III SA/Po 167/19

Dnia 5 czerwca 2019 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirella Ławniczak Sędziowie WSA Ireneusz Fornalik WSA Marek Sachajko (spr.) Protokolant: st.sekr.sąd. Agata Tyll-Szeligowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 czerwca 2019 roku przy udziale sprawy ze skargi S. C. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] z dnia [...] stycznia 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek należnych z tytułu nieopłaconych składek oddala skargę

W dniu [...] czerwca 2018 r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] wpłynęło pismo S. C., które zostało potraktowane jako wniosek o umorzenie odsetek za nieuregulowane składki. S. C. (dalej jako strona, skarżący) napisał, że zgadza się uregulować zaległe składki ubezpieczenia zdrowotnego. Odmówił zapłacenia odsetek. Wyjaśnił, że powodem powstania zaległości nie było jego zaniedbanie czy niechęć do uiszczania składek. Jako duchowny zmienia miejsca pracy duszpasterskiej, a tym samym podlega pod kolejne inspektoraty ZUS. W sierpniu 2012 roku rozpoczął pracę w [...] i podlegał pod Inspektorat ZUS [...]. Zgodnie z wytycznymi zarejestrował się w Urzędzie Skarbowym i ZUS w [...]. Został przy tym poinformowany, że o wysokości składek, numerze konta zostanie powiadomiony oddzielnym pismem. Do końca października nie otrzymał żadnej informacji. Po udaniu się do Inspektoratu ZUS w [...] usłyszał, że "nie mamy tu pańskiego konta" oraz, że sprawa jest wyjaśniana. Po kolejnych miesiącach bez informacji ponownie udał się do ww. Inspektoratu, ale nowych wiadomości nie było. Przy kolejnej wizycie urzędniczka w Inspektoracie poradziła, aby napisał wniosek o ustalenie. Otrzymał odpowiedź, w piśmie z [...] grudnia 2013 r., że do chwili zakończenia postępowania w sprawie ustalenia okresu podlegania ubezpieczeniom społecznym i ubezpieczeniu zdrowotnemu nie jest możliwe podanie stanu konta. W sierpniu 2015 r. został przeniesiony do parafii w [...]. [...] września 2015 r. zwrócił się do miejscowego oddziału ZUS z wnioskiem o ustalenie schematu podlegania ubezpieczeniu społecznemu. Do czasu kolejnego przeniesienia, w lutym 2017 r., nie otrzymał żadnej informacji. Będąc w parafii w [...] został poinformowany o egzekucji z wynagrodzenia, o stanie odsetek i całym zadłużeniu. Podkreślił, że w żadnym okresie nie uchylał się od odprowadzania składek. Zaznaczył, że nie powstała żadna zaległość podatkowa, ponieważ zawsze był odpowiednio informowany. Decyzją nr [...] (nr sprawy [...]) z [...] sierpnia 2018 r., Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, wskazując na art. 83 ust. 1 pkt 3 oraz art. 28 ust. 1, ust. 2, ust. 3 pkt 3, ust. 3a, ust. 3b, ust. 4 i art. 32 ustawy z dnia [...] października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1778, dalej jako u.s.u.s.), § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365, dalej jako Rozporządzenie) odmówił umorzenia odsetek należnych z tytułu nieopłaconych składek: a. na ubezpieczenia społeczne, za okres [...]; b. na ubezpieczenie zdrowotne za okres [...]zł. Uzasadniając decyzję napisał, że zgodnie z art. 28 ust. 1 u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Według art. 28 ust. 2 należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadkach ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a, zgodnie z którym należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. W art. 28 ust. 3 u.s.u.s. określono, że całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z określonych przyczyn, 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów Ordynacji podatkowej; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty (ust. 4 art. 28). Organ ocenił, że powstanie stosunku ubezpieczenia społecznego kreuje prawa i obowiązki obu stron. Prawa i obowiązki wynikające z tego stosunku powinny być realizowane w terminach wskazanych w ustawach. Prawo organu rentowego do odsetek wynika z art. 23 ust. 1 u.s.u.s., zgodnie z którym od nieopłaconych w terminie składek należne są od płatnika składek odsetki za zwłokę, na zasadach i w wysokości określonych w Ordynacji podatkowej. Okoliczność, iż zobowiązany pozostawał w nieświadomości, co do konieczności opłacania składek i ich wysokości względem Zakładu, zdaniem organu nie stanowi przesłanki do umorzenia należności. Zobowiązany, będąc osobą duchowną, obowiązaną do opłacania składek, miał konieczność orientowania się co do obowiązujących przepisów, w tym również przepisów dotyczących prawidłowego zgłaszania do ubezpieczeń społecznych. Podjęte ustalenia wskazują, że skarżący jest aktualnie zatrudniony w [...]). Nadto zobowiązany oświadczył, iż otrzymuje stypendium mszalne, którego wysokości nie oszacował, wskazując jedynie, iż jest to kwota zmienna. Stałe wydatki związane z utrzymaniem to [...]