III SA/Łd 698/22

Dnia 26 stycznia 2023 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Teresa Rutkowska (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Paweł Dańczak Sędzia NSA Janusz Nowacki po rozpoznaniu w dniu 26 stycznia 2023 roku na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi K. W. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 4 sierpnia 2022 roku Nr 1651/2022 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę. [pic]

III SA/Łd 698/22 Uzasadnienie Decyzją z 4 sierpnia 2022 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych, na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 2, 3, 3a i art. 32 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2022 r. poz. 1009), dalej ustawa, w oparciu o § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. Nr 141, poz. 1365), dalej rozporządzenie, odmówił K.W. umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą będącą jednocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie 9 902,55 zł, w tym: ubezpieczenia społeczne za okres 09/2008-10/2008, 03/2020-10/2020, 03/2021, 05/2021-08/2021 w łącznej kwocie 3 499,77 zł, w tym z tytułu: - składek - 2 972,77 zł, - odsetek liczonych na 2 czerwca 2022r . przypadających od ww. składek - 527,00 zł, ubezpieczenie zdrowotne za okres 06/2008-10/2008, 03/2020-10/2020, 03/2021, 05/2021-08/2021 w łącznej kwocie 6 402,78 zł, w tym z tytułu: - składek - 5 282,78 zł, - odsetek liczonych na 2 czerwca 2022 r. przypadających od ww. składek -1120,00 zł. W uzasadnieniu decyzji organ podał, że do 22 sierpnia 2021 r. K.W. prowadził (z przerwami) działalność gospodarczą w zakresie fryzjerstwa i pozostałych zabiegów kosmetycznych (wykreślenie z CEiDG 26 kwietnia 2022 r.). W związku z tym, że nie wywiązywał się z obowiązku opłacania wymaganych składek, na jego koncie powstały zaległości. Wnioskiem z 2 czerwca 2022 r. K.W. wystąpił o umorzenie całości zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek wraz z naliczonymi za zwłokę odsetkami. Prośbę swą uzasadnił ciężką sytuacją finansową, której przyczyną jest choroba psychiczna sklasyfikowana pod kodem F20.0 (schizofrenia paranoidalna). Oświadczył, że jest osobą bezrobotną, jego matka zmarła, a ojca nie zna. Dodał, że żona nie pracuje zarobkowo, ponieważ on sam wymaga stałej opieki. Wyjaśnił, że przebywają z żoną w mieszkaniu teściów i są od nich w pełni zależni finansowo. Z chorobą zmaga się od wielu lat, leczy się psychiatrycznie oraz uczęszcza na terapię do psychologa. Choroba, która ograniczyła praktycznie do zera jego funkcjonowanie w społeczeństwie oraz duża ilość leków i wizyty u psychologa, spowodowały niezdolność do pracy, stąd jego firma była wciąż zawieszana, a w rezultacie zamknięta. Wnioskodawca podkreślił, że spłata należności z przyczyn opisanych powyżej jest niemożliwa, a próba jej uregulowania i przeznaczenie pieniędzy na ten cel spowodowałoby, że nie byłoby go stać na wykupienie niezbędnych leków, co mogłoby się odbić tragicznie na jego zdrowiu. Stwierdził, że w chwili obecnej jest całkowicie niezdolny do pracy, a dodatkowo nie posiada żadnych dóbr materialnych, które mógłby spieniężyć i spłacić zadłużenie. Organ wskazał, że w toku postępowania o umorzenie należności z tytułu składek do akt sprawy przedłożono: - oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi działalności gospodarczej z 2 czerwca 2022 r., - opinię psychologiczną z 23 maja 2022 r., - karty konsultacji psychiatrycznej z 8 lutego 2022 r., 20 maja 2022 r., - kartę informacyjną leczenia szpitalnego z 14 maja 2022 r., - historię zdrowia i choroby z Poradni Psychiatrii, - historię choroby z Poradni Zdrowia Psychicznego, - kartę informacyjną z Izby Przyjęć z 3 maja 2016 r., - oświadczenie niezbędne do ustalenia statusu bezrobotnego z 19 maja 2022 r., - decyzję o uznaniu za osobę bezrobotną i braku prawa do zasiłku dla bezrobotnego z 19 maja 2022 r., Do rozpatrzenia wniosku wykorzystano również informacje pozyskane z urzędu, tj.: - z Centralnej Bazy Danych Ksiąg Wieczystych wg stanu na 10 czerwca 2022 r., - z Centralnej Ewidencji Pojazdów wg stanu na 10 czerwca 2022 r., - z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej. Organ podał następnie, że analiza ww. dokumentacji