III SA/Łd 87/24

Dnia 23 maja 2024 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Nowacki, Sędziowie Sędzia WSA Paweł Dańczak (spr.), Sędzia WSA Joanna Wyporska-Frankiewicz, po rozpoznaniu w dniu 23 maja 2024 roku na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi K. P. reprezentowanej przez przedstawiciela ustawowego B. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Skierniewicach z dnia 18 grudnia 2023 r. nr KO.4111.515.2023 w przedmiocie odmowy przyznania stypendium szkolnego oddala skargę.

Decyzją z 18 grudnia 2023 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Skierniewicach utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Skierniewice z 24 października 2023 r. o odmowie przyznania K.W.P., uczennicy Szkoły Podstawowej [...], stypendium szkolnego w roku szkolnym 2023/2024. 13 września 2023 r. B.P. złożyła, datowany na 5 września 2023 r., wniosek o przyznanie córce, K.W.P., uczęszczającej do 8 klasy Szkoły Podstawowej [...], stypendium szkolnego, wskazując miesięczny dochód na osobę w gospodarstwie domowym w wysokości 1540,32 zł. Strona wskazała ponadto, że uczennica spełnia jedno z kryteriów przyznania ww. stypendium, tj. posiada niepełną rodzinę. Do wniosku dołączono oświadczenie o dochodach rodziny uzyskanych w sierpniu 2023 r., opinię o uczennicy z 8 września 2023 r. oraz decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 30 grudnia 2015 r. odmawiającą B.P. prawa do renty rodzinnej po zmarłym mężu. 4 października 2023 r. stronę wezwano do nadesłania zaświadczenia o dochodach netto za miesiąc poprzedzający miesiąc złożenia wniosku, które to skarżąca przedłożyła, wskazując, iż jej średnie miesięczne przychody wypłacone w okresie od 1 do 31 sierpnia 2023 r. wynosiły 3529,84 zł netto. Decyzją z 24 października 2023 r. Prezydent Miasta Skierniewice odmówił przyznania K.W.P., uczennicy Szkoły Podstawowej [...], stypendium szkolnego w roku szkolnym 2023/2024, wskazując, że prawo do stypendium szkolnego posiada uczeń znajdujący się w trudnej sytuacji materialnej, wynikającej z niskich dochodów na osobę w rodzinie, w szczególności, gdy w rodzinie tej występuje bezrobocie, niepełnosprawność, ciężka lub długotrwała choroba, wielodzietność lub inne okoliczności uzasadniające pomoc. Miesięczna wysokość dochodu na osobę w rodzinie ucznia uprawniająca do ubiegania się o stypendium szkolne nie może być większa niż kwota 600 zł. Z wniosku strony oraz dokumentów dotyczących przyznania stypendium szkolnego wynika, iż miesięczna wysokość dochodu na osobę w rodzinie uczennicy przekracza ww. kwotę, wynosi bowiem 1764,92 zł. W związku z powyższym uczennica nie spełnia przesłanki warunkującej przyznanie jej wnioskowanego stypendium. Odwołanie od powyższej decyzji złożyła działająca w imieniu małoletniej córki B.P., wnosząc o ponowne rozpatrzenie wniosku o przyznanie stypendium szkolnego. Strona wskazała, iż sytuacja finansowa jej rodziny jest trudna, a kwestionowana decyzja została podjęta na podstawie niepełnych lub błędnych informacji. Przywołaną na wstępie decyzją z 18 grudnia 2023 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Skierniewicach utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Skierniewice z 24 października 2023 r. Organ II instancji wskazał, iż przepisy normujące zasady i tryb przyznawania świadczenia w postaci stypendium szkolnego mają charakter bezwzględnie wiążący dla organu orzekającego w sprawie, a zatem nie ma on możliwości orzekania w oparciu o uznanie administracyjne. Niewypełnienie jednej z ustawowych przesłanek, a w szczególności przekroczenie kryterium dochodowego określonego w przepisach, obliguje do wydania decyzji odmawiającej przyznania tego rodzaju świadczenia. Ponadto Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało, że materiał dowodowy zgromadzony w sprawie jest wystarczający do wydania kwestionowanej decyzji, a odwołująca nie przedstawiła żadnych dowodów potwierdzających jej twierdzenie, że decyzja została wydana podstawie niepełnych lub błędnych informacji. 8 stycznia 2024 r. działająca w imieniu małoletniej córki B.P. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Skierniewicach z 18 grudnia 2023 r., wnosząc o ponowne rozpatrzenie wniosku o przyznanie stypendium jej córce, uchylenie wskazanej decyzji w całości i umorzenie postępowania oraz zasądzenie kosztów postępowania na rzecz skarżącego, ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. W uzasadnieniu B.P. wskazała, że znajduje się w ciężkiej sytuacji finansowej – jest wdową, spłaca kredyt na mieszkanie. Z uwagi na powyższe wskazała, iż w rozpatrywanym przypadku K.P. należne jest stypendium szkolne. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonym rozstrzygnięciu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Skarga jest niezasadna. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję, postanowienie lub inny akt administracyjny wyłącznie z punktu widzenia zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania kwestionowanego aktu. Sąd orzekając w sprawie nie kieruje się zasadami słuszności czy też celowości i nie ocenia kwestionowanego w skardze rozstrzygnięcia z punktu widzenia zasad współżycia społecznego. Przede wszystkim zaś Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związanym zarzutami i wnioskami skargi, powołaną podstawą prawną, bądź poprawnością przytoczonej w skardze argumentacji (art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz.1634 - dalej "p.p.s.a.")). Kontrolując zgodność zaskarżonego rozstrzygnięcia z prawem, sąd administracyjny orzeka na podstawie materiału sprawy zgromadzonego w postępowaniu administracyjnym. Obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego spoczywa na organie orzekającym, a sąd administracyjny nie może zastąpić organu administracji w wypełnieniu tego obowiązku, ponieważ do jego kompetencji należy wyłącznie kontrola legalności decyzji administracyjnej. Oznacza to, że sąd administracyjny nie rozstrzyga merytorycznie o zgłoszonych przez stronę żądaniach. Zgodnie z art. 151 p.p.s.a. w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części. W niniejszej sprawie Sąd nie stwierdził naruszeń przepisów prawa materialnego, ani przepisów postępowania w stopniu skutkującym koniecznością wyeliminowania zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego. Przede wszystkim podkreślić należy, że w rozpatrywanej sprawie organ rozstrzygał wyłącznie kwestię możliwości przyznania K.W.P., uczennicy Szkoły Podstawowej [...], stypendium szkolnego w roku szkolnym 2023/2024, zgodnie z wnioskiem z 13 września 2023 r. Podstawę materialnoprawną niniejszego rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z 7 września 1991 roku o systemie oświaty (Dz. U. z 2022 r., poz. 2230 ze zm. – dalej "u.s.o."). Zgodnie z art. 90b ust. 3 pkt 1 u.s.o. pomoc materialna przysługuje uczniom szkół publicznych, niepublicznych i niepublicznych szkół artystycznych o uprawnieniach publicznych szkół artystycznych oraz słuchaczom kolegiów pracowników służb społecznych - do czasu ukończenia kształcenia, nie dłużej jednak niż do ukończenia 24. roku życia. Świadczeniami pomocy materialnej o charakterze socjalnym są stypendium szkolne i zasiłek szkolny (art. 90c ust. 2 pkt 1 i 2 u.s.o.). Stypendium szkolne może otrzymać uczeń znajdujący się w trudnej sytuacji materialnej, wynikającej z niskich dochodów na osobę w rodzinie, w szczególności gdy w rodzinie tej występuje: bezrobocie, niepełnosprawność, ciężka lub długotrwała choroba, wielodzietność, brak umiejętności wypełniania funkcji opiekuńczo-wychowawczych, alkoholizm lub narkomania, a także gdy rodzina jest niepełna lub wystąpiło zdarzenie losowe, z zastrzeżeniem ust. 12 (art. 90d ust. 1 u.s.o.). Natomiast w myśl art. 90d ust. 2 u.s.o. stypendium szkolne może być udzielane uczniom w formie całkowitego lub częściowego pokrycia kosztów udziału w zajęciach edukacyjnych, w tym wyrównawczych, wykraczających poza zajęcia realizowane w szkole w ramach planu nauczania, a także udziału w zajęciach edukacyjnych realizowanych poza szkołą (pkt 1) oraz pomocy rzeczowej o charakterze edukacyjnym, w tym w szczególności zakupu podręczników (pkt 2). Stypendium szkolne może być także udzielone w formie świadczenia pieniężnego, jeżeli organ przyznający stypendium uzna, że udzielenie stypendium w formach, o których mowa w ust. 2, a w przypadku uczniów szkół ponadpodstawowych także w formie, o której mowa w ust. 4, nie jest możliwe, natomiast w przypadku słuchaczy kolegiów, o których mowa w ust. 3, udzielenie stypendium w formach, o których mowa w ust. 2 i 4, nie jest celowe (art. 90d ust. 5 u.s.o.). Mając na uwadze powyższe uregulowania stwierdzić zatem należy, że przyznanie świadczenia w formie stypendium szkolnego