III SA/Po 260/20

Dnia 12 sierpnia 2020 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Walentyna Długaszewska Sędziowie WSA Marzenna Kosewska WSA Małgorzata Górecka (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 12 sierpnia 2020 roku przy udziale sprawy ze skargi B.S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. – B. z dnia [...] lutego 2020r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności niepodlegających abolicji z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Ł. z dnia [...] listopada 2019r. nr [...];

Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] decyzją z dnia [...] lutego 2020 r. utrzymał w mocy decyzję ZUS I Oddział w [...] z [...] listopada 2019 r. o odmowie umorzenia stronie skarżącej należności niepodlegających abolicji z tytułu składek. Organ wyjaśnił, że nie ma przesłanek całkowitej nieściągalności zadłużenia, albowiem skarżąca ma świadczenie emerytalne, należności były spłacane w układzie ratalnym. Nie ma ponadto przesłanek z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Zobowiązana pobiera świadczenie emerytalne w kwocie [...]zł netto. Nie ma majątku nieruchomego, ale w 2012 r. dokonała darowizny nieruchomości na rzecz swojego syna. Jej syn nie jest zgłoszony do ubezpieczeń. Stałe wydatki dotyczące utrzymania wynoszą ok. [...] zł bez wydatków na żywność, ubrania itd. Strona prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, ale mieszka z niepracującym synem, mogącym podjąć zatrudnienie. Mąż skarżącej prowadzi działalność gospodarczą. Strona nie korzysta z pomocy społecznej. ZUS wskazał, że jest chora ale nie przedłożyła dokumentacji medycznej. Zobowiązana wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu. W uzasadnieniu skargi powołała się na swoją trudną sytuację życiową i majątkową. Wskazała, że jest w separacji z mężem od 2001 r. W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. W myśl art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2019 r., poz. 2325) zwanej dalej: p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a tej ustawy. Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia stanowi art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (j. t. Dz. U. z 2019 r., poz. 300), zwanej dalej u.s.u.s., zgodnie, z którym należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3 a. Umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty (art. 28 ust. 4). Stosownie do art. 28 ust. 3 u. s.u.s. całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy: 1. dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2. sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze; 3. nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; 4. nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4. a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 4. b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym; 5. naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6. jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Zgodnie natomiast z art. 28 ust. 3 a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe warunki umorzenia należności z tytułu składek zostały określone w wydanym na podstawie art. 3b u.s.u.s. rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). Stosownie do § 3 ust. 1 ww. rozporządzenia Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1. gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2. poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3. przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Jak wynika z ustaleń dokonanych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, zobowiązana pobiera świadczenie emerytalne w kwocie [...]zł netto. Nie ma majątku nieruchomego, ale w 2012 r. dokonała darowizny nieruchomości na rzecz swojego syna. Jej syn nie jest zgłoszony do ubezpieczeń. Stałe wydatki dotyczące utrzymania wynoszą ok. [...] zł bez wydatków na żywność, ubrania itd. Strona prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, ale mieszka z niepracującym synem, mogącym podjąć zatrudnienie. Mąż skarżącej prowadzi działalność gospodarczą. Strona nie korzysta z pomocy społecznej. ZUS wskazał, że jest chora ale nie przedłożyła dokumentacji medycznej. Decyzja wydawana w zakresie