III SA/Po 1664/21

Dnia 11 sierpnia 2022 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marek Sachajko Sędzia WSA Marzenna Kosewska (spr.) Asesor sądowy WSA Piotr Ławrynowicz Protokolant: sekr. sąd. Aleksandra Wystańska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 sierpnia 2022 roku sprawy ze skargi K. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w Poznaniu z dnia 14 stycznia 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek za kwiecień 2020 r. Uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w Poznaniu z dnia 23 listopada 2020 roku nr [...]

Zaskarżoną decyzją z 14 stycznia 2021 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych/ZUS utrzymał w mocy swoją decyzję z 23 listopada 2020 r. o odmowie przyznania skarżącemu prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek za kwiecień 2020 r. Jako podstawę prawną zaskarżonej decyzji powołano: 1. w jej sentencji - m. in. art. 31zq ust. 8 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.), dalej: "ustawa", 2. w jej uzasadnieniu - art. 31zq ust. 3 ustawy. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji podniesiono, że: - strona była obowiązana do złożenia deklaracji rozliczeniowej ZUS DRA za okres objęty wnioskiem do 30 czerwca 2020 r.; - kwota do zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek jest ustalana jednorazowo według stanu dokumentów na dzień rozpatrywania wniosku, co nastąpiło 30 maja 2020 r.; z tego względu stronie nie przysługuje prawo do zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek powstałych po złożeniu korekty deklaracji. Z akt sprawy Sądowi wiadomo, że: 1. wnioskiem z 10 kwietnia 2020 r. (data nadania) strona wniosła o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek za okres od marca do maja 2020 r.; 2. w złożonej 8 maja 2020 r. deklaracji rozliczeniowej ZUS DRA za kwiecień 2020 r. strona zadeklarowała składki w wysokości 1 793,82 zł (k. 17 akt adm.); 3. w złożonej 8 czerwca 2020 r. korekcie deklaracji rozliczeniowej ZUS DRA za kwiecień 2020 r. strona zadeklarowała składki w wysokości 2 791,66 zł (k. 18 akt adm.); 4. pismem z 11 czerwca 2020 r. organ zwolnił stronę z obowiązku opłacania należności z tytułu składek za kwiecień 2020 r. w wysokości 1 793,82 zł; W skardze na decyzję z 14 stycznia 2021 r. skarżący podniósł, że termin na składanie deklaracji rozliczeniowych mijał 30 czerwca 2020 r. i w tym terminie złożył zarówno deklarację z 8 maja 2020 r., jak i jej korektę z 8 czerwca 2020 r., stąd organ powinien był ją uwzględnić i orzec o przyznaniu mu prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek za kwiecień 2020 r. w wysokości wykazanej w korekcie deklaracji. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Zaskarżona decyzja i poprzedzająca ja decyzja podlegają uchyleniu, gdyż naruszają niżej wymienione przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi; Dz. U. z 2022 r., poz. 329; dalej: "p.p.s.a."). Na wniosek płatnika składek, będącego osobą prowadzącą pozarolniczą działalność, o której mowa w art. 8 ust. 6 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r., poz. 266 ze zm.), dalej: "u.s.u.s.", opłacającego składki wyłącznie na własne ubezpieczenia społeczne lub ubezpieczenie zdrowotne, zwalnia się z obowiązku opłacenia nieopłaconych należności z tytułu składek na jego obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, należne za okres od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 maja 2020 r., jeżeli prowadził działalność przed dniem 1 kwietnia 2020 r. i przychód z tej działalności w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych uzyskany w pierwszym miesiącu, za który jest składany wniosek o zwolnienie z opłacania składek, o którym mowa w art. 31zp ust. 1, nie był wyższy niż 300% prognozowanego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia brutto w gospodarce narodowej w 2020 r. (art. 31zo ust. 2 ustawy). Płatnik składek jest zobowiązany przesyłać deklaracje rozliczeniowe na zasadach i w terminach określonych w przepisach u.s.u.s., chyba że zgodnie z tymi przepisami jest zwolniony z obowiązku ich składania (art. 31zq ust. 1 ustawy). Warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych należnych za kwiecień 2020 r. nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r., chyba że płatnik składek jest zwolniony z obowiązku ich składania (art. 31zq ust. 3 ustawy). Po pierwsze, organ przyjął, że skarżący nie był zwolniony z obowiązku składania deklaracji rozliczeniowej za kwiecień 2020 r. (art. 31zq ust. 3 ustawy), ale nie uzasadnił dlaczego. Zgodnie bowiem z