III SA/Po 272/20

Dnia 16 czerwca 2020 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirella Ławniczak Sędziowie WSA Marzenna Kosewska (spr.) WSA Małgorzata Górecka po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 16 czerwca 2020r. przy udziale sprawy ze skargi [...] Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] lutego 2020r. nr [...] w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego I. uchyla zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego [...] z dnia [...] października 2019 r. nr [...], II. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej na rzecz skarżącej kwotę [...]- ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Zaskarżonym postanowieniem Dyrektor Izby Skarbowej w P., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm.), dalej: "K.p.a." oraz art. 18 i art. 64c § 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2019 r., poz. 1438 ze zm.), dalej: "p.e.a.", utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego P. - [...] z [...] października 2019 r. o obciążeniu wierzyciela - Państwowego Funduszu Rehabilitacji [...] - kosztami postępowania egzekucyjnego w wysokości [...] zł. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia przedstawiono następujące uzasadnienie faktyczne i prawne. Naczelnik Urzędu Skarbowego P. - [...] prowadził egzekucję administracyjną z wniosku wierzyciela wobec zobowiązanej Fundacji "[...]" w P. na podstawie tytułów wykonawczych z [...] lutego 2018 r. i [...] września 2018 r. W celu wyegzekwowania należności objętych wskazanymi tytułami wykonawczymi organ egzekucyjny dokonał szeregu czynności. Nie doprowadziły one jednak do zaspokojenia należności. Wobec powyższego Naczelnik Urzędu Skarbowego P. - [...] postanowieniem z [...] sierpnia 2019 r. na podstawie art. 59 § 2 p.e.a. umorzył postępowanie egzekucyjne. Postanowieniem z [...] października 2019 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego P. - [...] obciążył wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego w wysokości [...] zł z tytułu opłaty manipulacyjnej w wysokości 1% kwoty egzekwowanych należności pieniężnych objętych tytułami wykonawczymi wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia należności w terminie (art. 64 § 6 p.e.a.). W uzasadnieniu tego postanowienia: 1. nie podano kwoty egzekwowanych należności; 2. obliczając wysokość opłaty manipulacyjnej przyjęto sposób miarkowania odwołując się do art. 64 § 1 pkt 6 p.e.a. określającego wysokość opłaty za zajęcie nieruchomości w wysokości 8% kwoty egzekwowanej należności, nie więcej jednak niż [...] zł; nie uzasadniono dlaczego odwołano się do tego przepisu wskazując jedynie, że jest to zasadne; przyjmując jako podstawę maksymalną górną granicę w kwocie [...]zł stanowiącej 8% egzekwowanej należności maksymalna opłata manipulacyjna stanowiąca 1% egzekwowanej należności nie może być wyższa niż [...] zł. Wierzyciel wniósł zażalenie na powyższe postanowienie podnosząc, że w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r. wydanego w sprawie o sygn. akt SK 31/14, opublikowanym 16 sierpnia 2016 r. (Dz. U. z 2016 r., poz. 1244), dalej: "wyrok TK", niezasadne jest pobieranie opłaty manipulacyjnej, a jeżeli już, to przy miarkowaniu jej wysokości zgodnie z wyrokiem TK, biorąc pod uwagę faktyczne czynności organu egzekucyjnego. Przy miarkowaniu wysokości opłaty manipulacyjnej niezasadne jest odwołanie się do art. 64 § 1 pkt 6 p.e.a. w celu obliczenia wysokości opłaty manipulacyjnej, gdyż nie ma ona związku z wysokością opłaty za zajęcie nieruchomości, przy którym organ egzekucyjny dokonuje wielu skomplikowanych czynności w porównaniu z zajęciem wierzytelności pieniężnej. Postanowieniem z [...] lutego 2020 r. Dyrektor Izby Skarbowej utrzymał w mocy postanowienie organu pierwszej instancji stwierdzając, że: 1. TK nie podważył zasadności pobierania opłaty manipulacyjnej o wysokości określanej procentowo od kwoty egzekwowanych należności, a jedynie stwierdził niezgodność art. 64 § 6 p.e.a. ze stosownymi przepisami Konstytucji w zakresie, w jakim ten przepis p.e.a. nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej, co umożliwia organowi egzekucyjnemu miarkowanie jej wysokości; 2. miarkowanie to możliwe jest przez odwołanie się do art. 64 § 1 pkt 6 p.e.a., gdyż jedynym przypadkiem, w którym ustawodawca określił maksymalną wysokość opłaty egzekucyjnej jest opłata za zajęcie nieruchomości; wynosi ona 8% egzekwowanej należności i nie więcej niż [...] zł; kierując się wskazaniami z wyroku TK zasadnie przyjęto, że maksymalna wysokość opłaty manipulacyjnej ustalona proporcjonalnie do maksymalnej opłaty za zajęcie nieruchomości wynosi [...] zł. W skardze wierzyciel zarzucił aktowi organu odwoławczego naruszenie: 1. art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 p.e.a. przez ich