III SA/Lu 173/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Tchórzewska, Sędziowie WSA Jerzy Drwal, WSA Robert Hałabis (sprawozdawca), Protokolant referent stażysta Marcin Ścibor, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 26 czerwca 2018 r. sprawy ze skargi P. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lutego 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wydania i zwrotu prawa jazdy oddala skargę.

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] lutego 2018 r. (nr [...]) Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Starosty [...] w K. z dnia [...] stycznia 2018 r. (nr [...]), odmawiającą P. G. wydania i zwrotu prawa jazdy kategorii "C" oraz "C+E". W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wyjaśniono, że wyrokiem Sądu Rejonowego w K. z dnia 30 czerwca 2017 r. wydanym w sprawie sygn. akt II K [...] oraz wyrokiem Sądu Okręgowego w L. z dnia 10 października 2017 r., sygn. akt XI Ka [...], orzeczono wobec P. G. środek karny w postaci zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych na okres 3 lat, z wyłączeniem kategorii C i C+E. Decyzją ostateczną z dnia [...] grudnia 2017 r. (nr [...]) Starosta [...] w K. cofnął P. G. uprawnienia do kierowania pojazdami mechanicznymi kategorii "AM", "A", "B", "B+E" i "T" na okres trzech lat, od dnia 1 kwietnia 2017 r., z wyłączeniem do kategorii "C" i "C+E". Prawo jazdy kategorii "AM", "A", "B", "B+E", "C", "C+E" i "T" o nr [...] zostało zatrzymane postanowieniem Prokuratora Rejonowego w K. z dnia 6 kwietnia 2017 r., sygn. akt [...] [...] W dniu 4 stycznia 2018 r. P. G. złożył wniosek o wydanie i zwrot prawa jazdy kategorii "C" oraz "C+E". Po rozpatrzeniu sprawy decyzją z dnia [...] stycznia 2018 r. Starosta [...] w K. odmówił wnioskującemu wydania i zwrotu zatrzymanego prawa jazdy kategorii "C" i "C+E". W uzasadnieniu wyjaśniono, że pomimo iż Sąd nie orzekł zakazu prowadzenia pojazdów we wskazanym zakresie, to z uwagi na treść przepisu art. 12 ust. 1 pkt 2 oraz ust. 2 pkt 2 i 3 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (j.t. Dz.U. z 2017 r. poz. 978), nie może być ono zwrócone, ponieważ z woli ustawodawcy kierowcy, wobec których orzeczono wyrokiem karnym zakaz prowadzenia pojazdów określonej kategorii, w okresie trwania zakazu nie mają możliwości nie tylko ubiegania się o wydanie prawa jazdy, ale także o jego zwrot i to również w sytuacji, gdy orzeczony wyrokiem zakaz nie dotyczył wszystkich kategorii prawa jazdy. P. G. wniósł odwołanie od powyższej decyzji podnosząc, że w jego ocenie organ dokonał niewłaściwej interpretacji obowiązujących przepisów i niewłaściwie ocenił stan faktyczny sprawy. Według strony nie zachodzi przesłanka uniemożliwiająca wydanie mu prawa jazdy kategorii "C" i "C+E". Rozpatrując odwołanie Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W motywach tego rozstrzygnięcia wyjaśniono, że przypadki, w których prawo jazdy nie może być wydane osobie ubiegającej się o jego wydanie reguluje art. 12 ustawy o kierujących pojazdami. Zgodnie z art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3 ustawy o kierujących pojazdami – przepis ust. 1 pkt 2 stosuje się także wobec osoby ubiegającej się o wydanie lub zwrot zatrzymanego prawa jazdy, a także o przywrócenie uprawnienia w zakresie prawa jazdy kategorii AM, A1, A2, A, C1, C, D1 lub D – w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmującego uprawnienie w zakresie prawa jazdy kategorii B oraz B+E, C1+E, C+E, D1+E lub D+E – w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmującego uprawnienie w zakresie prawa jazdy kategorii B lub odpowiednio kategorii C1, C, D1 lub D. W cenie organu, przepis art. 12 ust. 2 ustawy nie budzi wątpliwości interpretacyjnych. Wynika z niego wprost, że przepis ust. 1 pkt 2 stosuje się także wobec osoby ubiegającej się o wydanie lub zwrot zatrzymanego prawa jazdy, a także o przywrócenie uprawnienia w zakresie prawa jazdy kategorii (...). Tym samym przepisy prawa stanowią wprost o zakazie wydawania prawa jazdy wnioskowanych przez stronę