wykazała, że wnioskodawca nie pracuje zarobkowo i nie uzyskuje dochodu z innych źródeł. Od 19 maja 2022 r. jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna, bez prawa do zasiłku. Wnioskodawca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną, która również jest osobą bezrobotną i nie osiąga dochodów. Małżonkowie przebywają w mieszkaniu teściów i są od nich w pełni zależni finansowo. Strona nie pobiera zasiłku z pomocy społecznej, nie korzysta również z innych form pomocy ze strony państwa. Stałe wydatki miesięczne związane z utrzymaniem wnioskodawca określił na łączną kwotę 2100 zł, w tym: - z tytułu miesięcznych opłat (czynsz bez opłat eksploatacyjnych) - 650 zł, - opłaty eksploatacyjne (energia elektryczna, gaz, woda, węgiel, itp.) - 250 zł, - koszty związane z leczeniem (np. wykup leków, badania, wizyty lekarskie) - 1200 zł. Poza zadłużeniem z tytułu nieopłaconych składek, strona nie wykazała posiadania innych zobowiązań pieniężnych. W toku postępowania wnioskodawca powołał się na problemy zdrowotne. Oświadczył, że cierpi na schizofrenię paranoidalną i od wielu lat pozostaje w leczeniu psychiatrycznym oraz uczęszcza na terapię do psychologa i przyjmuje stałe leki. Do akt sprawy przedstawił dokumentację medyczną potwierdzającą posiadane schorzenie oraz przebytą hospitalizację Dodatkowo strona nie posiada żadnych nieruchomości, praw majątkowych i wierzytelności. Z kolei z ustaleń dokonanych w Centralnej Ewidencji Pojazdów wynika, że na nazwisko wnioskodawcy jest zarejestrowany samochód osobowy Chrysler 300C z 2006 r. o szacunkowej wartości 19700 zł. Organ podał następnie, że zadłużenie z tytułu składek za okres 06/2008 - 08/2021, figurujące na koncie strony, nie uległo przedawnieniu i jest wymagalne. Na zawieszenie biegu terminu przedawnienia należności wpłynęło wszczęcie postępowania egzekucyjnego począwszy od 26 września 2012 r. (dla najstarszych zaległości), które nadal trwa. Zgodnie z art. 24 ust 5b ustawy bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od pierwszego dnia miesiąca, w którym nastąpiło rozpoczęcie potrąceń ze świadczeń z ubezpieczeń społecznych wypłacanych przez Zakład lub podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do ostatniego dnia miesiąca, w którym zakończono potrącenia, lub do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Organ podał następnie, że na podstawie art. 28 ust. 2 i 3 ustawy należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Całkowita nieściągalność zachodzi, gdy: 1/ dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie, 2/ sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 ust 1 pkt 1 ustawy z 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz.U. z 2020 r. poz. 1228 ze zm.); 3/ nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; 4/ nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, 4a/ wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 4b/ nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym; 4c) ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe; 5/ naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję, 6/ jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Analiza zgromadzonego materiału dowodowego nie wykazała, w ocenie organu, okoliczności, które skutkowałyby umorzeniem zobowiązania na podstawie ww. przepisów. W stosunku do działalności wnioskodawcy nie było prowadzone postępowanie upadłościowe ani likwidacyjne. W związku z tym przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b i 4c, nie zachodzą. Z przyczyn oczywistych, nie ma również zastosowania art. 28 ust. 3 pkt 1. Wysokość zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek przewyższa kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Oznacza to, że przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 4a również nie ma zastosowania. Organ podał, że należności z tytułu nieopłaconych składek są objęte postępowaniem egzekucyjnym prowadzonym przez Dyrektora I Oddziału ZUS w Łodzi. Nie nastąpiło zatem stwierdzenie przez naczelnika urzędu skarbowego lub komornika sądowego braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Nie można także jednoznacznie stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Wykluczeniu podlegają