umorzenia należności wobec ZUS ma charakter uznaniowy, co oznacza, że organ winien uzasadnić wnikliwie i obszernie swoje stanowisko. W ocenie Sądu, w świetle dokonanych w przedmiotowej sprawie ustaleń faktycznych Zakład Ubezpieczeń Społecznych prawidłowo uznał, że w przypadku skarżącej nie zachodziły przypadki całkowitej nieściągalności, o których mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., uzasadniające umorzenie zaległych składek. Jak już wskazano powyżej, skarżąca pobiera emeryturę mogącą stanowić przedmiot postępowania egzekucyjnego. Natomiast odnośnie przesłanek umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s., dokonana przez ZUS ocena sprawy, zdaniem Sądu, jest zbyt lakoniczna , nieuzasadniona w odpowiedni sposób. Twierdzenia zakładu są zbyt arbitralne. Skarżąca wskazuje, że gospodarstwo domowe prowadzi sama. Organ przyjmuje to twierdzenie jako ustalenia faktyczne a jednak bada sytuację syna skarżącej i jej męża , z którym skarżąca od wielu lat pozostaje w separacji. Organ ustala jakimi dochodami dysponuje skarżąca i uznaje, że jej sytuacja materialna jest trudna ale dochód skarżącej i tak przekracza minimum egzystencji w 2018 roku ustalone przez Instytut pracy i Spraw Socjalnych dla jednoosobowego gospodarstwa emeryckiego. Zdaniem Sądu organ winien ustalić jak odnoszą się dochody skarżącej do wszystkich jej wydatków ponoszonych w ramach codziennego życia ( też w zakresie np. odzieży czy środków sanitarnych ) biorąc pod uwagę obecne realia życiowe t.j. uwzględniając realne ceny ponoszone przy zakupie rzeczy koniecznych do egzystencji. Tym samym pozwoli to ocenić realne możliwości skarżącej w zakresie spłaty należności składkowych. Skarżąca bowiem spłacała układ ratalny a zaprzestała jego spłaty ze względu na zmianę warunków życiowych spowodowane wzrostem cen na środki konsumpcji jak i inne towary. Dopiero wyczerpujące ustalenia dotyczące sytuacji materialnej skarżącej pozwolą na stwierdzenie, czy jest ona w stanie dokonać spłaty przedmiotowego zadłużenia. Okoliczności dotyczące nie korzystania przez skarżącą z pomocy społecznej w jakiejkolwiek formie nie mogą stanowić automatycznie o odmowie umorzenia należności składkowych. Owszem fakt otrzymywania regularnej pomocy ze strony MOPS wskazuje na konieczność rozważenia ewentualnego umorzenia spornych należności, albowiem w interesie publicznym nie leży to, by egzekucji były poddawane środki otrzymywane przez skarżącą w ramach pomocy społecznej ( czyli z instytucji publicznej ), niemniej okoliczność ta nie może przesądzać . Ponownie rozpatrując sprawę organ uwzględni poczynione przez Sąd uwagi. Wprawdzie ciężar udowodnienia zaistnienia przesłanek do umorzenia zaległości wobec Zakładu spoczywa co do zasady na zobowiązanej, ale okoliczności ustalone w sprawie, na podstawie materiału dowodowego, którym dysponował organ nie pozwalają, w ocenie Sądu, bez uszczerbku dla wynikających z przepisów proceduralnych zasad prowadzenia postępowania uznać, że skarżąca nie wykazała, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić zaległych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niej i jej rodziny. Ponownie wymaga podkreślenia, że skarżąca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe ( mimo mieszkania wraz z synem ), nie posiada aktualnie żadnego majątku. Jedynym źródłem jej utrzymania jest niska emerytura, pokrywająca się praktycznie z zadeklarowanymi wydatkami, nie obejmującymi żywności czy ubrań. Te okoliczności wskazują, że spłacanie należności wobec ZUS ( nawet w układzie ratalnym ) może być w przypadku skarżącej utrudnione czy wręcz niemożliwe. Dlatego koniecznym jest aby ZUS ponownie przeprowadził postępowanie dowodowe celem ustalenia w wszechstronny sposób sytuacji rodzinnej, majątkowej i zdrowotnej zobowiązanej. W szczególności chodzi o zestawienie jej dochodu z emerytury z wszystkimi ponoszonymi kosztami, obejmującymi m. in. również żywność czy ubranie. Dopiero dokonanie takiego uzupełniającego postępowania dowodowego umożliwi stwierdzenie, czy spłata przedmiotowych należności wobec ZUS jest możliwa. W świetle powyższego, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c p.p.s.a. uchylił decyzje organów obu instancji.