kategorii w czasie trwania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmującego uprawnienie w zakresie prawa jazdy kategorii AM, A, B, B+E i T. Stosownie do art. 42 § 1 k.k., w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania przez Sąd Rejonowy w K., jak i Sąd Okręgowy w L. wyroku, którym orzeczono zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych, sąd może orzec zakaz prowadzenia pojazdów określonego rodzaju w razie skazania osoby uczestniczącej w ruchu za przestępstwo przeciwko bezpieczeństwu w komunikacji, w szczególności, jeżeli z okoliczności popełnionego przestępstwa wynika, że prowadzenie pojazdu przez tę osobę zagraża bezpieczeństwu w komunikacji. Kwestionowana decyzja organu I instancji nie została wydana w wykonaniu wyroku karnego, te kwestie zostały uregulowane w decyzji Starosty [...] z dnia [...] grudnia 2017 r., w której cofnięto P. G. uprawnienia do kierowania pojazdami mechanicznymi kategorii AM, A, B, B+E i T. Natomiast w niniejszej sprawie organ administracji publicznej w zakresie swojej kompetencji ustawowej rozpatrzył złożony przez skarżącego wniosek. Nie można więc przyjąć, że odmowa wydania i zwrotu prawa jazdy kategorii C oraz C+E stanowi niedopuszczalne decyzją administracyjną rozszerzenie sankcji orzeczonej wyrokiem sądu karnego. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skarżący zaskarżając powyższą decyzję w całości, zarzucił jej naruszenie: a) art. 12 ust 2 i 3 ustawy o kierujących pojazdami, poprzez wyrażenie błędnego poglądu, że osobie wobec której orzeczono środek karny w postaci zakazu prowadzenia pojazdów kategorii B nie może być zwrócone prawo jazdy kat C i C+E w sytuacji, gdy taka interpretacja przepisów prowadzi do niczym nie uzasadnionego rozszerzenia sankcji orzeczonej wyrokiem sądu karnego w sprawie sygn. akt XI Ka [...]; b) art. 7, 10 i 77 k.p.a., poprzez niewystarczające zebranie w sprawie materiału dowodowego, a także pominięcie okoliczności, które mają istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, wskazujących na to, że skarżący w niniejszej sprawie działał pod wpływem silnych emocji z uwagi na chorobę córki; c) art. 8, 11 i 107 § 3 k.p.a., polegającym na wadliwym uzasadnieniu zaskarżonej decyzji przez organ II instancji, w szczególności poprzez nieodniesienie się do wszystkich podniesionych w odwołaniu zarzutów skarżącego. Mając wskazane zarzuty na względzie skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga jest niezasadna, dlatego podlega oddaleniu. Zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji nie są dotknięte wadami prawnymi, które skutkowałyby koniecznością ich uchylenia lub stwierdzenia ich nieważności. Przede wszystkim wymaga zwrócenia uwagi, że okoliczności faktyczne tej sprawy w ogóle nie były sporne. Wynika z nich, że skarżący był posiadaczem prawa jazdy kat. AM, A, B, C, B+E, C+E i T. Wyrokiem Sądu Rejonowego w K. z dnia 30 czerwca 2017 r., wydanym w sprawie sygn. akt II K [...], uznano do za winnego tego, że w dniu [...], znajdując się w stanie nietrzeźwości (wynoszącym przy dwóch pomiarach 0,63 mg/l, 0,64 mg/l alkoholu w wydychanym powietrzu) prowadził w ruchu lądowym samochód osobowy marki R. S. o nr rej. L. 82, to jest popełnienia czynu określonego w art. 178a § 1 k.k. W związku z tym skazano go na karę grzywny oraz orzeczono wobec niego środek karny w postaci zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych na okres 3 lat. Sąd Okręgowy w L. wyrokiem z dnia 10 października 2017 r., sygn. akt XI Ka [...], na skutek apelacji wniesionej przez stronę – zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że z orzeczonego zakazu wyłączył pojazdy do prowadzenia których uprawnia kategoria C i E, w pozostałym zaś zakresie zaskarżony wyrok utrzymał w mocy. Bezpośrednią konsekwencją orzeczonego wobec skarżącego w postępowaniu karnym środka karnego w postaci zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych było jego wykonanie. Nastąpiło to w postępowaniu administracyjnym, gdzie decyzją ostateczną Starosty [...] z [...] grudnia 