zatem przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 i 6 ustawy. Przyjmuje się, że postępowanie egzekucyjne, które nadal jest w toku, wyklucza zaistnienie przesłanki całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Dopóki postępowanie toczy się nie można definitywnie stwierdzić bezskuteczności egzekucji. Przedstawione powyżej fakty dowodzą, w ocenie organu, że w sprawie nie zachodzą przesłanki określone w art. 28 ust. 3 ustawy, stąd umorzenie należności na ich podstawie jest niemożliwe. Zgodnie z ust. 3a ustawy należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. W § 3 rozporządzenia zostały zawarte przesłanki umożliwiające pozytywne rozpatrzenie wniosku o umorzenie, tj. Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1/ gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2/ poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3/ przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Organ ocenił sytuację strony przez pryzmat ww. przepisów nie znajdując przesłanek uzasadniających umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek. Przesłanka wskazana w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia w stosunku do strony nie zachodzi, ponieważ nie prowadzi już działalności gospodarczej. Okoliczności, o których mowa w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia również nie zachodzą, ponieważ wnioskodawca nie udowodnił, że nie może uzyskiwać dochodów ze względu na własny stan zdrowia lub w związku z koniecznością sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny. W toku postępowania powołał strona powołała się na problemy zdrowotne: cierpi na schizofrenię paranoidalną i od wielu lat pozostaje w leczeniu psychiatrycznym oraz uczęszcza na terapię do psychologa i przyjmuje stałe leki. Do akt sprawy przedstawiła dokumentację medyczną potwierdzającą posiadane schorzenie oraz przebytą hospitalizację i aktualny stan zdrowia. W ocenie organu ww. okoliczności dotyczące sytuacji zdrowotnej miałyby zastosowanie wówczas, gdyby pozbawiały wnioskodawcę całkowicie możliwości pozyskiwania dochodu. Tymczasem z przedstawionej dokumentacji nie wynika, aby z uwagi na posiadane schorzenie został on uznany za osobę całkowicie i trwale niezdolną do pracy, bądź niezdolną do samodzielnej egzystencji. Ponadto od 19 maja 2022 r. figuruje w rejestrze osób bezrobotnych Powiatowego Urzędu Pracy w Łodzi, a zatem wykazuje gotowość i zdolność do podjęcia zatrudnienia. W związku z powyższym organ nie znalazł podstaw do stwierdzenia, że stan zdrowia strony, bądź konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, uniemożliwia jej uzyskiwanie środków pozwalających na spłatę należności względem ZUS. Organ rozważył możliwość umorzenia należności z uwagi na trudną sytuację finansową, która w przypadku konieczności opłacenia zadłużenia pozbawiałaby wnioskodawcę i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (§ 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia). Jednakże w ocenie organu wnioskodawca nie udowodnił, aby w związku z trudną sytuacją finansową podjął on działania mające na celu uzyskanie dodatkowego wsparcia finansowego w formie dotacji, zasiłków lub innych form pomocy materialnej dotowanych ze środków instytucji socjalnych. Nie wykazał korzystania z zasiłków stałych, okresowych czy celowych dedykowanych rodzinom znajdującym się w ciężkiej sytuacji bytowej (np. na zakup opału, opłat za media czy zakup posiłków lub żywności). Organ podkreślił, że w postępowaniach o umorzenie należności składkowych nie jest wymagane legitymowaniem się decyzją o przyznaniu zobowiązanemu pomocy przez MOPS. Jednakże istnienie takiej decyzji powoduje konieczność rozważenia przez ZUS, czy w sprawie nie zachodzi przesłanka interesu społecznego skutkującego umorzeniem należności. Pomoc społeczna jest jedną z instytucji polityki społecznej państwa, w ramach której udzielane są świadczenia o charakterze pieniężnym i niepieniężnym. Korzystanie z takiej formy wsparcia stanowi dodatkowe potwierdzenie, że dochody osoby zobowiązanej nie pozwalają na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. W stosunku do strony jest prowadzone postępowanie egzekucyjne, które zawiesza bieg terminu przedawnienia, a