III SA/Po 149/16

Dnia 19 września 2017 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Walentyna Długaszewska po rozpoznaniu w dniu 19 września 2017 roku, na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu x od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 11 sierpnia 2017 r. sygn.. akt III SA/Po 149/16 o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi x na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku akcyzowym oraz w opłacie paliwowej za poszczególne miesiące od [...] do [...] roku postanawia: zmienić zaskarżone postanowienie i przyznać x prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych

Postanowieniem z dnia [...] r., referendarz sądowy odmówił x przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym z uwagi na brak wykazania, że spełnił przesłanki przyznania pomocy ze strony państwa. Postanowieniem z dnia 6 maja 2016 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie referendarza sądowego. Wyrokiem z dnia 4 kwietnia 2017 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił przedmiotową skargę x. Pismem z dnia [...] roku pełnomocnik skarżącego wniósł skargę kasacyjną od powyższego wyroku oraz przedłożył wypełniony przez skarżącego na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Z wniosku wynika, że x od dnia [...] roku wnioskodawca mieszka w wynajmowanej kawalerce, za co płaci czynsz w wysokości [...] zł miesięcznie. Wcześniej wnioskodawca zamieszkiwał z dwoma synami i z żoną, z którą ma rozdzielność majątkową od [...] roku. Wnioskodawca oświadczył, że jego żona chce się z nim rozwieść i nie utrzymuje z nim kontaktów, przez co nie ma on wiedzy o składnikach jej majątku osobistego, ale prowadzi ona działalność gospodarczą w zakresie logistyki. Obecnie dzieci wnioskodawcy mieszkają wraz z matką, a jego nie stać nawet na alimenty. Wnioskodawca do dnia [...] roku prowadził działalność gospodarczą, ale oświadczył, że z działalności nie osiągał dochodów i nie ma innych źródeł dochodu. Wnioskodawca utrzymuje się obecnie z prac dorywczych i pomocy przy porządkach na posesjach w mieszkańców z rejonu . [...], co przynosi dochód wysokości w wysokości [...] zł. Wszystkie postępowania egzekucyjne przeciwko jego osobie zostały umorzone z powodu braku majątku, z którego można zaspokoić roszczenia wierzycieli. W [...] roku wnioskodawca sprzedał działkę po rodzicach za kwotę [...] zł. Obecnie nie posiada nieruchomości, żadnych akcji czy obligacji, a także żadnych cennych ruchomości, w tym samochodu. Wnioskodawca oświadczył, że pozostaje w depresji po postępowaniach kontrolnych w zakresie kupna paliwa, po których określone zostały zaległości podatkowe za [...] rok. W ramach odpowiedzi na wezwanie do uzupełniania wniosku o przyznanie prawa pomocy pełnomocnik wnioskodawcy wyjaśnił, że skarżący nie jest zarejestrowany w [...] i nie korzysta z opieki społecznej. Skarżący nie dokonywał darowizn, nie posiada udziałów w spółkach, ani nie pełni w nich żadnych funkcji i nie uzyskuje żadnych innych dochodów poza ujawnionymi we wniosku. Skarżący nie użytkuje pojazdów mechanicznych. Koszt miesięcznego utrzymania skarżący oszacował w następujący sposób: czynsz za najem pomieszczenia – [...] zł miesięcznie (obejmuje opłatę za światło, prąd i wodę), środki czystości – [...] zł miesięcznie. Skarżący nie leczy się, ani nie posiada kredytów. We [...] roku w Sądzie Rejonowym. skarżący dokonał wyjawienia swojego majątku, którego nie ustalono z uwagi na jego brak i którego nadal nie posiada. W odpowiedzi na kolejne wezwanie pełnomocnik skarżącego przesłał wniosek żony wnioskodawcy z dnia [...] roku o separację, który miał zostać złożony do sądu w sierpniu, a także zeznania o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty), z których wynika, że x nie uzyskał żadnych przychodów w [...] roku (PIT-36L), ani w [...] roku (PIT- 37). Starszy referendarz sądowy postanowieniem z dnia 11 sierpnia 2017 r. