III SA/Lu 165/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Ibrom Sędziowie Sędzia WSA Anna Strzelec (sprawozdawca) Sędzia WSA Iwona Tchórzewska po rozpoznaniu w dniu 6 czerwca 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi A. S. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lutego 2023 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego z wniosku o wydanie dokumentu prawa jazdy oddala skargę.

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 14 lutego 2023 r. Samorządowe Kolegium Odwoławczego (dalej organ odwoławczy, Kolegium), po rozpatrzeniu zażalenia A. S., utrzymało w mocy postanowienie Starosty [...] (dalej organ I instancji, Starosta) z dnia 12 grudnia 2022 r. w sprawie umorzenia postępowania administracyjnego z wniosku o wydanie dokumentu prawa jazdy. Zaskarżone postanowienie wydane zostało w następującym stanie sprawy. Pismem z dnia 6 grudnia 2022 r. A. S. (dalej skarżąca) zwróciła się do organu I instancji o wydanie z archiwum oryginału prawa jazdy jej córki N. S., wyjaśniając, że ze względów sentymentalnych ten dokument jest dla niej osobiście bardzo ważny a informacja o śmierci córki została odnotowana w systemie elektronicznym. Po rozpatrzeniu wniosku Starosta postanowieniem z dnia 12 grudnia 2022 r. umorzył postępowanie administracyjne, uznając, że brak po stronie wnioskodawczyni przymiotu strony, co uniemożliwia udostępnienie jej żądanych dokumentów z akt sprawy. Organ I instancji wyjaśnił, że w świetle regulacji art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (Dz. U. z 2021 r. poz. 1212 ze zm., obecnie Dz.u.2023., poz. 622 ze zm.), prawo jazdy jest wydawane przez starostę, w drodze decyzji administracyjnej, na wniosek osoby zainteresowanej. Katalog stron określony na potrzeby postępowania "głównego" obowiązuje również w postępowaniu o udostępnienie akt, o jakim mowa w art. 73 i art. 74 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2022 r. poz. 2000 ze zm., obecnie Dz.U z 2023 r., poz. 775 ze zm.), dalej k.p.a. Na powyższe postanowienie skarżąca złożyła zażalenie, w którym zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego, polegające na błędnej wykładni art. 28 i art. 30 § 3 w związku z art. 73 § 1 k.p.a. poprzez przyjęcie, że skarżąca nie jest stroną w postępowaniu o wydanie dokumentu prawa jazdy N. S., podczas gdy skarżąca wystąpiła z przedmiotowym wnioskiem jako przedstawiciel ustawowy małoletniej córki. Zdaniem skarżącej organ niewłaściwie też zinterpretował art. 10 ust. 1 ustawy o kierujących pojazdami uznając, że status strony w postępowaniu o wydanie prawa jazdy przysługuje wyłącznie właścicielowi podczas gdy N. S. odebrała jako właściciel przedmiotowe prawo jazdy, a ona jako matka chce otrzymać jedynie nieważny dokument swojej córki. Skarżąca postawiła również zarzut naruszenia art. 7, art. 77 § 1 i 80 k.p.a. poprzez nierozważanie całego materiału dowodowego, a w konsekwencji nie wyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności sprawy, które to naruszenie miało istotny wpływ na jej wynik. W wyniku ponownego rozpoznania sprawy Kolegium utrzymało w mocy postanowienie organu I instancji. Kolegium wyjaśniło, że regulacje art. 73 i art. 74 k.p.a. wyraźnie określają, że prawo wglądu w akta sprawy, sporządzania z nich notatek, kopii lub odpisów przysługuje tylko stronie postępowania. Jeżeli więc wnioskodawca, domaga się dostępu do akt postępowania, którego nie jest stroną, to organ nie ma podstaw prawnych do ich udostępnienia. Organ odwoławczy wyjaśnił, że jak wynika z akt sprawy w dniu 23 lipca 2005r. N. S. zwróciła się do Starosty o wydanie prawa jazdy kat. A1. Ze względu na to, że w tej dacie była osobą niepełnoletnią (ur. 30 kwietnia 2005r.) jej matka (skarżąca), wyraziła zgodę jako opiekun prawny na rozpoczęcie przez córkę szkolenia do prowadzenia pojazdów kat. A1. Po pozytywnym zdaniu egzaminu prawo jazdy zostało N. S. wydane w dniu 9 maja 2022 r., która je osobiście odebrała w dniu 16 maja 2022 r. Pismem z dnia 20 sierpnia 2022 r. Zastępca Komendanta Powiatowego Policji w R. P. przekazał Staroście dokument prawa jazdy N. S. w związku z jej śmiercią w wypadku drogowym w dniu 20 sierpnia 2022 r. Starosta, zgodnie z § 3 ust. 2 rozporządzenia Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia 24 lutego 2016 r., w sprawie wydawania dokumentów stwierdzających uprawnienia do kierowania pojazdami (Dz. U. z 2016 r. poz. 231) , dalej rozporządzenie w sprawie wydawania dokumentów