uzależnione jest od wystąpienia następujących przesłanek: wystąpienia jednej z okoliczności związanych z sytuacją rodzinną i osobistą ucznia, wymienionych w art. 90d ust. 1 u.s.o. oraz spełnienia przesłanki wystąpienia trudnej sytuacji materialnej wynikającej z niskich dochodów na osobę w rodzinie i spełnienia przez rodzinę kryterium dochodowego. Kryterium dochodowe uprawniające do tego rodzaju pomocy zostało określone w art. 90d ust. 7 u.s.o., zgodnie z którym miesięczna wysokość dochodu na osobę w rodzinie ucznia uprawniająca do ubiegania się o stypendium szkolne nie może być większa niż kwota, o której mowa w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2021 r. poz. 2268, ze zm. – dalej "u.p.s."). Kwota ta na datę rozstrzygania sprawy przez organ administracji, podana zgodnie z § 1 pkt 1 lit. b rozporządzenia Rady Ministrów z 14 lipca 2021 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2021 r., poz.1296), wynosiła 600 zł. Miesięczna wysokość dochodu, o której mowa w ust. 7, jest ustalana na zasadach określonych w art. 8 ust. 3-13 u.p.s., z tym że do dochodu nie wlicza się świadczeń pomocy materialnej, o których mowa w art. 90c ust. 2 i 3 u.s.o. Zgodnie z art. 8 ust. 3 u.p.s. za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: 1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych i koszty uzyskania przychodu; 2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach; 3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Treść powyższego unormowania wskazuje na to, że zarówno katalog obciążeń pomniejszających dochód, jak i katalog przychodów odliczanych od dochodu na gruncie ustawy o pomocy społecznej ma charakter zamknięty. W niniejszej sprawie nie budzi wątpliwości prawidłowość wyliczenia dochodu w rodzinie wnioskodawczyni ubiegającej się o przyznanie stypendium szkolnego. We wniosku o przyznanie stypendium szkolnego przedstawiciel ustawowy strony wskazał, iż rodzina wnioskodawczyni składa się z dwóch osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym – małoletniej K.W.P. oraz jej matki, B.P. Ze znajdującego się w aktach sprawy zaświadczenia wystawionego przez Ax .Sp. z o.o. wynika, że miesięczne przychody B.P. wypłacone w okresie od 1 do 31 sierpnia 2023 r. wynosiły 5125,62 zł. Mając za tym na względzie art. 8 ust. 3 u.p.s, a więc pomniejszając dochód o składniki wynagrodzenia wskazane w tym przepisie (300 zł - koszty uzyskania przychodu; 702,72 zł - składki na ubezpieczenie społeczne; 195 zł - podatek dochodowy od osób fizycznych; 398,06 zł - składki na ubezpieczenie zdrowotne), dochód, którą należało wziąć pod uwagę przy przyznawaniu stypendium szklonego, to kwota 3529,84 zł. Miesięczna wysokość dochodu na osobę w rodzinie ucznia wynosi zatem 1764,92 zł, a więc jest większa niż kwota, o której mowa w art. 8 ust. 1 pkt 2 u.p.s. tj., 600 zł. Należy podkreślić, że Sąd, podobnie jak organy, nie kwestionuje trudnej sytuacji skarżącej. Zadaniem Sądu jest jednak weryfikacja zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem, przy czym nie mogą być brane pod uwagę normy słuszności czy sprawiedliwości społecznej. Przepisy normujące zasady i tryb przyznawania świadczenia w postaci stypendium szkolnego mają charakter przepisów ius cogens, co oznacza, że decyzja wydana na ich podstawie jest decyzją związaną, a jej treść wyznacza przepis prawa materialnego stanowiącego podstawę rozstrzygnięcia sprawy. Organ nie ma zatem możliwości orzekania w oparciu o uznanie administracyjne. Niewypełnienie jednej ze wskazanych powyżej przesłanek, a w szczególności – jak ma to miejsce w niniejszej sprawie – przekroczenie kryterium dochodowego określonego w przepisach, obliguje organ do wydania decyzji odmawiającej przyznania wnioskowanego świadczenia. Inne działanie naruszałoby podstawowe zasady funkcjonowania organów administracji, które działają na podstawie przepisów prawa. Podsumowując, stypendium nie przysługuje w sytuacji przekroczenia kryterium dochodowego, a wnikliwsze badanie sytuacji materialnej wnioskodawcy nie jest w takiej sytuacji konieczne i celowe. Nie ma podstaw do przyznania stypendium szkolnego, jeżeli wnioskodawca przekracza, nawet nieznacznie, kryterium dochodowe na osobę w rodzinie (wyrok NSA z 8 listopada 2007 r., sygn. akt I OSK 1396/07, LEX nr 424651). W związku z powyższym Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku. d.cz.