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. W sprzeciwie od tego postanowienia pełnomocnik skarżącego podniósł okoliczności dotyczące jego trudnej sytuacji osobistej, braku kontaktu z żoną, braku jakiegokolwiek majątku. Sam pełnomocnik reprezentuje skarżącego "na granicy pro bono, gdyż nie ma on środków na opłaty". Wojewódzki Sąd Administracyjny rozważył , co następuje : Zgodnie z treścią art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), dalej: "P.p.s.a." strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Z treści art. 246 § 1 p.p.s.a. wynika natomiast, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek. W ocenie Sądu w materiale załączonym do wniosku skarżący przedstawił okoliczności świadczące o istnieniu przesłanki do przyznania mu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Wnioskodawca zakończył prowadzenie działalności gospodarczej z powodu braku dochodów, przy czym ostatni składnik własnego majątku (nieruchomości) zbył w [...] roku. Żona wnioskodawcy rozpoczęła własną działalność gospodarczą. Wprawdzie ze złożonych przez wnioskodawcę oświadczeń wynika, że skarżący pozostaje w związku małżeńskim, ale pomiędzy małżonkami istnieje rozdzielność majątkowa małżeńska. Sąd zna stanowisko orzecznictwa dotyczące kwestii wzajemnego wspierania się małżonków pozostających w ustroju rozdzielności majątkowej czy w separacji, ale w okolicznościach niniejszej sprawy należy przyjąć, że małżonka skarżącego konsekwentnie odmawia mu udzielania jakiejkolwiek pomocy finansowej na prowadzenie spraw sądowych. W połączeniu z brakiem własnego majątku skarżącego oznacza to zdaniem Sądu konieczność przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W rozpoznawanej sprawie wnioskodawca nie wyjaśnił źródła dochodów i kosztów utrzymania małżonki, gdyż ta konsekwentnie odmawiała podania mu danych w tym zakresie – k. 49 akt sadowych. Sam wnioskodawca w odniesieniu do swojej osoby podał natomiast, że od dnia [...] roku a mieszka w wynajmowanej kawalerce, za co płaci czynsz w wysokości [...] zł miesięcznie. Wcześniej wnioskodawca zamieszkiwał z dwoma synami i z żoną, z którą ma rozdzielność majątkową od [...] roku. Obecnie dzieci wnioskodawcy mieszkają wraz z matką, a jego nie stać nawet na alimenty. Wnioskodawca do dnia[...] roku prowadził działalność gospodarczą, ale oświadczył, że z działalności nie osiągał dochodów i nie ma innych źródeł dochodu. Wnioskodawca utrzymuje się obecnie z prac dorywczych i pomocy przy porządkach na posesjach w mieszkańców z rejonu [...]., co przynosi dochód wysokości w wysokości [...] zł. Co istotne w niniejszej sprawie wszystkie postępowania egzekucyjne przeciwko jego osobie zostały umorzone z powodu braku majątku, z którego można zaspokoić roszczenia wierzycieli. Obecnie nie posiada on nieruchomości, żadnych akcji czy obligacji, a także żadnych cennych ruchomości, w tym samochodu. Pełnomocnik wnioskodawcy wyjaśnił, że skarżący nie jest zarejestrowany w [...] i nie korzysta z opieki społecznej. Skarżący nie dokonywał darowizn, nie posiada udziałów w spółkach, ani nie pełni w nich żadnych funkcji i nie uzyskuje żadnych innych dochodów poza ujawnionymi we wniosku. Skarżący nie użytkuje pojazdów mechanicznych. Koszt miesięcznego utrzymania skarżący oszacował w następujący sposób: czynsz za najem pomieszczenia – [...] zł miesięcznie (obejmuje opłatę za światło, prąd i wodę), środki czystości – [...] zł miesięcznie. Skarżący nie leczy się, ani nie posiada kredytów. We [...] roku w Sądzie Rejonowym skarżący dokonał wyjawienia swojego majątku, którego nie ustalono z uwagi na jego brak i którego nadal nie posiada. Pełnomocnik skarżącego przesłał wniosek żony wnioskodawcy z dnia [...] o separację, który miał zostać złożony do sądu w sierpniu, a także zeznania o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty), z których wynika, że x nie uzyskał żadnych przychodów w [...] roku (PIT-36L), ani w[...] roku (PIT- 37). Biorąc pod uwagę złożone przez wnioskodawcę oświadczenia stwierdzić należy, że wykazał on przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1, § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 § 1 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji postanowienia