III SA/Lu 99/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Marcinowski po rozpoznaniu w dniu 31 maja 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi E. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [..], nr [..] w przedmiocie skierowania na badania lekarskie kierowcy - w zakresie wniosku E. L. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym przez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego postanawia: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia [..] o przyznaniu E. L. prawa pomocy w zakresie częściowym przez ustanowienie radcy prawnego oraz o odmowie przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie.

W skardze sądowej E. L. (dalej jako "skarżący") zwrócił się m.in. z wnioskiem o ustanowienie adwokata. Na wezwanie referendarza sądowego skarżący nadesłał wypełniony urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym zaznaczył, że domaga się zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego. Z oświadczenia złożonego na urzędowym formularzu wynika, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną. W skład ich majątku wchodzi dwupokojowe mieszkanie o szacunkowej wartości ok. [..] zł. Skarżący i jego żona nie posiadają innych nieruchomości, ani żadnych zasobów finansowych. Na dochód rodziny w łącznej kwocie [..] zł netto składa się emerytura skarżącego w kwocie [..] zł netto oraz renta żony w wysokości [..] zł. Skarżący wykazał, że ponosi wydatki koszty na utrzymanie mieszkania ([..] zł), media ([..] zł) oraz leczenie i dojazdy do specjalistów ([..] zł). Jest osobą starszą (85 lat) i schorowaną, ma zadłużenie u sąsiadów (ok. [..] zł). Ponadto pomaga wnukom i prawnukom. Postanowieniem z dnia [..] referendarz sądowy przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie radcy prawnego. W pozostałym zakresie odmówił przyznania prawa pomocy. Skarżący wniósł sprzeciw od ww. postanowienia referendarza. Zarzucił błędną ocenę jego sytuacji materialnej oraz zdrowotnej. Stosownie do art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 z późn. zm.), dalej jako p.p.s.a., wniesienie sprzeciwu przez stronę powoduje, że zaskarżone postanowienie traci moc, a sąd na nowo rozpoznaje wniosek o przyznanie prawa pomocy. Prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (art. 245 § 1). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata lub radcy prawnego. Przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, następuje, gdy strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje wówczas, gdy strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Dokonanie prawidłowej oceny czy osoba fizyczna ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy nie może ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, wymaga uprzedniego oszacowania sytuacji materialnej tej osoby (z uwzględnieniem jej i osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym, stanu majątkowego, źródeł dochodów i ich wysokości) oraz porównania ze stałymi koniecznymi wydatkami ponoszonymi na utrzymanie. Niezbędne jest również porównanie możliwości finansowych strony wnioskującej o prawo pomocy (a więc badanie sytuacji materialnej po opłaceniu stałych koniecznych wydatków) z wielkością obciążeń tytułem kosztów, jakie strona ma ponieść w konkretnym postępowaniu sądowym. W ocenie sądu sytuacja skarżącego uzasadnia przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie radcy prawnego. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, że skarżący jest osobą starszą, schorowaną. W skład majątku skarżącego wchodzi dwupokojowe mieszkanie o wartości około [..] zł. Skarżący nie posiada żadnych oszczędności. Prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną. Łączny dochód rodziny wynosi [..] zł netto, na który składa się emerytura skarżącego w wysokości [..] zł netto oraz renta żony – [..] zł. Miesięczne koszty utrzymania wynoszą około [..] zł: mieszkanie [..] zł, media [..] zł, leczenie i dojazdy do specjalistów – [..] zł. Skarżący jest zadłużony na około [..] zł. Z oświadczenia skarżącego wynika również, że pomaga finansowo wnukom i prawnukom. Analiza sytuacji finansowej i rodzinnej skarżącego prowadzi do wniosku, że skarżący ma zaspokojone potrzeby mieszkaniowe i osiąga stały dochód. Zestawienie dochodu oraz wydatków wskazuje, że skarżący może wygospodarować środki na poniesienie kosztów sądowych, na które na obecnym etapie postępowania składa się wpis od skargi w kwocie [..] zł. Sytuacja skarżącego uzasadnia natomiast ustanowienie dla skarżącego pełnomocnika z urzędu. Koszt pomocy prawnej z wyboru byłby bowiem wielokrotnie wyższy od wysokości wpisu od skargi, co wynika chociażby z wysokości stawki minimalnej, która w tego rodzaju sprawie wynosi [..] zł (§ 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych, Dz. U. poz. 1804 z późn. zm.). Odnosząc się do argumentu skarżącego dotyczącego udzielania wsparcia finansowego wnukom i prawnukom stwierdzić należy, że wydatki te choć niewątpliwie obciążają budżet skarżącego, nie korzystają z pierwszeństwa przed kosztami sądowymi. Wydatki te ponadto nie zostały udokumentowane. Podkreślenia w tym miejscu wymaga, że koszty sądowe jako należności budżetu państwa należy uiszczać na równi z innymi wydatkami obciążającymi skarżącego. Z tych przyczyn zasadne jest zatem utrzymanie w mocy postanowienia referendarza sądowego z dnia [..] r., o czym orzeczono na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 § 1 i § 2 p.p.s.a.