III SA/Lu 116/17

Starszy Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie - Anna Puton-Mazurkiewicz po rozpoznaniu w dniu 27 kwietnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. Z. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym przez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi A. Z. na decyzję Zarządu Województwa z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności oraz odsetek z tytułu zwrotu środków europejskich postanawia : odmówić przyznania prawa pomocy.

W złożonej skardze skarżący zwrócił się z wnioskiem o całkowite zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu w osobie radcy prawnego J. L. (pełnomocnika z wyboru, reprezentującego skarżącego w sprawie cywilnej). Do skargi skarżący załączył urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy "PPF" oraz szereg dokumentów dotyczących jego sytuacji materialnej. Na wezwanie referendarza sądowego skarżący nadesłał dodatkowe oświadczenie z 14 kwietnia 2017 r. oraz część dokumentów do złożenia których został zobowiązany. W uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy złożonego na urzędowym formularzu skarżący podniósł, że jego konto bankowe zostało zablokowane ze względu na niezapłacone zobowiązania podatkowe oraz windykację należności objętych ostatecznymi decyzjami administracyjnymi. Zdaniem skarżącego firma [...], która była jedynym źródłem jego utrzymania, utraciła płynność finansową na skutek bezprawnych działań [...] Agencji Wspierania Przedsiębiorczości i ponoszenia strat finansowych w ostatnich latach prowadzenia działalności, co spowodowało jej likwidację z dniem [...] r. Skarżący podał, że nie osiąga żadnych dochodów, jest zarejestrowany w urzędzie pracy, jednakże ze względu na wiek nie może znaleźć zatrudnienia. Oświadczył, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, która w związku z ustaniem stosunku pracy nie jest zatrudniona od [...] r. (pismo skarżącego z 14 kwietnia 2017 r.) i uzyskuje dochód wyłącznie z renty w wysokości [...] zł. Stałe koszty utrzymania gospodarstwa domowego (czynsz, media, przegląd i ubezpieczenie OC samochodu, ubezpieczenie na życie, wydatki na rehabilitację żony) wynoszą według wyliczenia z 16 lutego 2017 r. [...] zł miesięcznie, w związku z czym na bieżące utrzymanie pozostaje kwota [...] zł. Skarżący podał również, że nie posiada żadnego majątku nieruchomego, jak również żadnych zasobów finansowych. Rozpoznając wniosek referendarz sądowy stwierdził, co następuje: Zgodnie z unormowaniem art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), a w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Wniosek skarżącego dotyczący zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego jest żądaniem przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym (art. 245 ( 2 p.p.s.a.). Podkreślić należy, że użycie w przytoczonym unormowaniu słowa "wykaże" oznacza, że ciężar dowodu spełnienia przesłanek przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, jak i częściowym, spoczywa na osobie ubiegającej się o udzielenie tego prawa. Strona domagająca się przyznania prawa pomocy powinna przedstawić fakty i argumentację, które potwierdzałyby jej niezdolność do wygospodarowania środków na pokrycie jakichkolwiek, bądź pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Obowiązkiem wnioskodawcy jest bowiem, przy zachowaniu należytej staranności, wyczerpujące wykazanie swojej sytuacji rodzinnej i szeroko pojętej sytuacji materialnej. Przy czym informacje na temat sytuacji rodzinnej, majątkowej i dochodowej strony złożone w formie oświadczenia na druku "PPF", jak również w dokumentach składanych na wezwanie referendarza powinny być na tyle szczegółowe, wiarygodne, rzetelne i spójne, by możliwa była kompleksowa ocena jej rzeczywistej kondycji finansowej (por. postanowienia NSA z dnia 9 września 2004 r., sygn. akt FZ 360/04, niepubl., postanowienie z dnia 20 grudnia 2010 r., sygn. akt I FZ 428/10, niepubl.). Oceniając wniosek strony skarżącej w aspekcie wskazanych wyżej kryteriów, stwierdzić należy, że nie zasługuje na uwzględnienie. Istnieje bowiem szereg wątpliwości dotyczących sytuacji rodzinnej, majątkowej i dochodowej strony, które nie