unieważnił z urzędu otrzymane prawo jazdy wydane na nazwisko S. N., wprowadzając odpowiednie dane we wniosku oraz systemie teleinformatycznym. Skoro zatem w postępowaniu o wydanie prawa jazdy A. S. nie przysługiwał przymiot strony, to także nie przysługuje on jej w niniejszym postępowaniu, dlatego nie może ona żądać wydania czy udostępnienia akt córki N. . Kolegium podzieliło stanowisko organu I instancji, co do zaistnienia podstawy do umorzenia postępowania w przedmiocie udostępnienia akt i wydania skarżącej dokumentu prawa jazdy jej córki N. , z uwagi na brak po jej stronie przymiotu strony , na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. w związku z art. 126 k.p.a. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skarżąca zaskarżyła postanowienie Kolegium w całości wnosząc o jego uchylenie oraz o uchylnie postanowienia organu I instancji, a także o zwrot kosztów postępowania. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu skarżąca zarzuciła naruszenie art. 7, art. 8, art. 75, art. 77, art. 78 § 1, art. 80 i art. 107 k.p.a., poprzez dowolną ocenę materiału dowodowego polegającą na przyjęciu, iż nie mam interesu prawnego co do bycia stroną w postępowaniu, podczas gdy jest spadkobierczynią zmarłej córki i ma prawo do należących do niej dokumentów w tym dokumentu prawa jazdy, którego posiadanie ma dla niej istotne znaczenie ze względu na relację łączącą ją ze zmarłą córką. Skarżąca podniosła, że nie ma przepisów zabraniających wydania jej tego dokumentu, tym bardziej, że jest w posiadaniu tożsamego dokumentu, który pozostał jej po zmarłym mężu. Skarżąca zarzuciła, że organy całkowicie pominęły przepisy kodeksu cywilnego, a mianowicie art. 922 Kodeksu cywilnego i fakt, że z chwilą śmierci przeszły na skarżącą wszystkie prawa i obowiązki zmarłego, w tym prawo do posiadania dokumentu jakim jest blankiet prawa jazdy. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie argumentując jak dotychczas. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył co następuje. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem kontroli sądu w niniejszej sprawie z punktu widzenia kryterium legalności jest postanowienie Kolegium utrzymujące w mocy postanowienie Starosty o umorzeniu postępowania administracyjnego w sprawie wydania skarżącej dokumentu prawa jazdy zmarłej córki . Podstawę prawną podjętego przez organy rozstrzygnięcia stanowił przepis art. 105 § 1 w związku z art. 126 k.p.a. Zgodnie z regulacją pierwszego z nich, gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części. Z kolei zgodnie z art. 126 k.p.a., do postanowień stosuje się odpowiednio przepisy miedzy innymi art. 105, art. 107 § 2-5 oraz art. 109-113, a do postanowień, od których przysługuje zażalenie, oraz do postanowień określonych w art. 134 - również art. 145-152 oraz art. 156-159, z tym że zamiast decyzji, o której mowa w art. 151 § 1 i art. 158 § 1, wydaje się postanowienie. Przesłanka bezprzedmiotowości występuje, gdy brak jest podstaw prawnych do merytorycznego rozstrzygnięcia danej sprawy w ogóle lub nie ma ich do rozpoznania sprawy w drodze postępowania administracyjnego. Bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego, o której stanowi art. 105 § 1 k.p.a. oznacza, że brak jest któregoś z elementów materialnego stosunku prawnego, a wobec tego nie można wydać rozstrzygnięcia załatwiającej sprawę co do istoty. W warunkach niniejszej sprawy organy uznały, iż postępowanie zainicjowane wnioskiem skarżącej o wydanie z archiwum dokumentu prawa jazdy jej zmarłej córki nie może się toczyć z uwagi na brak po stronie wnioskodawcy przymiotu strony. Skarżąca uważa jednak, iż jako spadkobierczyni zmarłej ma pełne prawo do należących do niej rzeczy, w tym dokumentu prawa jazdy, i że ograny całkowicie pominęły treść art. 922 ustawy Kodeks cywilny (k.c.). W świetle powołanej przez skarżącą regulacji prawa i obowiązki majątkowe zmarłego przechodzą z chwilą jego śmierci na jedną lub kilka osób stosownie do przepisów tej ustawy, przy czym nie należą do spadku prawa i obowiązki zmarłego ściśle związane z jego osobą, jak również prawa, które z chwilą jego śmierci przechodzą na oznaczone osoby niezależnie od tego, czy są one spadkobiercami (§ 1i 2 ). Zauważyć należy, że organy nie kwestionowały uprawnień skarżącej jako spadkobierczyni. Uznały jednak, że w świetle regulacji przede wszystkim ustawy o kierujących pojazdami, a także regulacji art. 73 i 74 k.p.a. uzyskanie przez