III SA/Łd 856/20

Dnia 2 marca 2021 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Nowacki, Sędziowie Sędzia WSA Ewa Alberciak (spr.), Asesor WSA Małgorzata Kowalska, , po rozpoznaniu w dniu 2 marca 2021 roku na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi J. M. na postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zwrotu podania 1. oddala skargę; 2. przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi adwokat M. G.-W., prowadzącej Kancelarię Adwokacką w Ł. przy al. A 15 lokal 9, kwotę 295,20,- (dwieście dziewięćdziesiąt pięć dwadzieścia) złotych, obejmującą należny podatek od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu J. M. z urzędu.

Postanowieniem z [...] r., nr [...] Wojewoda [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 261 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm.), po rozpatrzeniu zażalenia J. M. na postanowienie Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w Ł. z [...] r. nr [...] dotyczącego zwrotu podania w sprawie uzupełnienia aktu urodzenia, utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. W sprawie ustalono następujący stan faktyczny i prawny. 13 maja 2020 r. do Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w Ł. wpłynął wniosek J. M. o uzupełnienie aktu urodzenia S. K. i wydania odpisu zupełnego aktu urodzenia E. K. w celu ubiegania się o obywatelstwo niemieckie z uwagi na pochodzenie członka rodziny. 4 maja 2020 r. (data wpływu - 20 maja 2020 r.) skarżący wystąpił z wnioskiem o zwolnienie z opłaty za wydanie odpisu zupełnego aktu urodzenia pradziadka E. K. z uwagi na to, że przebywa w zakładzie karnym, nie pracuje oraz nie posiada żadnych środków finansowych. Pismem z 20 maja 2020 r. organ I instancji poinformował wnioskodawcę o konieczności uiszczenia wymaganej przepisami prawa opłaty skarbowej w wysokości 39 zł za uzupełnienie aktu urodzenia S. K. oraz 33 zł za wydanie odpisu zupełnego aktu urodzenia E. K., pod rygorem zwrotu podania. Wezwanie zostało prawidłowo doręczone 30 maja 2020 r. Pismem z 1 czerwca 2020 r. skarżący ponownie wystąpił o wydanie odpisu zupełnego aktu urodzenia E. K., a do wniosku załączył zaświadczenie wydane przez Zastępcę Dyrektora Zakładu Karnego w W., z którego wynika, że wnioskodawca odbywa karę pozbawienia wolności i nie jest zatrudniony z uwagi na brak wolnych miejsc pracy. Strona nie dołączyła zaświadczenia o korzystaniu ze świadczeń pomocy społecznej z powodu ubóstwa (art. 7 ust. 5 ustawy z dnia 16 listopada 2006 r. o opłacie skarbowej – t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 1000 ze zm.). Wobec powyższego, Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego w Ł., postanowieniem z [...] r. zwrócił wnioskodawcy ww. podanie. Skarżący wniósł zażalenie na powyższe postanowienie, w którym podniósł, że obecnie przebywa w zakładzie karnym i nie pracuje. Zaskarżonym postanowieniem Wojewoda [...] utrzymał w mocy powyższe rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu organ wskazał, że organ I instancji wydał ww. postanowienie na podstawie przepisów art. 261 k.p.a. Zgodnie z przepisem, jeżeli strona nie wpłaciła należności tytułem opłat i kosztów postępowania, które zgodnie z przepisami powinny być uiszczone z góry, organ administracji publicznej prowadzący postępowanie wyznaczy termin do wniesienia tych należności. Termin ten nie może być krótszy niż siedem dni, a dłuższy niż czternaście dni. Jeżeli w wyznaczonym terminie należności nie zostaną uiszczone, to w myśl przepisu art. 261 § 