. Zgodnie z oświadczeniem strona posiada majątek ruchomy tj. samochód [...]. Nadto posiada prawo wieczystego użytkowania nieruchomości [...]. Organ ocenił, że z zebranego materiału nie wynika, aby zobowiązany znajdował się w sytuacji, w której pomimo ograniczenia wydatków, nie będących koniecznymi do utrzymania, brakowałoby środków na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Strona nie udokumentowała trudności w regulowaniu bieżących płatności, które formalnie potwierdzają trudną sytuację materialną. Skarżący nie korzysta również z żadnych form pomocy społecznej. Ponoszone przez stronę opłaty związane z utrzymaniem mają charakter typowy, jeśli chodzi o utrzymanie i nie mogą stanowić przyczyny uzasadniającej umorzenie zaległości. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący napisał, że w decyzji w żaden sposób nie odniesiono się do powstania zaległości i naliczenia odsetek. Zaznaczył, że nigdy nie składał wniosku o umorzenie należności z tytułu składek. Nie zgodził się ze stwierdzeniem z uzasadnienia decyzji, że nie był świadomy istniejącego zadłużenia oraz uchylał się od płacenia bowiem wielokrotnie [...] podejmując próby uporządkowania sprawy. Nie działa tak osoba obojętna lub nieświadoma odprowadzania należności. Tym samym kolejny zarzut, dotyczący "konieczności orientowania się w zakresie obowiązujących przepisów..." nie jest adekwatny do faktów. Decyzją z [...] stycznia 2019 r. Prezes ZUS, wskazując na art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096, dalej jako K.p.a.), w związku z art. 83 ust. 4 u.s.u.s. utrzymał w mocy decyzję własną z [...] sierpnia 2018 r. o odmowie umorzenia odsetek za zwłokę od należności z tytułu składek. Uzasadniając decyzję napisał, że skarżący w dniu [...] września 2018 r. dołączył pismo, w którym doprecyzował wniosek w zakresie umorzenia odsetek, że pracujące w wymiarze [...] oraz pełni funkcję wikariusza. Uposażenie wikariusza to stypendia mszalne, których wysokość nie jest stała i kształtuje się między [...] zł a [...] zł miesięcznie. Według dekretu synodu [...] zobowiązany jest do udziału w kosztach własnego utrzymania w wysokości połowy najniższej krajowej pensji netto (kwota określona przez Kurię to 700 zł miesięcznie oraz 100 zł miesięcznie na rzecz Kapłańskiej Pomocy dla Seminarium). Z Urzędem Skarbowym rozlicza się w formie podatku dochodowego, zryczałtowanego, w czterech ratach kwartalnych – każda w wysokości [...] zł. Dalej organ napisał, że skarżący nie przedłożył aktualnych dokumentów do rozpoznania wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy o umorzenie odsetek za zwłokę od należności z tytułu składek, zatem wykorzystano dokumenty złożone wcześniej. Organ ocenił, że skarżący jest osobą odpowiedzialną za zadłużenie z tytułu składek. Z materiału dowodowego wynika, że zadłużenie nie powstało na skutek nadzwyczajnych zdarzeń losowych, natomiast było wynikiem nieopłacania w ustawowym terminie płatności składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne. ZUS zaznaczył, że w obowiązującym systemie prawnym nie ma uregulowań umożliwiających umorzenie należności z tytułu odsetek za zwłokę od należności z tytułu składek, uwzględniających inne okoliczności niż nieściągalność należności lub szczególnie trudna sytuacja zobowiązanego. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu S. C. wniósł o uchylenie obu decyzji wydanych w sprawie. Zarzucił obrazę przepisów w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy tj.: 1. art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 Rozporządzenia poprzez bezpodstawne obciążenie odsetkami, skutkujące pozbawieniem możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych oraz zaniechanie kompleksowej analizy sytuacji majątkowej z pominięciem faktu obciążenia wynagrodzenia za wykonywaną pracę zarobkową tytułami egzekucyjnymi realizowanymi na rzecz ZUS; 2. art. 12 w zw. z art. 37 § 1 pkt 2 K.p.a. poprzez przewlekłe prowadzenie postępowania, poczynając od roku 2012, dotyczące ustalenia stanu konta oraz numeru rachunku bankowego ZUS na które był zobowiązany odprowadzać składki, skutkujące bezpodstawnym obarczeniem zapłaty odsetek z tytułu powstałych zaległości; 3. art. 9 K.p.a. poprzez naruszenie obowiązku należytego i wyczerpującego informowania strony o okolicznościach faktycznych i prawnych podczas realizacji czynności zmierzających do ustalenia stanu konta oraz numeru rachunku bankowego ZUS, które miały wpływ na ustalenie praw i obowiązków skarżącego; 4. art. 80 w zw. z art. 77 § 1 K.p.a. polegające na dowolnej, a nie swobodnej i wszechstronnej analizie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego oraz pominięciu jego istotnej części, w szczególności poprzez nieuwzględnienie okoliczności, iż wynagrodzenie skarżącego jest pomniejszone o zajęcia komornicze, co doprowadziło do błędnego ustalenia przez organ, iż sytuacja majątkowa skarżącego pozwala na zapłaty należności z tytułu odsetek. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Obie decyzje wydane w sprawie są zgodne z prawem. Na wstępie należy podkreślić, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2018 poz. 2107) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się wspomnianym kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi – odpowiednio: ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi – przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i zasadniczo na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. W świetle art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 z późn. zm., dalej w skrócie: "P.p.s.a.") kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. Stosownie do art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu (czynności). Sąd dostrzega, że organ nie podważa okoliczności opisanych w piśmie skarżącego z [...] czerwca 2018 r., potraktowanym przez organ jako wniosek o umorzenie odsetek za nieuregulowane składki (do interpretacji tego pisma przez ZUS Sąd odniesie się w dalszej części uzasadnienia). Co więcej, ZUS w decyzji pierwszoinstancyjnej przeinaczył stanowisko skarżącego, skoro napisał, referując ww. wniosek z [...] czerwca 2018 r., jakoby strona "wskazała, iż nie była świadoma istniejącego zadłużenia, Zobowiązany podniósł, iż będąc osobą duchowną zmieniał miejsca pracy duszpasterskiej a tym samym podlegał pod różne inspektoraty Zakładu. Wnioskodawca podnosi, iż zadłużenie wynikało z braku rzetelnej informacji w zakresie obowiązku zapłaty składek i ich wysokości". Skarżący napisał co innego w analizowanym piśmie i okoliczność tę podniósł we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Także w zaskarżonej decyzji ZUS uchylił się od wyjaśnienia okoliczności podniesionych w piśmie skarżącego z [...] czerwca 2018 r. Powyższe okoliczności nie mają jednak wpływu na ocenę decyzji co do jej zgodności z prawem. Skarżący nie kwestionuje bowiem, że powstały należności z tytułu składek. Zgodnie zaś z art. 24 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek, a więc składki oraz odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkowa opłata, nieopłacone w terminie, podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji lub egzekucji sądowej. Z kolei, zgodnie z art. 23 ust. 1 u.s.u.s. od nieopłaconych w terminie składek należne są od płatnika składek odsetki za zwłokę. Dla ustawodawcy znaczenie ma zatem opłacenie składek w terminie; ich nieterminowe opłacenie rodzi określone konsekwencje. Dalej Sąd stwierdza, że organ postąpił prawidłowo, interpretując pismo skarżącego, otrzymane [...] czerwca 2018 r., jako wniosek o umorzenie odsetek. Taka interpretacja sprzeciwu skarżącego co do naliczenia odsetek umożliwiła bowiem organowi skontrolowanie, czy skarżący spełnia przesłanki umorzenia należnych odsetek. Rozstrzygnięcia organu z kolei podlegają kontroli sądowej. Sąd stwierdza, że organ wywiązał się z normatywnych obowiązków i wziął pod uwagę okoliczności dotyczące materialnej sytuacji skarżącego. Co istotne, ustalenia poczynione przez ZUS i opisane w uzasadnieniach obu decyzji, pokrywają się z oświadczeniem sporządzonym przez skarżącego i wniesionym do Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu w dniu [...] stycznia 2019 r., którego kserokopię skarżący załączył do skargi. Skarżący wymienił w tym oświadczeniu dwa źródła przychodu: wynagrodzenie z tytułu pracy w szkole oraz stypendium mszalne oraz opisał miesięczne wydatki, które są niższe od łącznego przychodu. Nadto skarżący nie kwestionuje, że posiada składniki majątku (nieruchomość, samochód, motocykl), które mogłyby stanowić podstawę do dokonania czynności egzekucyjnych w celu zaspokojenia wierzytelności. Przy rozpoznawaniu skargi istotne jest to, że nie można przesądzić całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek, o której mowa w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. Zgodnie z tym przepisem całkowita nieściągalność należności z tytułu składek (a więc także odsetek) – stanowiąca warunek ewentualnego umorzenia przez Zakład należności, w całości lub w części, zachodzi między innymi, gdy nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów Ordynacji podatkowej. Sąd nie mógł uwzględnić skargi, bowiem bezsporny jest fakt, że skarżący posiada składniki majątku, mogące stanowić podstawę zaspokojenia wierzytelności. Z kolei odsetki są należne, bowiem składki nie zostały opłacone w terminie. Z tych powodów Sąd ocenia, jako zgodne z prawem, obie decyzje wydane w sprawie. Mając na uwadze powyższe Sąd na podstawie art. 151 P.p.s.a. oddalił skargę.