błędne zastosoowanie; 2. naruszenie art. 138 § 1 w zw. z art. 144 K.p.a. przez utrzymanie w mocy postanowienia organu pierwszej instancji, mimo że należało je uchylić i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu skargi powtórzono argumenty zawarte w zażaleniu na postanowienie organu pierwszej instancji. Skarżący wniósł o: 1. uchylenie zaskarżonego postanowienia i rozważenie uchylenia postanowienia organu pierwszej instancji, 2. zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie, wnosząc o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Skarga zasługuje na uwzględnienie. Z art. 64c § 1 p.e.a. wynika reguła, że koszty egzekucyjne obciążają w pierwszej kolejności zobowiązanego, gdyż są one następstwem uchylania się zobowiązanego od wykonania obowiązku i w konsekwencji konieczności wszczęcia przeciwko niemu postępowania egzekucyjnego. Zasada ta doznaje w pewnych sytuacjach ograniczeń. O jednym z takich przypadków stanowi art. 64c § 4 p.e.a., zgodnie z którym wierzyciel pokrywa koszty egzekucyjne, jeżeli nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego. Organ egzekucyjny pobiera opłatę manipulacyjną z tytułu zwrotu wydatków za wszystkie czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych. Opłata wynosi 1% kwoty egzekwowanych należności pieniężnych objętych każdym tytułem wykonawczym, nie mniej jednak niż [...] gr. W podstawie obliczenia opłaty uwzględnia się również odsetki z tytułu niezapłacenia należności w terminie przypadające w dniu wszczęcia postępowania egzekucyjnego (art. 64 § 6 p.e.a.). Nie jest zasadne stanowisko, że skutkiem wyroku TK jest w ogóle niemożność stosowania przez organy egzekucyjne art. 64 § 6 p.e.a. W wyroku TK orzeczono bowiem jedynie, że art. 64 § 6 p.e.a. jest niezgodny z zasadą zakazu nadmiernej ingerencji wynikającą z art. 2 Konstytucji w zw. z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji jedynie w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej. W uzasadnieniu wyroku TK (pkt II.4.3) podniesiono, że nie budzi wątpliwości konstytucyjnych dopuszczalność stosowania stawek stosunkowych (procentowych) jako jednej z metod określania wysokości opłat. Swoboda ustawodawcy określania wysokości opłat nie jest jednak nieograniczona. Istotne jest bowiem zachowanie przez ustawodawcę racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji a czynnościami organów, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone. Brak określenia górnej granicy opłaty manipulacyjnej powoduje, że w pewnych warunkach (w wypadku należności o znacznej wartości) następuje całkowite zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat. Opłaty te nie są wtedy formą zryczałtowanego wynagrodzenia organu prowadzącego egzekucję za podejmowane czynności, ale stają się jedynie dodatkową sankcją pieniężną. Mechanizm ustalania opłaty stosunkowej z wyznaczoną górną jej granicą chroni przed tego typu sytuacjami. Wartość wyznaczona kwotowo zakreśla bowiem maksymalny pułap opłaty i dzięki temu limituje kwotę określoną procentowo przed jej nadmierną wysokością. W świetle wyroku TK należało miarkować wysokość opłaty manipulacyjnej. Aby tego dokonać organy egzekucyjne powinny były jednak podać w uzasadnieniach swych postanowień kwotę egzekwowanych należności pieniężnych objętych każdym tytułem wykonawczym, gdyż wysokość opłaty manipulacyjnej wynosi 1% tej kwoty (art. 64 § 6 p.e.a.). Organy tego nie uczyniły. Aby miarkować wysokość opłaty manipulacyjnej należy najpierw znać jej wysokość wynikającą z zastosowania art. 64 § 6 p.e.a. Organy nie podały również, jakich czynności egzekucyjnych dokonano i z jakiego względu opłata manipulacyjna w orzeczonej wysokości [...] zł jest adekwatna do kosztów tych czynności. Z powodu naruszenia art. 64 § 6 p.e.a. należało uchylić nie tylko zaskarżone postanowienie, ale również postanowienie organu pierwszej instancji w całości. Organ odwoławczy, orzekając o utrzymaniu w mocy postanowienia organu pierwszej instancji, naruszył również tym samym art. 138 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ pierwszej instancji poda w uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia kwotę egzekwowanych należności pieniężnych, a następnie dokona miarkowania wysokości opłaty manipulacyjnej, biorąc pod uwagę dokonane czynności egzekucyjne. Mając na uwadze powyższe orzeczono jak w pkt I. sentencji wyroku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.). W pkt II. sentencji wyroku orzeczono o kosztach postępowania na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 powyższej ustawy i § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 265). Na zasądzone koszty składa się kwota [...]zł uiszczona tytułem wpisu od skargi, kwota [...]zł tytułem opłaty skarbowej od pełnomocnictwa i kwota [...]zł tytułem wynagrodzenia radcowskiego.