2 k.p.a., podanie podlega zwrotowi lub czynność uzależniona od opłaty zostanie zaniechana. Organ wskazał, że opłaty wynikają z przepisów ustawy z dnia 16 listopada 2006r. o opłacie skarbowej. Zgodnie z załącznikiem do ww. ustawy część II pkt 1.5 za wydanie odpisu zupełnego aktu stanu cywilnego należy uiścić opłatę skarbową w wysokości 33 zł, natomiast za odpis zupełny aktu stanu cywilnego wydany w wyniku sprostowania lub uzupełnienia dokonanego na wniosek - 39 zł (część II pkt 1.10). Organ odwoławczy podniósł, że skarżący 13 maja 2020 r. (data wpływu) skierował do organu I instancji wniosek o uzupełnienie brakujących danych w akcie urodzenia S. K. i wydanie odpisu zupełnego aktu urodzenia pradziadka wnioskodawcy E. K. . Organ I instancji pismem z 20 maja 2020 r. wezwał stronę do dokonania należnych opłat skarbowych w wysokości 39 zł oraz 33 zł w terminie czternastu dni od daty odbioru tego pisma, pod rygorem zwrotu wniosku lub zaniechania czynności objętej tym wnioskiem. Skarżący odebrał wezwanie 30 maja 2020 r., co oznacza, że wyznaczony czternastodniowy termin do nadesłania potwierdzenia dokonania zapłaty upłynął 13 czerwca 2020 r. Zdaniem Wojewody [...], skoro wnioskodawca, pomimo doręczenia wezwania, nie uiścił należności i nie nadesłał potwierdzenia zapłaty, organ I instancji prawidłowo zastosował art. 261 k.p.a. W skardze J. M. wskazał, że takie same zaświadczenia złożył w Urzędzie Stanu Cywilnego we W. i otrzymał akty urodzenia, o które wnioskował. Skarżący wyjaśnił, że przebywa w Zakładzie Karnym, więc MPOS nie wydałby mu zaświadczenia, którego domaga się organ oraz nie udzielił świadczeń. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Postanowieniem z [...] r. st. referendarz sądowy przyznał skarżącemu prawo pomocy przez zwolnienie od kosztów i ustanowienie adwokata (III SPP/Łd 256/20). W piśmie z 25 lutego 2021 r. pełnomocnik skarżącego podtrzymał stanowisko skarżącego w sprawie. Dodatkowo zarzucił, że organy w sprawie nie zbadały wnikliwe stanu faktycznego, a wydane rozstrzygnięcie jest przedwczesne. Podniósł, że organ nie wezwał skarżącego do uiszczenia opłaty skarbowej, a wezwanie miało istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia, gdyby bowiem skarżący zaświadczenie przedstawił, to uzyskałby zwolnienie z opłaty skarbowej i nie doszłoby do zwrotu jego wniosków. Zarzucono, że organy nie ustaliły, jaki jest charakter pobytu skarżącego w zakładzie karnym. Ponadto zdaniem pełnomocnika organ powinien zastosować przepis art. 261 § 4 k.p.c., bowiem z powodu pobytu w zakładzie karnym skarżący nie może pozyskać środków finansowych na uiszczenie opłaty skarbowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest niezasadna. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz. U. z 2019 r., poz. 2167), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm. dalej: "p.p.s.a."), który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 p.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Stosownie do treści art. 119 pkt 3 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie było postanowienie Wojewody [...] z [...] r. utrzymujące w mocy postanowienie organu I instancji z [...] r. w przedmiocie zwrotu podania w sprawie uzupełnienia aktu urodzenia i wydania odpisu aktu urodzenia. Badając legalność zaskarżonego postanowienia w tak zakreślonej kognicji sąd nie stwierdził naruszenia przez organy administracji przepisów prawa materialnego lub procesowego w stopniu uzasadniającym uwzględnienie skargi. Zgodnie