zostały przez skarżącego wyjaśnione. Udzielone przez skarżącego informacje złożone w formie oświadczenia na druku "PPF", jak i wynikające z nadesłanych dokumentów, nie tworzą jasnego i pełnego obrazu jego zdolności płatniczych. Mimo obszernych wywodów znajdujących się w złożonych przez skarżącego oświadczeniach, nie wyjaśnił on w sposób przekonywujący z jakich źródeł czerpie środki na swoje utrzymanie konieczne. Skarżący deklaruje prowadzenie wspólnego gospodarstwa domowego z żoną i pozostawanie na jej wyłącznym utrzymaniu. Żona skarżącego zamieszkuje w mieszkaniu przy ul. [...] w [...], sprzedanego przez skarżącego i jego żonę w dniu [...] r. (akt notarialny Rep. [...] z dnia [...] r. - akta administracyjne spraw III SA/Lu 780/15, III SA/Lu 1091/14 i I SA/Lu 1016/14)). Podstawą korzystania przez żonę skarżącego z tego mieszkania jest dożywotnie prawo użytkowania lokalu za cenę [...] zł (§ 6 aktu w/w notarialnego). Prawo to zostało ustanowione wyłącznie na rzecz żony skarżącego, a zatem skarżący nie posiada uprawnienia do zamieszkiwania w przedmiotowym lokalu. Opłaty związane z utrzymaniem przedmiotowego lokalu, jak wynika z porozumienia zawartego [...] r. między żoną skarżącego a kupującym, obciążają wyłącznie żonę skarżącego. Jednakże faktury za gaz, energię, usługi telekomunikacyjne wystawiane są w dalszym ciągu na skarżącego, który ani nie jest zameldowany, ani nie zamieszkuje razem z małżonką w przedmiotowym lokalu. Według oświadczenia skarżącego z [...] r. (wykaz majątku w sprawie [...] pkt A3) zamieszkuje on w [...] w mieszkaniu córki przy ul. [...] m. [...]. Z kolei we wniosku z 12 września 2016 r. skierowanego do Sądu Okręgowego w [...] dołączonego do "PPF" skarżący wskazuje jako adres zamieszkania ul. [...], [...] (tak samo podaje w oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania z 2 marca 2016 r., k-125 akt administracyjnych). Jeśli skarżący nie zamieszkuje z żoną i przebywa w [...], jak podaje w oświadczeniu z 14 grudnia 2016 r., to wątpliwe wydaje się oświadczenie skarżącego o pozostawaniu na wyłącznym utrzymaniu żony. Skoro bowiem żona skarżącego uzyskuje dochód jedynie z renty ([...] zł), a wydatki związane z utrzymaniem mieszkania przy ul. [...] w [...], ubezpieczeniem samochodu, ubezpieczeniem na życie i jej rehabilitacją stanowią kwotę [...] zł, to w świetle zasad doświadczenia życiowego nie jest możliwe bieżące utrzymanie dwojga osób z kwoty [...] zł, pozostałej po odjęciu wymienionych wydatków. Zaspokojenie bieżących potrzeb (wyżywienie, środki czystości, ubrania, itd.) dwóch osób wymaga o wiele większych środków finansowych, niż te zadeklarowane przez skarżącego, zwłaszcza jeśli doliczyć koszty pobytu skarżącego w [...] (przejazdy, utrzymanie), koszty zakupu paliwa do samochodu, opłaty związane z posiadaniem przez skarżącego konta bankowego. Skarżący wprawdzie nie jest zatrudniony (zaświadczenie urzędu pracy z dnia [...] r.) i według własnego oświadczenia nie osiąga żadnych dochodów, jednakże jak wynika z informacji z Krajowego Rejestru Sądowego Rejestru Przedsiębiorców z 21 kwietnia 2016 r. pozostaje w radzie nadzorczej [...] Spółki Akcyjnej z siedzibą w [...] (k-60 akt administracyjnych), tj. spółki z którą skarżącego prowadzącego wcześniej firmę [...] łączyły powiązania finansowe i osobowe. Zauważyć należy, że faktu zasiadania w radzie nadzorczej spółki skarżący nie ujawnił we wniosku o prawo pomocy. Oceniając możliwości płatnicze skarżącego należy wziąć również pod uwagę stan majątku skarżącego przed złożeniem wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wbrew bowiem stanowisku skarżącego, poprzednia sytuacja majątkowa i finansowa osoby ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy, ma znaczenie dla oceny jej zdolności płatniczych. Za udzieleniem skarżącemu prawa pomocy nie może przemawiać argument, że obecnie nie posiada majątku. Wniosek o przyznanie prawa pomocy nie jest bowiem usprawiedliwiony w sytuacji, gdy strona dobrowolnie pozbawia się środków, z których mogłaby pokryć koszty postępowania (por. postanowienie NSA z 10 października 2007 r., II OZ 977/07 Legalis; postanowienie NSA z 18 października 2007 r., II OZ 1032/07 Legalis; postanowienie NSA z 16 kwietnia 2008 r., II OZ 326/08 Legalis). W oświadczeniu złożonym w wykazie majątku do sprawy [...] pkt A5 wynika, że w [...] r. skarżący dokonał sprzedaży czterech nieruchomości (mieszkania w [...], mieszkania w [...], nieruchomości położonej w [...] i nieruchomości położonej w miejscowości [...]), a w [...] r. nieruchomości położonej w [...]