieckiem przewiduje sprawowanie przez rodziców opieki nad wspólnym dzieckiem w porównywalnych i powtarzających się okresach. Pozostawanie dziecka pod opieką naprzemienną nie jest zatem okolicznością możliwą do ustalania przez organ administracji prowadzący postępowanie, a w konsekwencji również przez sąd administracyjny. Okoliczność ta powinna wynikać bezpośrednio z orzeczenia sądu powszechnego, jako wyłącznie właściwego do jej ustalenia, co ma miejsce w niniejszej sprawie. Nie można zatem odmówić zastosowania powyższego przepisu w sytuacji, gdy z postanowień wyroku, czy umowy mediacyjnej jasno wynika, że opieka nad dziećmi sprawowana jest przez rodziców w porównywalnych i powtarzających się okresach, gdyż taka sytuacja wyczerpuje przesłanki określone w art. 5 ust. 2a u.p.p.w.d. Przy czym, okresy te mają być porównywalne, a nie równorzędne. Tym samym przeszkody do przyjęcia, że w tym przypadku mamy do czynienia z opieką naprzemienną w rozumieniu art. 5 ust. 2a u.p.p.w.d. nie stanowi również ustalenie w wyroku rozwodowym, że miejscem zamieszkania dziecka będzie każdorazowo miejsce zamieszkania matki. Ustalenie miejsca pobytu dziecka jest konsekwencją normy zawartej w art. 28 Kodeksu cywilnego, który stanowi, że można mieć tylko jedno miejsce zamieszkania. Na przeszkodzie stwierdzeniu pozostawania dziecka pod opieką naprzemienną nie stoi też, co do zasady, zobowiązanie w wyroku rozwodowym obojga rodziców do ponoszenia kosztów utrzymania i wychowania małoletniego dziecka i zasądzenie z tego tytułu na jego rzecz alimentów od jednego z rodziców. Takie orzeczenie może bowiem być następstwem różnych możliwości zarobkowych i majątkowych obojga rodziców, co zgodnie z art. 135 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego określa zakres świadczeń alimentacyjnych, a także może być przejawem zasady równej stopy życiowej rodzica i dziecka. W stanie faktycznym sprawy orzeczenie zasądzające alimenty od ojca dzieci na ich rzecz nie przeczy przyjęciu, że opieka nad małoletnimi jest sprawowana w porównywalnych i powtarzających się okresach (zob. wyrok WSA w Kielcach z dnia 10 grudnia 2025 r., sygn. akt II SA/Ke 384/25, CBOSA). Zważyć również należy, że art. 5 ust. 2a u.p.p.w.d. został dodany przez art. 15 pkt 2 lit. b ustawy z dnia 7 lipca 2017 r. (Dz.U. z 2017 r. poz. 1428), zmieniającej ustawę z dniem 1 sierpnia 2017 r. Jak wynika z uzasadnienia projektu ustawy zmieniającej, celem wprowadzenia zmian, w tym dodanie art. 5 ust. 2a, było doprecyzowanie przepisów ustawy, aby nie dochodziło do wypłaty świadczenia rodzicowi, którego zakres opieki nad dzieckiem nie odpowiada tym wymogom. W opinii Sądu, wobec takiej argumentacji autorów projektu ustawy, także i z tego powodu nie można przyjmować, jak Skarżąca wywodzi, że warunkiem koniecznym do przyjęcia, że rodzice sprawują opiekę naprzemienną, jest wyłącznie zawarcie tego zwrotu w orzeczeniu sądu powszechnego. Zdaniem Sądu orzekającego w niniejszej sprawie ustalony na podstawie wyroku Sądu Okręgowego w [...] z 5 lutego 2024 r. plan pobytu dzieci u ojca i jego zakres czasowy przemawiającą za przyjęciem stanowiska, że mamy w tym przypadku do czynienia z opieką naprzemienną. Oboje rozwiedzieni rodzice mają pełną władzę rodzicielską nad dziećmi, oboje zobowiązani są do ponoszenia kosztów wychowania i utrzymania dzieci oraz ustalone zostały kontakty ojca z dziećmi w powtarzających się i porównywalnych okresach. W ocenie Sądu, Prezes ZUS rozpatrzył całokształt materiału dowodowego i dokonał prawidłowej oceny obu decyzji organu I instancji, zmieniających wysokość przyznanego Skarżącej świadczenia wychowawczego na dwójkę dzieci oraz w należyty sposób uzasadniło zajęte stanowisko. Rozpoznając przedmiotową sprawę Sąd nie dopatrzył się naruszenia przez organy administracji powołanych w skardze przepisów prawa materialnego, jak i przepisów postępowania. Jednocześnie podjęte w sprawie rozstrzygnięcie uzasadniono w sposób umożliwiający rekonstrukcję racji decyzyjnych jakimi kierowały się organy administracji publicznej rozpatrujące przedmiotową sprawę, spełniając tym samym wymagania określone w art. 107 § 3 k.p.a. Sąd orzekał w postępowaniu uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a. Organ złożył wniosek o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, a Skarżąca nie zażądała rozprawy. Z uwagi na rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonych, z mocy art. 133 p.p.s.a. oraz art. 106 ust. 3 p.p.s.a. brak było podstaw do przeprowadzenia uzupełniającego postępowania dowodowego poprzez dopuszczenie dowodu z dokumentu ugody mediacyjnej z dnia 15 lipca 2025 r. wraz z postanowieniem z 4 listopada 2025 r. Jak Sąd wskazał powyżej, przedmiotem oceny w niniejszej sprawie był okres świadczeniowny 2024/2025, a wnioskowane dokumenty zostały wydane po jego zakończeniu. Biorąc to wszystko pod uwagę i nie dopatrując się wskazywanych przez stronę skarżącą naruszeń prawa Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a. obie skargi oddalił, jak orzekł w wyroku.