III SA/Po 205/20

Dnia 23 lipca 2020 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Górecka (spr.) Sędziowie WSA Marzenna Kosewska WSA Walentyna Długaszewska Protokolant: st.sekr.sąd. Agata Tyll-Szeligowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 lipca 2020 roku przy udziale sprawy ze skargi Wojewody [...] na uchwałę Rady Powiatu Chodzieskiego z dnia 11 grudnia 2019 r. nr X/103/2019 w przedmiocie ustalenia rozkładu godzin pracy aptek ogólnodostępnych 1. stwierdza nieważność zaskarżonej uchwały w części dotyczącej załącznika nr 2 w zakresie zapisu "pod wskazanym poniżej numerem telefonu", 2. w pozostałej części oddala skargę; 3. zasądza od Rady Powiatu Chodzieskiego na rzecz skarżącego kwotę [...]zł ([...] złotych) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.

Wojewoda Wielkopolski zaskarżył uchwałę Rady Powiatu Chodzieskiego nr X/103/2019 z dnia 11 grudnia 2019 r. w sprawie ustalenia rozkładu godzin pracy aptek ogólnodostępnych oraz rozkładu pracy aptek w porze nocnej, w niedziele, święta i inne dni wolne od pracy na terenie powiatu chodzieskiego w 2020 r. Uchwale zarzucono naruszenie art. 94 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 6 września 2001 r. Prawo farmaceutyczne(Dz. U. z 2019, poz. 499, ze zm.), dalej "ustawa ", poprzez ustalenie telefonicznych dyżurów aptek w porze nocnej, w niedziele, święta i inne dni wolne od pracy na terenie powiatu chodzieskiego w 2020 r. Wniesiono o stwierdzenie nieważności uchwały w całości. W uzasadnieniu organ wskazał, że dyżury telefoniczne ograniczają faktyczny dostęp do usług świadczonych przez apteki. Chodzi szczególnie o nagłe i nieprzewidziane sytuacje, w których wymagany jest dostęp do leków. Podniesiono brak związku między treścią uchwały a jej uzasadnieniem oraz wewnętrzną sprzeczność uzasadnienia uchwały. Żądanie stwierdzenia nieważności całej uchwały uzasadniano tym, że wyeliminowanie jedynie jej załącznika nr 2 spowoduje, że uchwała nie będzie w całości regulowała kwestię godzin pracy aptek ogólnodostępnych bowiem brak będzie regulacji dotyczących rozkładu dyżurów aptek w porze nocnej, w niedziele, święta i inne dni wolne od pracy. W odpowiedzi na skargę wniesiono o jej oddalenie w całości. Wskazano m. in., że zaskarżono uchwałę w całości w sytuacji gdy zakwestionowano jedynie załącznik nr 2 do uchwały dotyczący dyżurów telefonicznych. Podniesiono, że nocne dyżury telefoniczne aptek nie ograniczają dostępu do leków, gdyż zainteresowanie nimi o tej porze jest niewielkie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga okazała się zasadna, ale tylko w części. Wskazać należy na wstępie, że zgodnie z art. 94 ust. 1 ustawy z dnia 6 września 2001 r. Prawo farmaceutyczne rozkład godzin pracy aptek ogólnodostępnych powinien być dostosowany do potrzeb ludności i zapewniać dostępność świadczeń również w porze nocnej, w niedzielę, święta i inne dni wolne od pracy. Zgodnie z art. 94 ust. 2 ustawy rozkład godzin pracy aptek ogólnodostępnych na danym terenie określa, w drodze uchwały, rada powiatu, po zasięgnięciu opinii wójtów (burmistrzów, prezydentów miast) gmin z terenu powiatu i samorządu aptekarskiego. Sąd uznał, że zarzut skargi dotyczący pełnienia dyżuru telefonicznego przez apteki jest uzasadniony, albowiem rozwiązanie takie nie zapewnia w sposób odpowiedni dostępności świadczeń. Rada dokonała zatem w sposób nieuprawniony ograniczenia możliwości skorzystania z usług apteki. Sąd podzielił w powyższym zakresie pogląd wyrażany w orzecznictwie sądowym, w tym m. in. w wyroku WSA w Warszawie z dnia 26 września 2019 r., sygn. akt VIII SA/Wa 483/19. W wyroku tym stwierdzono, że "z jednej strony rozkład godzin pracy powinien być dostosowany do bieżących, codziennych potrzeb ludności, co wiąże się z zapotrzebowaniem społeczności