z treścią art. 1 § pkt 1a ustawy z 16 listopada 2006 r. o opłacie skarbowej (dalej jako: u.o.s.) opłacie skarbowej podlega w sprawach indywidualnych z zakresu administracji publicznej dokonanie czynności urzędowej na podstawie zgłoszenia lub na wniosek. Natomiast zgodnie z treścią załącznika do ww. ustawy, określającego wykaz przedmiotów opłaty skarbowej oraz jej wysokość, za odpis zupełny aktu stanu cywilnego należy uiścić opłatę skarbową w wysokości 33 zł, za uzupełnienie aktu stanu cywilnego – 39 zł (cz. II pkt 1.5, 1.10) . Stosownie do treści art. 261 k.p.a., jeżeli strona nie wpłaciła należności tytułem opłat i kosztów postępowania, które zgodnie z przepisami powinny być uiszczone z góry, organ administracji publicznej prowadzący postępowanie wyznaczy jej termin do wniesienia tych należności. Termin ten nie może być krótszy niż siedem dni, a dłuższy niż czternaście dni. Jeżeli w wyznaczonym terminie należności te nie zostaną uiszczone, podanie podlega zwrotowi lub czynność uzależniona od opłaty zostanie zaniechana (§ 1 i 2). W przepisie tym przewidziano również przypadki załatwienia podania pomimo nieuiszczenia wymaganej opłaty (§ 4). Kwestię zwolnienia z obowiązku uiszczenia opłaty skarbowej przewiduje natomiast art. 7 u.o.s., który w stosunku do skarżącego mógłby mieć zastosowanie po spełnieniu przez niego warunków określonych w punkcie 5 powyższego przepisu. Według jego postanowień, zwalnia się od opłaty skarbowej osoby, które dokonując czynności w nim wskazanych przedstawią zaświadczenie o korzystaniu ze świadczeń pomocy społecznej z powodu ubóstwa. Ustawa o opłacie skarbowej nie dopuszcza indywidualnych zwolnień całkowitych ani częściowych, a jedynie określa generalnie przypadki zwolnień od opłat oraz daje podstawę zwrotu opłat skarbowych. We wspomnianym powyżej art. 7 pkt 5 ustawy, ocena sytuacji materialnej danej osoby jest uzależniona od organu pomocy społecznej. Nie przewiduje się zatem prawa organu, który rozpatruje wniosek podlegający opłacie skarbowej, do prowadzenia postępowania w przedmiocie indywidualnego zwolnienia od takiej opłaty. W nawiązaniu do powyższego należy stwierdzić, że zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu I instancji zostały wydane zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa. Podanie zostało bowiem zwrócone z uwagi na nieuiszczenie, pomimo wezwania, wymaganej opłaty skarbowej. Nadto w sprawie nie zaistniały przesłanki do rozpoznania podania pomimo nieuiszczenia opłaty skarbowej, a wskazane w art. 261 § 4 k.p.a. Należy również podkreślić, że organ I instancji w sposób prawidłowy pouczył skarżącego o kwestii zwolnień z opłaty skarbowej wskazując treść art. 7 pkt 5 u.o.s. (pismo z 20 maja 2020r. - k. 4 akt admin.). Skarżący przebywa obecnie w zakładzie karnym, co oznacza, że nie mógł przedstawić zaświadczenia o korzystaniu ze świadczeń opieki społecznej z powodu ubóstwa. Sytuacja dochodowa skarżącego jest zatem oczywista, który przebywając w zakładzie karnym nie uzyskuje żadnego wynagrodzenia (zaświadczenie z 30 kwietnia 2020 r. - k. 11 akt admin.) oraz pozostaje na całkowitym utrzymaniu budżetu Państwa. Nie oznacza to jednak, że równocześnie jest automatycznie zwolniony z ponoszenia opłat wynikających z realizacji przez organy administracji publicznej jego żądań. Przepisy ustawy o opłacie skarbowej nie dają Kierownikowi Urzędu Stanu Cywilnego kompetencji oraz narzędzi procesowych do ustalania i oceny sytuacji majątkowej osób, które winny uiścić należną opłatę skarbową. W