2017 r. (nr [...]), cofnięto skarżącemu uprawnienia do kierowania pojazdami mechanicznymi kategorii AM, A, B, B+E, i T. Skarżący tego nie kwestionował. W dniu 4 stycznia 2018 r. (data wpływu do organu) złożył natomiast wniosek o wydanie i zwrot prawa jazdy w zakresie kat. C i C+E. Rozstrzygając zaś tego rodzaju wniosek organy obu instancji odmówiły skarżącemu wydania i zwrotu zatrzymanego prawa jazdy w zakresie kat. C oraz C+E, co zostało przez niego zakwestionowane jako nieuprawnione rozszerzenie jego odpowiedzialności, skoro uprawnienie do kierowania pojazdami kat. C i C+E zostało wyłączone z sankcji objętej orzeczonym środkiem karnym. Dokonując oceny legalności zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego, jak również decyzji organu pierwszej instancji, należy stanowczo stwierdzić, że oba rozstrzygnięcia są zgodne z prawem. Podstawę materialnoprawną obu powołanych rozstrzygnięć stanowiły przepisy art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3 w związku z art. 12 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (j.t. Dz. U. z 2017 r. poz. 978, z późn. zm. – dalej jako "u.k.p."). Zgodnie z art. 12 ust. 1 pkt 2 u.k.p., prawo jazdy nie może być wydane osobie, w stosunku do której został orzeczony prawomocnym wyrokiem sądu zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych – w okresie i zakresie obowiązywania tego zakazu. Według zaś art. 12 ust. 2 u.k.p., przepis ust. 1 pkt 2 stosuje się także wobec osoby ubiegającej się o wydanie lub zwrot zatrzymanego prawa jazdy, a także o przywrócenie uprawnienia w zakresie prawa jazdy kategorii: 1) B1 lub B – w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmującego uprawnienie w zakresie prawa jazdy kategorii AM, A1, A2 lub A; 2) AM, A1, A2, A, C1, C, D1 lub D – w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmującego uprawnienie w zakresie prawa jazdy kategorii B; 3) B+E, C1+E, C+E, D1+E lub D+E – w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmującego uprawnienie w zakresie prawa jazdy kategorii B lub odpowiednio kategorii C1, C, D1 lub D. Trzeba zauważyć, że powołany art. 12 ust. 2 u.k.p. w cytowanym powyżej brzmieniu, obowiązuje od dnia 25 października 2014 r., a takie brzmienie nadano mu art. 15 pkt 1 ustawy z dnia 26 czerwca 2014 r. o zmianie ustawy o kierujących pojazdami (Dz. U. z 2014 r. poz. 970, zwanej dalej "ustawą zmieniającą"). Wcześniej, przed nowelizacją stanowił on, że przepis ust. 1 pkt 2 stosuje się jedynie wobec osoby ubiegającej się o wydanie prawa jazdy. Nie określał więc wprost, by należało go stosować także względem osoby ubiegającej się o jego zwrot. Różnica jest zatem zasadnicza. Wynika z niej bowiem, że przepis art. 12 ust. 2 u.k.p. w znowelizowanym brzmieniu, znajduje zastosowanie do tych podmiotów, wobec których orzeczono prawomocnym wyrokiem sądu zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych po dniu wejścia w życie ustawy (art. 3 ustawy nowelizującej), jednak dotyczy on już nie tylko osoby ubiegającej się o "wydanie prawa jazdy", ale także osoby ubiegającej się o "zwrot zatrzymanego prawa jazdy", a także o "przywrócenie uprawnienia w zakresie prawa jazdy" określonych kategorii. Zważywszy na to, że przepisy znowelizowanej ustawy mają zastosowanie do osób, wobec których orzeczono prawomocnym wyrokiem sądu zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych po dniu wejścia w życie ustawy, to nie ulega wątpliwości, że w stosunku do skarżącego znowelizowane przepisy znajdują zastosowanie, bowiem zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych wobec skarżącego został orzeczony już po tej dacie (w dniu 30 czerwca 2017 r.). W konsekwencji, w rozpatrywanej sprawie zastosowanie mają przepisy art. 12 ust. 1 pkt 2 oraz ust. 2 pkt 2 i 3 u.k.p., w brzmieniu nadanym ustawą nowelizującą. Na podstawie zatem tak określonego stanu prawnego należało ocenić istotę sporu w niniejszej sprawie, a więc to, czy powołane wyżej regulacje dawały skarżącemu podstawę do pozytywnego załatwienia jego wniosku o wydanie i zwrot