lokalnej na powszechne, wykonywane przez apteki ogólnodostępne usługi, świadczone w zwykłych warunkach. Ustalając godziny pracy aptek w normalnych, codziennych warunkach należy zatem uwzględniać potrzeby ludności, a więc brać pod uwagę takie okoliczności jak np.: liczba ludności oraz skupiska mieszkańców na danym terenie, zagęszczenie zabudowy mieszkaniowej, podział miejscowości na osiedla, liczba i układ placówek aptecznych na danym obszarze. Z drugiej zaś strony rozkład ten nie może pomijać sytuacji nadzwyczajnych, których częstotliwości występowania nie sposób przewidzieć. Ustalając rozkład pracy aptek trzeba mieć bowiem na uwadze także przypadki szczególne, niezwiązane bezpośrednio z zaspokajaniem zwykłych codziennych potrzeb w zakresie zapotrzebowania na leki. W odniesieniu do nich brak jest możliwości zbadania zapotrzebowania na usługi farmaceutyczne, jako że nie można przewidzieć prawdopodobieństwa pojawienia się nagłej choroby czy zaistnienia innego zdarzenia zagrażającego zdrowiu lub życiu człowieka. Dyżury aptek, rozumiane jako świadczenie usług poza normalnym rozkładem godzin pracy, również w porze nocnej, niedziele, święta i inne dni wolne od pracy, należy traktować jako realizację ustawowego obowiązku zapewnienia dostępności usług farmaceutycznych w wyjątkowych, nadzwyczajnych warunkach. Na szczególną rolę aptek wskazują także przepisy art. 96 ust. 3 i 4 p.f., zezwalające na wydanie przez farmaceutę, posiadającego prawo wykonywania zawodu, odpowiednio: produktu leczniczego zastrzeżonego do wydawania na receptę bez recepty lekarskiej – w przypadku nagłego zagrożenia życia pacjenta oraz zezwalające na wystawienie i zrealizowanie recepty farmaceutycznej w przypadku nagłego zagrożenia zdrowia pacjenta". W tym aspekcie załącznik nr 2 do skarżonej uchwały w zakresie dotyczącym pełnienia dyżurów telefonicznych nie spełnia wymagań określonych w art. 94 ust. 1 ustawy Prawo farmaceutyczne. Podobnie jak w powołanym powyżej wyroku WSA w Warszawie z dnia 26 września 2019 r., sygn.. akt VIII SA/Wa 483/19 należało stwierdzić, że "załącznik nr 2 zaskarżonej uchwały istotnie narusza prawo, ponieważ zakwestionowana przez Wojewodę regulacja nie spełnia wymogów przewidzianych w art. 94 ust. 1 p.f. Ustalenie rzeczonego rozkładu godzin pracy aptek we wskazany powyżej sposób nie stwarzało możliwości jak najlepszego i najszybszego skorzystania z niezbędnej pomocy wówczas, gdy nie obowiązuje powszedni czas pracy aptek, a zaistnieje nadzwyczajna, trudna do przewidzenia potrzeba podania leku. W orzecznictwie sądów administracyjnych przedstawione wyżej stanowisko odnośnie do rozkładu godzin pracy aptek ogólnodostępnych jest jednolite i ugruntowane (por. wyroki NSA z 9 grudnia 2011 r., sygn. akt II GSK 1338/10, publ. Lex nr 1151642, z 14 kwietnia 2015 r., sygn. akt II GSK 1765/14, publ. Lex nr 1730723, z 28 lutego 2018 r., sygn. akt II GSK 3374/17, publ. CBOSA, wyroki WSA w Poznaniu z 30 października 2018 r., sygn. akt III SA/Po 496/18, publ. CBOSA, z 28 czerwca 2017 r., sygn. akt III SA/Po 403/17, publ. Lex nr 2326359, wyrok WSA w Łodzi z 13 czerwca 2017 r., sygn. akt III SA/Łd 363/17, publ. Lex nr 2332875, wyrok WSA we Wrocławiu z 30 maja 2017 r., sygn. akt IV SA/Wr 161/17, publ. CBOSA)". Wbrew zarzutom skargi nie było jednak podstaw do stwierdzania nieważności uchwały w całości, albowiem należało tego dokonać jedynie w zakresie części dotyczącej załącznika nr 2 do uchwały w zakresie zapisu "pod wskazanym poniżej numerem telefonu". Z tego względu orzeczono jak w pkt. 1 wyroku na podstawie art. 147 § 1 p.p.s.a. W pozostałym zakresie skargę należało oddalić, o czym orzeczono w pkt. 2 wyroku na podstawie art. 151 p.p.s.a. O kosztach postępowania orzeczono w punkcie 3 wyroku na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a.