III SA/Po 190/20

Dnia 3 czerwca 2020 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirella Ławniczak (spr.) Sędziowie WSA Marzenna Kosewska WSA Małgorzata Górecka po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 3 czerwca 2020r. przy udziale sprawy ze skargi P.F. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w [...] z dnia [...]stycznia 2020 r. nr [...] w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego I. uchyla zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] z dnia [...] października 2019 r. nr [...], II. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w [...] na rzecz strony skarżącej kwotę [...] złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Dyrektor Izby Skarbowej, postanowieniem z dnia [...] stycznia 2020 roku, nr [...], po rozpatrzeniu zażalenia Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji [...], na postanowienie Naczelnika Drugiego W. Urzędu Skarbowego w K. z dnia [...] października 2019 roku, nr [...] w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego, utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następujących okolicznościach. Naczelnik Urzędu Skarbowego prowadził egzekucję należności Państwowego Funduszu Rehabilitacji [...] od Spółki A z siedzibą przy Al. [...] w J. na podstawie dwudziestu czterech tytułów wykonawczych wystawionych przez Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji [...] Postanowieniem z dnia [...] lipca 2019 roku Naczelnik Urzędu Skarbowego umorzył postępowanie egzekucyjne z uwagi na uprawomocnienie się postanowienia o ogłoszeniu upadłości zobowiązanego. Postanowieniem z dnia [...] października 2019 roku organ obciążył wierzyciela kosztami egzekucyjnymi w łącznej wysokości [...] zł z tytułu opłaty manipulacyjnej, opłaty za zajęcie rachunku bankowego oraz opłaty za zajęcie ruchomości. Strona wniosła zażalenie i zażądała zmiany postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w części dotyczącej obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi za zajęcie rachunku bankowego w łącznej kwocie [...]zł. Wierzyciel podniósł, że brak było podstaw do naliczenia i pobrania opłaty na podstawie art. 64 §1 pkt 4 ustawy o postepowaniu egzekucyjnym, gdyż wskutek wystosowanych zawiadomień o zajęciu rachunku bankowego de facto nie doszło do zajęcia jakichkolwiek wierzytelności. Dyrektor Izby Skarbowej utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu egzekucyjnego I instancji. W uzasadnieniu postanowienia organ odwoławczy wyjaśnił, że w wyniku zajęcia rachunków bankowych nie uzyskano żadnych kwot. Brak środków pieniężnych na rachunku bankowym stanowił przeszkodę w realizacji zajęcia. Organ podkreślił, że zgodnie z art. 80 §2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego jest dokonane z chwilą doręczenia bankowi zawiadomienia o zajęciu rachunku bankowego. Odnosząc się do argumentacji zażalenia wspartej orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 roku o sygn. akt SK 31/14 organ wyjaśnił, że jedynym przypadkiem, w którym ustawodawca określił maksymalną wysokość opłaty egzekucyjnej jest opłata za zajęcie nieruchomości. Wynosi ona 8% egzekwowanej należności i nie więcej niż [...] zł. Kierując się wskazaniami zawartymi w wyroku Trybunału Konstytucyjnego organ przyjął, że maksymalna wysokość opłaty za zajęcie rachunku bankowego, ustalona proporcjonalnie do maksymalnej opłaty za zajęcie nieruchomości, to [...] zł. W przypadku zajęcia ruchomości tak ustalona maksymalna opłat wyniosłaby [...] zł. Prezes Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji [...] skorzystał z prawa skargi do sądu administracyjnego. Strona wniosła o uchylenie w całości postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej oraz zażądała rozważenia uchylenia poprzedzającego je postanowienia organu I instancji. Kwestionowanym rozstrzygnięciom zarzucono: - naruszenie art. 64 §1 pkt 4 i §6 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 roku o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, poprzez błędne zastosowanie i ustalenie kosztów egzekucyjnych od zajęć rachunków bankowych pomimo, iż nie doszło do zajęcia wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych, albowiem na rachunkach bankowych zobowiązanego nie było żadnych środków pieniężnych, co oznacza, że organ nie dokonał zajęcia żadnej wierzytelności przysługującej zobowiązanemu wobec banku, - naruszenie art. 138 §1 w związku z art. 144 ustawy – Kodeks postepowania administracyjnego poprzez utrzymanie w mocy postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego pomimo tego, że zachodziły okoliczności do uchylenia kwestionowanego postanowienia i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia. Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał stanowisko prezentowane w uzasadnieniu skarżonego rozstrzygnięcia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga okazała się uzasadniona. Na potrzeby rozstrzygnięcia kontrolowanej sprawy skarżony organ przyjął błędną wykładnię art. 64 §1 pkt 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 roku o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. 2019, poz. 1438 ze zm.). Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela zapatrywanie wyrażone w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, że "opłata egzekucyjna w wysokości określonej w art. 64 §1 pkt 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, może być pobrana wyłącznie wówczas, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych" (porównaj: wyrok NSA z dnia 6 kwietnia 2017 roku o sygn. akt II FSK 693/15, wyrok NSA z dnia 10 kwietnia 2018 roku o sygn. akt II FSK 914/16). Zgodnie z treścią powołanego przepisu organ egzekucyjny, z zastrzeżeniem §2, w egzekucji należności pieniężnych pobiera opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, w tym za zajęcie innych niż wymienione w pkt 2 i 3 wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych opłatę w wysokości 5% kwoty egzekwowanej należności, nie mniej jednak niż [...] gr. Treść cytowanego tekstu prawnego wskazuje, że powyższą opłatę egzekucyjną należy pobrać za zajęcie innych niż wymienione w pkt 2 i 3 wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych. Skoro ustalenie wskazanej opłaty uzasadnia zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego to warunkiem koniecznym dla naliczenia i pobrania tej opłaty jest istnienie, ewentualnie wpłynięcie przed umorzeniem postępowania egzekucyjnego, środków pieniężnych na zablokowany rachunek bankowy. W ocenie Sądu przyjąć należy, że art. 64 §1 pkt 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym ustanawia opłatę za zajęcie wierzytelności pieniężnej posiadacza rachunku wobec banku, nie zaś za zablokowanie rachunku bankowego, narzędzia oszczędnościowo - rozliczeniowego. W kontrolowanej sprawie nie wystąpiła sytuacja zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego rozumiana, jako zablokowanie wartości pieniężnych zapisanych na rachunku bankowym zobowiązanego. W toku prowadzonej egzekucji względem żadnego z banków zobowiązany nie nabył uprawnienia do otrzymania środków pieniężnych z tytułu zawartej umowy o prowadzenie rachunku bankowego. Taki stan rzeczy pozostawał aktualny na dzień umorzenia postępowania egzekucyjnego. Z powyższych względów Sąd uznaje, że obowiązek uiszczenia opłaty egzekucyjnej z art. 64 §1 pkt 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie powstaje, gdy jej dokonanie nie wiąże się z zablokowaniem środków pieniężnych na rachunku bankowym zobowiązanego. Sąd wskazuje przy tym, że opłata za pobranie pieniędzy od zobowiązanego jest należna z chwilą przejęcia środków płatniczych od zobowiązanego, a nie w sytuacji udaremnionej próby ich pobrania. Z kolei do pobrania opłaty za zajęcie wynagrodzenia za pracę nie jest wystarczające pozostawanie w stosunku pracy przez zobowiązanego, lecz posiadanie wierzytelności w postaci wynagrodzenia za pracę. Za przyjęciem stanowiska prezentowanego przez skarżony organ nie przemawia treść art. 80 §2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Powołany przepis określa chwilę, od której bank nie może przekazywać zobowiązanemu środków pieniężnych zapisanych, jak i wpłaconych, na rachunek bankowy. Data doręczenia zawiadomienia o zajęciu kreuje zakaz wypłat z rachunku bankowego, który aktualizuje się i dotyczy tylko środków dostępnych na rachunku bankowym. Chwila, od której aktualna staje się tzw. blokada rachunku bankowego jest okolicznością nieistotną z punktu widzenia przesłanki poboru opłaty egzekucyjnej, którą jest "dokonanie czynności egzekucyjnej w postaci zajęcia innych niż wymienione w pkt 2 i 3 wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych". W tym stanie rzeczy przyjąć należało, że rozstrzygnięcie o obciążeniu wierzyciela kosztami egzekucyjnymi za zajęcie innych niż wskazane w art. 64 §1 pkt 2 i 3 wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych nastąpiło z naruszeniem prawa, które miało wpływ na wynik sprawy. Skoro nie doszło do zajęcia wierzytelności pieniężnej z rachunku bankowego (nie wystąpiły warunki do naliczenia opłaty oraz do obciążenia nią wierzyciela) to tym samym brak jest warunków dla miarkowania wysokości opłaty naliczonej na podstawie art. 64 §1 pkt 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji z uwzględnieniem zasady bezpośredniego stosowania przepisów Konstytucji z uwagi na brak interwencji ustawodawcy po wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 roku o sygn. akt SK 31/14. Niemniej w ocenie Sądu, w okolicznościach kontrolowanej sprawy, organy zrealizowały obowiązek uwzględnienia treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 roku o sygn. akt SK 31/14. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej wskazał i wyjaśnił do jakiej maksymalnej wysokości pobór opłaty za zajecie wierzytelności z rachunku bankowego nie narusza zasady ekwiwalentności świadczenia wzajemnego wynikającego z charakteru tych czynności egzekucyjnych. Skarżący nie zakwestionował takiej argumentacji. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi organy zobowiązane są do uwzględnienia zaprezentowanej powyżej wykładni art. 64 §1 pkt 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, co do warunków naliczenia opłaty za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego. Mając na uwadze powyższe okoliczności, na podstawie art. 135, art. 145 §1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 200 i 205 §2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2019, poz. 2325 ze zm.), orzeczono jak w sentencji wyroku. Przy określaniu wysokość kosztów niezbędnych do celowego dochodzenia praw przez stronę skarżąca uwzględniono uiszczony wpis od skargi w kwocie [...]zł, zgodnie z §2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 roku w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2003, nr 221 poz. 2193 ze zm.), oraz koszty reprezentowania strony przez radcę prawnego obejmujące wynagrodzenie ([...] zł) w stawce przewidzianej w §14 ust. 1 pkt 1 lit. a w związku z §2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. 2018, poz. 265).