tym samym wydłuża okres możliwości dochodzenia zaległości. Zdaniem organu istnieją zatem realne szanse na wyegzekwowanie należności z tytułu składek w ustawowym okresie możliwości ich dochodzenia. Organ wskazał także, że strona może podjąć również starania zmierzające do polubownego wywiązania się ze spłaty zobowiązania, np. w formie układu ratalnego, który może zostać udzielony po złożeniu stosownego wniosku, a warunki spłaty mogą zostać ustalone z uwzględnieniem możliwości finansowych. Ponadto istniejąca zaległość nie jest w chwili obecnej w żaden sposób regulowana, a sam fakt jej istnienia nie ma wpływu na poziom zaspokojenia potrzeb bytowych rodziny wnioskodawcy. Odstąpienie od powszechnego obowiązku regulowania należności publicznoprawnych, jakim jest umorzenie należności z tytułu składek, jest możliwe jedynie w sytuacji jednoznacznego stwierdzenia, że wnioskujący nie będzie miał możliwości spłaty zaległości. Trudna sytuacja materialna uniemożliwiająca spłatę zobowiązań, musi zostać udowodniona i mieć charakter trwały, a więc występować w dłuższym okresie czasu. Sytuacja materialna wnioskodawcy jest spowodowana wyłącznie aktualnym brakiem stałej pracy. Jest to zatem okoliczność, która w każdej chwili może ulec zmianie, tym bardziej, że jest on w wieku aktywności zawodowej i nie udowodnił, że powoływane trudności zdrowotne uniemożliwiają lub w znacznym stopniu ograniczają mu zdolność do podjęcia stałej lub chociażby dodatkowej pracy zarobkowej. Ponadto strona posiada formalny status osoby bezrobotnej, który świadczy o gotowości do podjęcia zatrudnienia oraz daje dodatkowe możliwości m.in. w zakresie ewentualnego zdobycia nowych kwalifikacji, odbycia stażu, czy skorzystania ze specjalnych programów aktywizacji zawodowej. Istnieje także możliwość odzyskania należności poprzez dobrowolną spłatę w formie układu ratalnego, a zatem podjęcie decyzji o umorzeniu zadłużenia na obecnym etapie postępowania byłoby działaniem przedwczesnym i nieuzasadnionym. Organ dodał, że odmowa umorzenia powstałych zaległości nie nakłada żadnych dodatkowych obowiązków, które nie ciążyły na stronie do tej pory i których nałożenie spowodowałoby pogorszenie jej obecnej sytuacji materialnej i osobistej. Rozstrzygnięcie Zakładu odmawia natomiast przyznania "przywileju" polegającego na zwolnieniu z obowiązku opłacania składek. Umorzenie w konsekwencji oznaczałoby uprzywilejowanie względem innych podmiotów, które regulują zobowiązania wynikające z nieopłaconych w terminie składek. Zasada sprawiedliwości społecznej i równości obywateli wobec prawa nie pozwala ZUS na obecnym etapie postępowania na umorzenie powstałych zobowiązań. Rozpatrując wniosek o umorzenie, Zakład bierze pod uwagę nie tylko interes dłużnika, ale również Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Z uwagi na szczególny zakres świadczonych usług i odpowiedzialności za środki wpływające do budżetu państwa Zakład zobowiązany jest do rozpatrywania tego typu spraw ze szczególną ostrożnością, bowiem przedmiotem podlegającym decyzji są należności publicznoprawne. A zatem, mając na uwadze interes wnioskodawcy, kieruje się również zabezpieczeniem interesu społecznego. Środki uzyskane przez ZUS z tytułu opłaconych składek przeznaczane są w znacznej części na wypłaty świadczeń społecznych osobom ubezpieczonym, w tym wypłaty rent inwalidzkich i emerytur. Na decyzję ostateczną skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi niósł K.W.. Ponownie wskazując na swoją chorobę i niemożliwość podjęcia pracy zwrócił się o uwzględnienie jego wniosku o umorzenie należności z tytułu składek. Odnosząc się do argumentów przywołanych w zaskarżonej decyzji przez organ, skarżący podał, że posiadany wcześniej samochód osobowy na pewno nie przedstawiał wartości 19700 zł, został zresztą sprzedany z uwagi na brak środków na leki i leczenie. Z kolei kwestia posiadania statusu osoby bezrobotnej nie wynika z chęci poszukiwania i podjęcia pracy, ale z konieczności posiadania ubezpieczenia zdrowotnego, co jest niezwykle ważne biorąc pod uwagę stan jego zdrowia. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje. Skarga nie jest zasadna. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r. poz. 1492 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 259), dalej p.p.s.a., który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 p.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Zasady podlegania ubezpieczeniu społecznemu określają przepisy ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2022 r. poz. 1009 ze zm.), dalej ustawa, które w sposób ścisły regulują sytuacje dające możliwość ubiegania się o umorzenie należności z tytułu ubezpieczenia społecznego. Zgodnie z art. 28 ustawy należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4 (ust. 1). Należności z tytułu składek, co do zasady, mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności (ust. 2), z zastrzeżeniem ust. 3a. Całkowita nieściągalność, w rozumieniu ust. 3 powołanego przepisu zachodzi, gdy: 1/ dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2/ sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz.U. z 2019 r. poz. 498 ze zm.); 3/ nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; 4/ nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a/ wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 4b/ nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym; 5/ naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6/ jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Stosownie natomiast do art. 28 ust. 3a ustawy, należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być w uzasadnionych przypadkach, umarzane, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Zasady umarzania tych należności zostały określone w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365), dalej rozporządzenie. Zgodnie z § 3 ust. 1 rozporządzenia Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku gdy: 1/ opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2/ poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3/ przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Rozstrzygnięcia wydawane w przedmiocie umorzenia zaległych należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne są podejmowane w ramach tzw. uznania administracyjnego. Ustawodawca pozostawiając organom uznanie w omawianej kwestii, wprowadził do systemu prawa administracyjnego swego rodzaju "luz decyzyjny", przejawiający się w możliwości (nie zaś konieczności) umorzenia tych należności. Jednak do uznania administracyjnego, a więc możliwości wyboru określonego kierunku rozstrzygnięcia, dochodzi w tego rodzaju sprawach dopiero po ustaleniu zaistnienia którejś z wymienionych w przepisach prawa przesłanek. W sytuacji, gdy żadna z tych przesłanek nie zostanie spełniona, organ nie ma możliwości wyboru konsekwencji prawnych i bezwzględnie zobowiązany jest odmówić przyznania tego rodzaju ulgi. Dopiero wykazanie istnienia którejś z wymienionych przesłanek otwiera organowi możliwość (a nie obowiązek) zastosowania tej ulgi. W tym to bowiem momencie organ rozstrzygający sprawę korzysta z przypisanego mu uprawnienia do zastosowania uznania administracyjnego - nie musi, lecz może umorzyć takie należności (por. wyrok NSA z 29 sierpnia 2007 r., II GSK 141/07). Kontroli Sądu podlega w związku z tym nie zasadność odmowy umorzenia należności - gdyż sąd administracyjny nie jest organem trzeciej instancji w postępowaniu administracyjnym i nie może zastępować tego organu w podejmowaniu decyzji uznaniowej - lecz zgodność podjętej decyzji z przepisami prawa. W tej sytuacji obowiązkiem Sądu jest dokonanie oceny, czy w sposób prawidłowy, z zachowaniem reguł wynikających z Kodeksu postępowania administracyjnego oraz przepisów prawa materialnego, przeprowadzono postępowanie i czy spełnione zostały przesłanki umorzenia. Natomiast Sąd nie rozstrzyga o tym, czy składki powinny być umorzone, czy też nie, bowiem o tym decyduje organ administracji publicznej w ramach przysługującego mu uznania administracyjnego. Sąd bada więc, czy postępowanie przeprowadzono zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej, w myśl której organy zobligowane są do podjęcia wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 77 k.p.a.). Nadto, czy dowody oceniono zgodnie z zasadą swobodnej oceny (art. 80 k.p.a.) i czy zapewniono stronie czynny udział w postępowaniu (art. 10 k.p.a.) oraz czy wydane decyzje