spadkobierczynię dokumentu prawa jazdy zmarłej córki w postępowaniu administracyjnym nie jest możliwe. Wbrew zarzutom skarżącej organy dokonały prawidłowej wykładni art. 10 ust. 1 ustawy o kierujących pojazdami. Zgodnie z tym przepisem prawo jazdy jest wydawane przez starostę, w drodze decyzji administracyjnej, na wniosek osoby zainteresowanej, za opłatą. Art. 11 tej ustawy wskazuje przesłanki pozytywne do wydania prawa jazdy, w tym zdanie egzaminu państwowego wymaganego do uzyskania prawa jazdy odpowiedniej kategorii oraz w przypadku osoby, która nie ukończyła 18 lat, która może uzyskać prawo jazdy kategorii AM, A1, B1 lub T pisemną zgodę rodzica lub opiekuna. Jak wynika z akt córka skarżącej posiadała prawo jady kat. A1. Dokument prawa jazdy, o który wnioskowała skarżąca jest więc niczym innym jak potwierdzeniem uzyskanych przez daną osobę uprawnień do kierowania pojazdami. Bezsprzecznym zaś jest, że w świetle powołanej przez skarżącą regulacji art. 922 k.c., uzyskane przez jej córkę uprawnienia do kierowania pojazdami określonej kategorii jako prawa ściśle związane z osobą zmarłego na spadkobierców nie przechodzą. Dziedziczenie posiadania rzeczy polega na przejściu na spadkobierców – z mocy prawa, z chwilą otwarcia spadku – wszystkich skutków prawnych, jakie wynikały z jej posiadania przez spadkodawcę. Z chwilą śmierci uprawnienie do kierowania pojazdami córki skarżącej wygasło. Zainicjowane przez skarżąca postępowania nie dotyczyło zaś uprawnień do kierowania pojazdami ale fizycznego wydania unieważnionego dokumentu, a takiego postępowania o wydanie dokumentu jako rzeczy ruchomej spadkobiercy strony procedura administracyjna nie przewiduje. Takiego uprawnienia skarżącej nie da się wyprowadzić ani z przepisów ustawy o kierujących pojazdami i z przepisów wykonawczych do tej ustawy, jak też i z regulacji k.p.a. Z regulacji rozporządzenia w sprawie wydawania dokumentów ( § 3), wydanego na podstawie art. 20 ust. 1 pkt 2 ustawy o kierujących pojazdami, wynika jedynie, na co zwrócił uwagę organ I instancji, że organ wydający prawo jazdy prowadzi akta ewidencyjne kierowców - dla osób posiadających uprawnienia do kierowania pojazdami silnikowymi. Akta ewidencyjne umieszcza się w teczkach aktowych i przechowuje w specjalnie do tego celu przeznaczonym pomieszczeniu magazynowym zapewniającym właściwe warunki przechowywania i zabezpieczania dokumentacji - do czasu otrzymania informacji o zgonie tej osoby z centralnej ewidencji kierowców. Wydane dokumenty uprawniające do kierowania pojazdami unieważnia się z urzędu, wprowadzając odpowiednie dane do wniosku i centralnej ewidencji kierowców za pomocą systemu teleinformatycznego. Wszystkie wygenerowane profile kandydata na kierowcę zamyka się z urzędu. Tym samym sam fizyczny zwrot dokumentu prawa jazdy z archiwum organu, o ile jest możliwy, nie odbywa się w trybie administracyjnym. Roszczenie windykacyjne jest domeną postępowania cywilnego a nie administracyjnego. Podzielić zatem należy stanowisko organu co do zaistnienia podstawy do umorzenia postępowanie administracyjnego w niniejszej sprawie i to zasadniczo nie tylko z uwagi na brak przymiotu strony, ale przede wszystkim z uwagi na brak przedmiotu postępowania administracyjnego. Postępowanie administracyjne w niniejszej sprawie było bezprzedmiotowe, gdyż żądanie skarżącej nie mogą zostać w tym trybie załatwione. Dlatego też zarzuty skargi co do naruszenia wskazanych przepisów postępowania nie mogły zasługiwać na uwzględnienie. Zaskarżone postanowienie, pomimo osobistego odbioru przez skarżąca jako "niesprawiedliwe i dalece krzywdzące", co w świetle doznanej tragedii może być społecznie zrozumiałe, jest zgodne z prawem. Skarżąca nie może bowiem zapominać, że organ w świetle podstawowych zasad postępowania administracyjnego zobowiązany jest działać na podstawie przepisów prawa i stać na straży praworządności (art. 6 i 7 k.p.a.). Podnoszona przez skarżącą okoliczność posiadania dokumentu prawa jazdy po zmarłym mężu, który to dokument, jak wynika z jej wyjaśnień, nie był w zasobach organu, nie może mieć wpływu na wynik sprawy niniejszej. Z tych wszystkich względów nie znajdując podstaw do uwzględnienia skargi Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259 ze zm.), dalej jako p.p.s.a., zobowiązany był skargę oddalić. Sprawa została rozpoznana przez sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 3 p.p.s.a. zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.