III SA/Po 284/26

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Donata Starosta Sędzia WSA Monika Świerczak (spr.) Sędzia WSA Wojciech Rowiński Protokolant starszy sekretarz sądowy Iwona Maciak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 maja 2026 r. sprawy ze skargi P. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 8 grudnia 2025 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta i Gminy [...] z dnia 7 października 2025 r. nr [...]

Decyzją z dnia 6 grudnia 2025 r. Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpatrzeniu odwołania P. N. od decyzji Burmistrza Miasta i Gminy [...] z dnia 7 października 2025 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania P. N. prawa do zasiłku pielęgnacyjnego, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu swojej decyzji Kolegium podniosło, że 23 września 2025 r. P. N. wystąpił z wnioskiem o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego. W toku wszczętego na skutek tego wniosku postępowania organ I instancji ustalił, ze P. N. legitymuje się orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności z dnia 10 września 2025 r. wydanym przez Powiatowy Zespół do spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] zaliczającym go do osób z umiarkowanym stopniem niepełnosprawności na stałe. W orzeczeniu tym wskazano, że przyczyny niepełnosprawności to 03-L i 02-P, ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 31 maja 2012 r., a sama niepełnosprawność istnieje od 28 marca 1980 zł. W aktach znajduje się jeszcze jedno orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, starsze, z dnia 31 października 2022 r., również wydane na stałe, wskazujące jako przyczynę niepełnosprawności 02-P, w którym także wskazano, że ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 31 maja 2012 r., a sama niepełnosprawność istnieje od 28 marca 1980 r. Żadnych innych orzeczeń o niepełnosprawności pan N. nie posiada. Żadne natomiast z tych wyżej wymienionych nie daje mu prawa do zasiłku pielęgnacyjnego. SKO wskazało, że kwestię prawa do tego świadczenia oraz warunków, które muszą być spełnione by możliwym było jego przyznanie reguluje art. 16 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Stosownie do tego przepisu zasiłek pielęgnacyjny przyznaje się w celu częściowego pokrycia wydatków wynikających z konieczności zapewnienia opieki i pomocy innej osoby w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Zgodnie z ust. 2 tego artykułu zasiłek pielęgnacyjny przysługuje: 1) niepełnosprawnemu dziecku; 2) osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16. roku życia, jeżeli legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) osobie, która ukończyła 75 lat. Na zasadzie wyjątku zasiłek przysługuje także osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16. roku życia legitymującej się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, jeżeli niepełnosprawność powstała w wieku do ukończenia 21 roku życia (art. 16 ust. 3). Aby więc osoba legitymująca się umiarkowanym stopniem niepełnosprawności miała prawo do zasiłku pielęgnacyjnego jej niepełnosprawność musiałaby powstać do 21 roku życia. P. N. urodził się [...] W marcu 1980, od kiedy datuje się jego niepełnosprawność miał skończone [...] lata. Nie spełnia więc warunku do przyznania mu zasiłku pielęgnacyjnego. Organ odwoławczy podkreślił, że tylko orzeczenie o niepełnosprawności ma znaczenie dla przyznania prawa do zasiłku pielęgnacyjnego. W aktach sprawy jest szereg zaświadczeń lekarskich, które P. N. dostarczył na poparcie swojego wniosku. Wszystkie one winny zostać przedstawione Powiatowemu Zespołowi do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...], celem uzyskania innego stopnia niepełnosprawności lub innych wskazań co do daty powstania samej niepełnosprawności. Organy bowiem orzekając o prawie do zasiłku pielęgnacyjnego oceniają tylko zapisy orzeczenia o niepełnosprawności, nie mają natomiast prawa do wydania innego rozstrzygnięcia niż zgodnie z orzeczeniem o niepełnosprawności. Orzeczenie, którym legitymuje się P. N. nie pozwala natomiast na przyznanie mu zasiłku pielęgnacyjnego. Zalicza ono go bowiem do osób o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności i jednocześnie wskazuje, że jego niepełnosprawność nie powstała przed 21 rokiem życia. Zatem tylko w drodze uzyskania korzystniejszego orzeczenia o niepełnosprawności zainteresowany może otrzymać zasiłek pielęgnacyjny. Skargę na powyższą decyzję wywiódł do Sądu P. N. wnosząc o jej uchylenie. Zdaniem skarżącego wydana decyzja jest dla niego krzywdząca i nieadekwatna do zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. SKO oparło swoje rozstrzygniecie o orzeczenie z 10.09.2025 r., które nie wyklucza tego, że sama niepełnosprawność powstała przed 21 rokiem życia. Organ pominął też zawarte w aktach dokumenty potwierdzające, że ubytek słuchu powstał przed 21 rokiem życia. Na rozprawie pełnomocnik skarżącego uzupełniła skargę o zarzut naruszenia prawa materialnego oraz procedurę administracyjną, które mogły mieć wpływ na wynik skargi. Wskazano na dokument sporządzony przez Wojskową Komendę Uzupełnień w [...] z dnia 16 lipca 2013 r., która stwierdziła u skarżącego schorzenie utraty słuchu- jednostronne, przytępienne, typu odbiorczego, wskazując, że takie schorzenie Terenowa Komisja Poborowa w [...] sklasyfikowała orzeczeniem nr [...] z dnia [...] a więc nie tak jak wynika to z orzeczeń wskazujących na umiarkowany stopień niepełnosprawności, że powstało ono z dniem 18 marca 1980 r., ale znacznie wcześniej niż czyli od 19 roku życia. Podniesiono również, że skarżący złożył w dniu 28.01.2026 r. wniosek o sprostowanie orzeczenia z dnia 10 września 2025 r., co do oznaczenia daty powstania niepełnosprawności. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz.U. z 2026 r. poz. 143), zwanej dalej "p.p.s.a.", wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania w sposób, który odpowiednio miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Dokonując kontroli decyzji SKO w zakresie wyznaczonym wskazanymi przepisami prawa Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadzała się do interpretacji zapisu zawartego w orzeczeniu z dnia 10 września 2025 r. wydanego przez Powiatowy Zespół do spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] zaliczającym skarżącego do osób z umiarkowanym stopniem niepełnosprawności na stałe w zakresie czasu powstania niepełnosprawności w świetle treści przepisu art. 16 ust. 3 u.ś.r. Art. 16 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U.2025.1208 t.j. dalaj jako "u.ś.r.") stanowi, że zasiłek pielęgnacyjny przyznaje się w celu częściowego pokrycia wydatków wynikających z konieczności zapewnienia opieki i pomocy innej osoby w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Z ust. 2 art. 16 u.ś.r. wynika, że zasiłek pielęgnacyjny przysługuje: 1) niepełnosprawnemu dziecku; 2) osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16. roku życia, jeżeli legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) osobie, która ukończyła 75 lat. Z kolei w myśl art. 16 ust. 3 u.ś.r. zasiłek pielęgnacyjny przysługuje także osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16. roku życia legitymującej się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, jeżeli niepełnosprawność powstała w wieku do ukończenia 21. roku życia. We wspomnianym wyżej orzeczeniu 10 września 2025 r. stwierdzono natomiast, że w przypadku skarżącego zaliczonego do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, niepełnosprawność istnieje "od - 28 03.1980". Zgodzić się należy z SKO, że ustalenie daty lub okresu powstania niepełnosprawności oraz jej stopnia następuje na podstawie przepisów ustawy o rehabilitacji i ma charakter sformalizowany. Ustalenia tego dokonują mianowicie powiatowe i wojewódzkie zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności, wskazane w art. 6 ust. 1 ustawy o rehabilitacji. Zgodnie jednak z art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Prowadzą też postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej (art. 8 § 1 k.p.a.) i powinny działać w sprawie wnikliwie (art. 12 § 1 k.p.a.). Przepisy te znajdują doprecyzowanie m.in. w art. 77 § 1 k.p.a., zgodnie z którym organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy; istotny jest także art. 80 k.p.a., w świetle którego organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego czy dana okoliczność została udowodniona. Materialnoprawna przesłanka z art. 16 ust. 3 u.ś.r. "powstania niepełnosprawności w wieku do ukończenia 21. roku życia" dotyczy pewnych faktów zaistniałych w rzeczywistości, a nie okoliczności formalnej, czy fakty te ustalono w orzeczeniu zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności. Gdyby ustawodawca chciał przyjąć inaczej, wtedy wskazałby np., że "Zasiłek pielęgnacyjny przysługuje (...) osobie niepełnosprawnej (...), jeżeli orzeczenie o stopniu niepełnosprawności wskazuje, iż niepełnosprawność powstała w wieku do ukończenia 21. roku życia." Tak jednak nie jest. (por. wyrok WSA w Gliwicach z 28.01.2026 r., II SA/Gl 1247/25, LEX nr 4020178). W tym kontekście nie przeanalizowano sprawy pod kątem wymogów określonych w art. 81a § 1 k.p.a. Zgodnie z tym przepisem "Jeżeli przedmiotem postępowania administracyjnego jest nałożenie na stronę obowiązku bądź ograniczenie lub odebranie stronie uprawnienia, a w tym zakresie pozostają niedające się usunąć wątpliwości co do stanu faktycznego, wątpliwości te są rozstrzygane na korzyść strony." W toku postępowania skarżący przedłożył szereg dokumentów wskazujących, że utrata słuchu powstała przed 21 rokiem życia, po przebytej chorobie świnki. Na szczególną uwagę zasługiwał dokument sporządzony przez Wojskową Komendę Uzupełnień w [...] z dnia [...] która stwierdziła u skarżącego schorzenie utraty słuchu- jednostronne, przytępienne, typu odbiorczego, wskazując, że takie schorzenie Terenowa Komisja Poborowa w [...] sklasyfikowała już orzeczeniem nr [...] z dnia [...]., a więc nie tak jak wynika to z orzeczeń, że powstało ono z dniem 18 marca 1980 r., znacznie wcześniej. Organy się do tych okoliczności nie odniosły. Nie bez znaczenia jest również fakt, że skarżący złożył w dniu 28.01.2026 r. wniosek o sprostowanie orzeczenia z dnia 10 września 2025 r., co do oznaczenia daty powstania niepełnosprawności. Z przytoczonych wyżej względów, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit.a i c p.p.s.a. w zw. w art. 135 p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji. Ponownie rozpoznając sprawę organy będą związane oceną prawną wyrażoną przez Sąd w uzasadnieniu niniejszego wyroku dotyczącą wykładni art. 16 ust. 3 u.ś.r. dokonanej na tle okoliczności faktycznych niniejszej sprawy. Organ przeanalizuje raz jeszcze sprawę pod kątem daty powstania niepełnosprawności skarżącego mając na uwadze pominięte w sprawie dokumenty bacząc, by nie naruszono reguł postępowania oraz by rozstrzygnięcia odpowiadały prawu materialnemu.