zakresie zwolnienia osoby fizycznej od opłaty skarbowej (art. 7 pkt 5) uprawnienie decyzyjne organu związane jest treścią zaświadczenia ośrodka pomocy społecznej o korzystaniu ze świadczeń z powodu ubóstwa (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie sygn. II SA/Sz 3/13 z 27 marca 2013 r., Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi sygn. III SA/Łd 871/19 z 23 stycznia 2020 r., publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W ocenie Sądu, w niniejszej sprawie nie wystąpiły również przesłanki, o których mowa w art. 261 § 4 k.p.a. Zgodnie z treścią wskazanego przepisu, organ powinien jednak załatwić podanie mimo nieuiszczenia należności: 1) jeżeli za niezwłocznym załatwieniem przemawiają względy społeczne lub wzgląd na ważny interes strony; 2) jeżeli wniesienie podania stanowi czynność, dla której jest ustanowiony termin zawity; 3) jeżeli podanie wniosła osoba zamieszkała za granicą. Sąd uznał, za organem, że w sprawie nie zachodzą przyczyny uzasadniające załatwienie wniosku skarżącego mimo nieuiszczenia należności z tytułu opłaty skarbowej. Za takowym nie przemawiają względy społeczne lub wzgląd na ważny interes strony. Wydanie zaświadczenia nie stanowi czynności, dla której jest ustanowiony termin zawity i podania nie wniosła osoba zamieszkała za granicą. Natomiast ubieganie się przez skarżącego o obywatelstwo niemieckie ze względu na pochodzenie członka rodziny w żaden sposób nie mieści się w ustawowych przesłankach do zwolnienia z opłaty skarbowej lub do załatwienia jego podania mimo nieuiszczenia należności. Wobec powyższego niezasadny jest zarzut, że organ nie zastosował w sprawie art. 261 § 4 k.p.a. Sąd nie stwierdził również naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., bowiem stan faktyczny został prawidłowo ustalony. Podkreślić jeszcze raz należy, że skarżący został pouczony o treści art. 7 pkt 5 u.o.s. i miał świadomość, że jeżeli chce ubiegać się o zwolnienie z opłaty skarbowej zobowiązany jest do przedłożenia organowi stosownego zaświadczenia o ubóstwie. Organ nie uchybił zatem obowiązkom informacyjnym w toku prowadzonego postępowania. Stąd też zarzuty zawarte w piśmie pełnomocnika z 25 lutego 2021 r. są niezasadne. Trzeba również podkreślić, że kontrolowane przez Sąd rozstrzygnięcie organu nie zamyka skarżącemu drogi do ponownego wystąpienia z wnioskiem o wydanie odpisu aktu urodzenia i uzupełnienia aktu urodzenia w przypadku uzyskania stosownych środków finansowych na uiszczenie opłaty skarbowej lub otrzymania zaświadczenia o korzystaniu ze świadczeń pomocy społecznej z powodu ubóstwa. Z powyższych względów Sąd, uznał zarzuty skargi za nieuzasadnione. Rozpoznając niniejszą sprawę Sąd nie dopatrzył się również innych naruszeń prawa, które mogłyby uzasadniać uchylenie zaskarżonego postanowienia (art. 134 p.p.s.a.). Z powyższych względów, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 119 pkt 3 p.p.s.a. oddalił skargę. Orzeczenie o kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, zawarte w pkt 2 sentencji wyroku, znajduje uzasadnienie w art. 250 p.p.s.a. oraz § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c w zw. z § 4 ust. 1 i 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (tj. Dz. U. z 2019 r. poz. 18 ze zm.). Obejmuje ono kwotę 240 zł, podwyższoną zgodnie z § 4 ust. 3 rozporządzenia o kwotę podatku od towarów i usług, wyliczoną według 23% stawki podatku obowiązującej dla tego rodzaju czynności na podstawie przepisów o podatku od towarów i usług. E.G.