. Powyższe potwierdza wykaz o czynnościach majątkowych z dnia [...] r. sporządzony przez I Urząd Skarbowy w [...], znajdujący się w aktach administracyjnych sprawy I SA/Lu 1016/14 . Z wykazu tego wynika również, że ze sprzedaży nieruchomości (działek i mieszkań) uzyskał kwotę [...] zł. Ponadto, co potwierdza wymieniony wykaz, w [...] r. skarżący dokonał darowizny na rzecz córki w wysokości [...] zł. Wbrew twierdzeniom skarżącego, czynności tych skarżący dokonał znając wyniki postępowania kontrolnego przeprowadzonego przez [...] Agencję Wspierania Przedsiębiorczości (akta administracyjne). Informacja pokontrolna została sporządzona [...] r., a została doręczona skarżącemu [...] r., co potwierdzają dołączone do odpowiedzi na skargę dokumenty. Skarżący wyzbył się zatem składników swojego majątku mając świadomość, że wszczęte postępowanie administracyjne może doprowadzić do sporu sądowego, a tym samym, że konieczne będą środki finansowe na jego prowadzenie. W ocenie referendarza nie zasługuje na wiarę oświadczenie skarżącego z 14 grudnia 2016 r. złożone w wykazie majątku, że środki otrzymane ze sprzedaży nieruchomości w kwocie [...] zł zostały przeznaczone jako wkłady własne na realizację projektów przez firmę [...] współfinasowanych z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa [...] na lata 207-2013. Finasowanie projektów w ramach wymienionego programu odbywało się bowiem w ramach refundacji, co oznacza, że skarżący najpierw opłacał wydatek ze środków własnych, a następnie otrzymywał jego zwrot w części jako refundację. Zasady te potwierdzają umowy o dofinasowanie realizacji projektu (akta administracyjne, w tym również akta sprawy III SA/Lu 780/15). W pierwszej z nich, zawartej [...] r., zakończenie finansowe realizacji miało nastąpić do [...] r., a w przypadku drugiej umowy, zawartej [...] r., do [...] r., a więc przed [...]r., w którym skarżący dokonał transakcji sprzedaży nieruchomości. Za uznaniem, że środki uzyskane ze sprzedaży nieruchomości nie były przeznaczone na wkład własny w wymienionych projektach, przemawia również fakt, iż większość środków ze sprzedaży mieszkania położonego przy ul. [...] w [...] tj. [...] zł, kupujący zobowiązał się zapłacić w ciągu dwóch laty od daty zawarcia transakcji w dniu [...] r. (§ 4 aktu notarialnego z [...] r. Rep. [...] – akta sprawy III SA/Lu 780/15). W piśmie z 14 kwietnia 2017 r. złożonym w odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego, skarżący również nie przywołał żadnych wiarygodnych okoliczności, ani nie nadesłał dokumentów potwierdzających, na jakie cele przeznaczył środki finansowe uzyskane z tytułu sprzedaży posiadanych nieruchomości. Złożone w tym piśmie oświadczenie, że kwota ze sprzedaży nieruchomości została przeznaczona na pokrycie strat firmy za lata 2012-2014 jest sprzeczne z oświadczeniem z 14 grudnia 2016 r. złożonym w wykazie majątku, gdzie podał, że środki uzyskane ze sprzedaży nieruchomości stanowiły wkłady własne w dwóch projektach realizowanych w ramach RPO WL na lata 2007-2013. Przy ocenie możliwości płatniczych skarżącego, nie można również pominąć okoliczności, że korzystał on z pomocy profesjonalnych pełnomocników - radcy prawnego w sprawie cywilnej i adwokata w sprawie karnej (adwokat, jak wynika z wniosku skarżącego z 12 września 2016 r. skierowanego do Sadu Okręgowego w [...], był przed sporządzeniem tego wniosku pełnomocnikiem z wyboru). Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, że skarżący nie wykazał wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy osobie fizycznej określonych art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a., co uzasadnia odmowę przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, jak też częściowym. Z powyższych względów oraz na podstawie art. 258 ( 1 i ( 2 pkt 7 p.p.s.a., należało orzec jak na wstępie.