art. 47 ust. 2a u.s.u.s. osoby prowadzące pozarolniczą działalność, opłacające składki wyłącznie za siebie lub osoby z nimi współpracujące, są zwolnione z obowiązku składania deklaracji rozliczeniowej lub imiennych raportów miesięcznych za kolejny miesiąc, jeżeli w ostatnio złożonej deklaracji rozliczeniowej lub imiennym raporcie miesięcznym zadeklarowały do podstawy wymiaru składek: 1) na ubezpieczenia społeczne - kwotę w wysokości najniższej podstawy wymiaru składek dla osób prowadzących pozarolniczą działalność, obowiązującej je i osoby z nimi współpracujące, zaś w przypadku osób, o których mowa w art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców - obowiązującej osoby z nimi współpracujące, z zastrzeżeniem ust. 2g; 2) na ubezpieczenie zdrowotne - kwotę w wysokości najniższej podstawy wymiaru określonej w art. 81 ust. 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2018 r., poz. 1510 ze zm.), obowiązującej je i osoby z nimi współpracujące, i nie nastąpiła żadna zmiana w stosunku do miesiąca poprzedniego, z zastrzeżeniem ust. 2c. Organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nie podniósł czy i dlaczego w świetle powyższych przepisów skarżący nie jest zwolniony z obowiązku składania dokumentów rozliczeniowych i nie przedstawił na tą okoliczność żadnych dowodów. Nie jest rolą sądu administracyjnego zastępowanie organu w uzasadnieniu decyzji i gromadzeniu materiału dowodowego, gdyż Sąd jedynie kontroluje zgodność decyzji z prawem (art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych; Dz. U. z 2021 r., poz. 137 ze zm.). Organ naruszył tym samym art. 7, art. 77 § 1 i 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm.), dalej: "K.p.a.", w zw. z art. 107 § 1 pkt 6 i § 3 K.p.a. (braki uzasadnienia decyzji), co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Po drugie, jeżeli organ ustaliłby, że skarżący nie jest zwolniony z obowiązku składania powyższych dokumentów, powinien był uwzględnić, że zwolnieniu z obowiązku opłacania podlegają należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo ustawy, znane na dzień rozpatrzenia wniosku o zwolnienie z opłacania składek (art. 31zq ust. 4 ustawy), a odmowa zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo ustawy, następuje w drodze decyzji (art. 31zq ust. 7 ustawy). W kontrolowanej sprawie skarżący przesłał deklaracją rozliczeniową za kwiecień 2020 r. w dniu 8 maja 2020 r., natomiast jej korektę przesłał 8 czerwca 2020 r., a więc w terminie do 30 czerwca 2020 r., o którym mowa w art. 31zq ust. 3 ustawy. Organy miały więc obowiązek uwzględnienia nie tylko tego, że deklarację przesłano w terminie (do 30 czerwca 2020 r.), ale i uwzględnienia wykazanej w korekcie deklaracji z 8 czerwca 2020 r. wysokości składek, tj. 2 791,66 zł. Tymczasem zaś, pismem z 11 czerwca 2020 r., wydanym już po wpłynięciu korekty deklaracji z 8 czerwca 2020 r. z wykazaną wyższą kwotą składek, zwolniono skarżącego z obowiązku ich opłacania, ale nie w wysokości wykazanej w korekcie deklaracji, lecz w niższej kwocie wykazanej w deklaracji z 8 maja 2020 r. (1 793,82 zł). Stanowi to naruszenie art. 31zq ust. 4 ustawy, gdyż rozpatrując pismem z 11 czerwca 2020 r. wniosek organ znał już wyższą kwotę składek wykazaną w korekcie deklaracji (2 791,66 zł). Niezrozumiałe jest zatem, że zaskarżoną decyzją i decyzją z 23 listopada 2020 r. objęto całość wniosku (z wykazaną w korekcie wyższą kwotą składek - 2 791,66 zł), a jedynie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji podniesiono, że skarżącemu nie przysługuje prawo do zwolnienia z obowiązku opłacania składek w kwocie różnicy między kwotą składek wykazaną w korekcie deklaracji z 8 czerwca 2020 r. i wykazaną w deklaracji z 8 maja 2020 r. (2 791,66 zł - 1 793,82 zł = 997,84 zł). Rozstrzygnięcie decyzji nie jest jednak zawarte w jej uzasadnieniu, a w sentencji, stąd organ nieprawidłowo jednocześnie pismem z 11 czerwca 2020 r. zwolnił skarżącego z obowiązku opłacania składek w kwocie wykazanej w pierwotnej deklaracji z 8 maja 2020 r. (1 793,82 zł), a następnie w wydanych decyzjach w ogóle odmówił prawa do zwolnienia z obowiązku z opłacania składek za kwiecień 2020 r. Rozpatrując ponownie sprawę organ: 1. ustali i uzasadni, czy skarżący był zwolniony z obowiązku złożenia dokumentów rozliczeniowych za odnośny okres; 2. jeżeli uzna, że nie był z powyższego obowiązku zwolniony, uwzględni korektę deklaracji z 8 czerwca 2020 r. wykazującą kwotę składek w wysokości 2 791,66 zł i wyda stosowne rozstrzygnięcie. Wobec tego Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a.