zatrzymanego prawa jazdy w zakresie kat. C i C+E w sytuacji, kiedy prawomocnie orzeczony środek karny nie dotyczył tych uprawnień. Ustawa o kierujących pojazdami wyraźnie rozróżnia osoby ubiegające się o wydanie prawa jazdy (a więc takie, które nie posiadają uprawnień do kierowania pojazdami), od osób, które takie uprawnienia do kierowania pojazdami posiadają i jedynie wnoszą o zwrot zatrzymanego dokumentu prawa jazdy. To do tej ostatniej kategorii należy skarżący, jako posiadający uprawnienia do kierowania pojazdami kategorii C oraz C+E, których sąd powszechny w postępowaniu karnym go nie pozbawił. Skarżący uznając, że dalsze posiadanie uprawnień w tym zakresie, daje mu legitymację do wystąpienia z wnioskiem o zwrot zatrzymanego prawa jazdy w zakresie tych kategorii. Otóż, w przepisie art. 12 ust. 1 u.k.p. wymienione zostały przypadki, których wystąpienie uniemożliwia wydanie prawa jazdy. Jednym z takich przypadków jest określony w pkt 2 tego przepisu orzeczony prawomocnym wyrokiem sądu zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych – w okresie i zakresie obowiązywania tego zakazu. Z kolei art. 12 ust. 2 u.k.p. stanowi, że przepis ust. 1 pkt 2 stosuje się także wobec osoby ubiegającej się o wydanie lub zwrot zatrzymanego prawa jazdy, a także o przywrócenie uprawnienia w zakresie prawa jazdy innych określonych w nim kategorii, choć nie zostały one objęte orzeczonym zakazem. Tym samym trzeba wyraźnie stwierdzić, że w obowiązującym obecnie stanie prawnym skutek zdarzenia prawnego, jakim jest skazanie prawomocnym wyrokiem w postępowaniu karnym i orzeczenie zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych w zakresie danej kategorii, zostaje rozciągnięty również na inne uprawnienia do prowadzania pojazdów, zarówno względem osób ubiegających się o prawo jazdy innej kategorii, jaki i w zakresie zwrotu prawa jazdy osobom dysponującym już takim prawem jazdy. W konsekwencji negatywne rozstrzygnięcie przez organy zgłoszonego przez skarżącego wniosku o zwrot prawa jazdy w zakresie kat. C i C+E – było w pełni prawidłowe i zgodne z prawem. Odnosząc się do zarzutu skarżącego, że taka interpretacja przepisu art. 12 ust. 2 u.k.p. prowadzi do rozszerzenia kary orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu powszechnego wskazać należy, że wykonując wyrok sądu organ pierwszej instancji wydał w dniu 6 grudnia 2017 r. decyzję o cofnięciu skarżącemu uprawnień do kierowania pojazdami kat. AM, A, B, B+E i T, natomiast w ogóle nie orzekał o cofnięciu jego uprawnień do kierowania pojazdami kat. C oraz C+E, a tym samym nie pozbawił skarżącego tych uprawnień. Dlatego nie można skutecznie zarzucić Staroście K. , aby nie respektował prawomocnego wyroku sądu powszechnego. Zauważyć jednak należy, że to samo zdarzenie prawne (fakt skazania skarżącego i orzeczenia wobec niego środka karnego), wywołuje różne i niezależne od siebie skutki prawne. Chodzi bowiem o to, że z jednej strony ma ono skutki wynikające wprost z przepisów prawa karnego (art. 42 k.k.), ale poza nimi pociąga też za sobą również skutki na płaszczyźnie prawa administracyjnego, w postaci przewidzianych w nim sankcji. Obowiązujący obecnie przepis art. 12 ust. 2 u.k.p. nie pozostawia wątpliwości, że wolą ustawodawcy było wywołanie dodatkowej sankcji administracyjnej, niezależnej od sankcji karnej, poprzez uniemożliwienie osobie z orzeczonym zakazem prowadzenia pojazdów podstawowych kategorii w postępowaniu karnym, odzyskania dokumentu umożliwiającego kierowanie pojazdami innych kategorii, i to nawet wówczas, gdy sąd karny nie pozbawił skazanego tej kategorii uprawnień. Stanowisko Sądu orzekającego w sprawie niniejszej odpowiada judykaturze prezentowanej w tego rodzaju sprawach przez Naczelny Sąd Administracyjny, m.in. w wyrokach: z dnia 29 października 2015 r., sygn. akt I OSK 382/14; z dnia 3 grudnia 2015 r., sygn. akt I OSK 603/14 oraz z dnia 18 grudnia 2015 r., sygn. akt I OSK 888/14. W konsekwencji, orzeczony wobec skarżącego przez sąd powszechny środek karny w postaci zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych na okres 3 lat, z zaliczeniem okresu zatrzymania prawa jazdy od dnia 1 kwietnia 2017 r. z wyłączeniem tych, do których uprawnia kategoria C i C+E, skutkuje także – na przyjętej przez organy podstawie prawnej – odmową zwrotu prawa jazdy w pozostałych kategoriach wymienionych w ustawie o kierujących pojazdami. Przemawia za tym nie tylko wykładnia językowa, ale również wykładnia celowościowa. Ratio legis zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych stanowi bowiem wykluczenie z ruchu drogowego takich kierujących pojazdami, którzy zagrażają bezpieczeństwu w ruchu drogowym, zwłaszcza jeżeli dopuszczają się prowadzenia pojazdu mechanicznego w stanie nietrzeźwości. Trudno byłoby przyjąć, aby racjonalny ustawodawca pozbawiając kierującego prawa do kierowania pojazdami kat. B (samochodem osobowym) z powodu kierowania nimi w stanie nietrzeźwości, zezwolił na pozostawienie takiemu kierującemu prawa do prowadzenia pojazdu o dopuszczalnej masie całkowitej przekraczającej 3,5 t, z wyjątkiem autobusu (kat. C), czy pojazdem samochodowym o dopuszczalnej masie całkowitej przekraczającej 3,5 t, z wyjątkiem autobusu łącznie z przyczepą (kat. C+E) wobec tego, że orzeczony w postępowaniu karnym środek karny tych kategorii nie obejmował. Omawiane przepisy służyć mają przecież zapewnieniu bezpieczeństwa wszystkich uczestników ruchu drogowego, a w szczególności ochronie wartości nadrzędnych, jakimi są życie i zdrowie ludzkie. Tym samym pozbawienie skarżącego prawomocnym wyrokiem sądu powszechnego tylko części posiadanych przez niego uprawnień nie oznacza, że w czasie obowiązywania tego zakazu może on żądać od organu administracji zwrotu dokumentu potwierdzającego uprawnienia do kierowania pojazdami innych posiadanych kategorii. Tego wyraźnie ustawodawca zakazał w omawianym przepisie art. 12 ust. 2 u.k.p., w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą. Adresatem tego przepisu jest organ administracyjny, nie zaś sąd powszechny. Dlatego też rozstrzygnięcie w przedmiocie zwrotu prawa jazdy w sytuacji objętej przepisem art. 12 ust. 2 u.k.p., nie jest objęte uznaniem administracyjnym, lecz obliguje organ do zastosowania wynikających z niego sankcji. Podsumowując dotychczasowego rozważania, należało zatem uznać, że w prawidłowo ustalonych okolicznościach faktycznych tej sprawy zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję Starosty [...] – pozostaje w zgodzie z obowiązującymi przepisami prawa. Organy obu instancji dokonały bowiem prawidłowej wykładni i właściwie zastosowały przepisy art. 12 ust. 1 pkt 2 oraz ust. 2 pkt 2 i 3 u.k.p. Z uregulowań tych jasno wynika to, że gdy wobec określonej osoby został orzeczony prawomocnym wyrokiem sądu powszechnego zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych z wyłączeniem tych, do których prowadzenia uprawnia kategoria C i C+E, to w okresie obowiązywania tego zakazu osobie tej nie może być wydane lub zwrócone, a także przywrócone uprawnienie w zakresie prawa jazdy innej kategorii (w tym kat. C oraz C+E). Oznacza to, że zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych, do których prowadzenia wymagane jest prawo jazdy kat. B, pozbawia również prawa do uzyskania prawa jazdy kat. C i C+E. Tym samym dokument prawa jazdy w zakresie kat. C i C+E nie może być zwrócony skarżącemu w okresie obowiązywania orzeczonego prawomocnym wyrokiem sądu powszechnego środka karnego w postaci zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych z wyłączeniem tych, do których uprawnia kategoria C i C+E. Podsumowując, organy obu instancji prawidłowo przeprowadziły postępowanie, ustaliły wszystkie istotne okoliczności konieczne dla rozstrzygnięcia sprawy sprawy i prawidłowo zastosowały przepisy prawa materialnego. Zarzuty skargi okazały się więc całkowicie nieuzasadnione. Z przytoczonych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie – na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U. z 2017 r. poz. 1369, z późn. zm.) oddalił skargę, o czym orzekł w sentencji wyroku.