odpowiadają wymogom określonym w art. 107 § 3 k.p.a., w szczególności czy uzasadnienie decyzji wskazuje przyczyny, dla których organ nie zastosował instytucji umorzenia istniejącej zaległości. W niniejszej sprawie, w ocenie Sądu, organ prawidłowo ustalił stan faktyczny sprawy i dokonał jego trafnej oceny prawnej. Sąd uznaje za legalne działanie organu, który uznał, że w przypadku skarżącego nie zaistniały przesłanki do umorzenia. Ustalenia poczynione przez organ zostały oparte na wiarygodnych informacjach i dokumentach, a zebrane w sprawie dowody dostatecznie potwierdzały i uzasadniały stanowisko organu. W wyniku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego ZUS poczynił ustalenia faktyczne w oparciu o dokumenty przedłożone przez wnioskodawcę, jak również skorzystano z danych wygenerowanych z Systemu Informatycznego ZUS oraz rejestrów centralnych. Dane te zostały wyczerpująco przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, Sąd przytoczył je również w niniejszym uzasadnieniu (w części dotyczącej stanu faktycznego sprawy) i nie ma powodów, by kolejny raz te dane przytaczać. Oznacza to, że Zakład zgromadził materiał dowodowy, a następnie dokonał jego oceny, która stała się podstawą do merytorycznego rozstrzygnięcia zgodnie z art. 77 k.p.a. Ocena dowodów dokonana przez organ, a prowadząca do rozstrzygnięcia negatywnego dla skarżącego, nie jest oceną dowolną, ale podjętą zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów określoną w art. 80 k.p.a. Zaznaczyć należy, że ciężar udowodnienia faktów, na które powołuje się strona spoczywa na tym, kto z faktów tych wywodzi skutki prawne. A zatem to skarżący musi udowodnić fakty, które według niego przemawiałyby za umorzeniem, zwłaszcza w sytuacji, gdy organ administracyjny nie jest władny zweryfikować danej okoliczności w ramach prowadzonego postępowania. Podkreślić należy, że obecny etap postępowania sądowego nie służy prowadzeniu postępowania dowodowego, lecz sprowadza się do kontroli legalności skarżonego aktu, biorąc pod uwagę stan faktyczny sprawy oraz stan prawny istniejący w dniu wydania kwestionowanego aktu. W takim przypadku kontrola sądowoadministracyjna ogranicza się i sprowadza jednocześnie do badania, czy organ nie przekroczył granic uznania administracyjnego. Kontroli Sądu w związku z tym nie podlega sama zasadność odmowy umorzenia należności, gdyż sąd administracyjny nie może zastępować organu w podejmowaniu decyzji uznaniowej, lecz zgodność podjętej decyzji z przepisami prawa. Charakter kasacyjny wyroków sadów administracyjnych oznacza zatem, że sąd nie może rozstrzygnąć co do istoty sprawy będącej przedmiotem zaskarżonego aktu (wyrok NSA z 14 stycznia 2021 r., I GSK 1569/20). Stwierdzić zatem należy, że zaskarżona decyzja o odmowie umorzenia należności z tytułu składek nie narusza prawa. W ocenie Sądu, organ podjął wszelkie niezbędne do wyjaśnienia stanu faktycznego działania i wyjaśnił sytuację majątkową skarżącego, w tym źródła dochodów jego gospodarstwa domowego (a właściwie brak dochodów i opieranie się na pomocy teściów), ponoszonych wydatków (w oparciu o dane uzyskane od samego zainteresowanego) oraz rozważył wszystkie istotne okoliczności faktyczne sprawy. Znalazło to odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, w której odniesiono się do indywidualnej sytuacji skarżącego, a wyciągniętym z poczynionych ustaleń wnioskom nie można zarzucić dowolności. W konsekwencji Sąd uznał, że zgromadzony materiał dowodowy został oceniony zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 80 k.p.a., a sporządzone uzasadnienie decyzji spełnia wymogi z art. 107 § 3 k.p.a. Organ wykazał, że należności z tytułu składek nie uległy przedawnieniu. W uzasadnieniu zaskarżonej do Sądu decyzji organ przedstawił stan faktyczny związany z tymi składkami. Uzasadnił też swoje stanowisko prezentując stosowną argumentację prawną, że należności te nie uległy przedawnieniu. Organ wskazał w tym zakresie, że należności te są wymagalne, a postępowanie egzekucyjne jest w toku. Następnie organ w sposób przekonujący wyjaśnił, dlaczego w sprawie nie zaistniała żadna przesłanka całkowitej nieściągalności wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 ustawy, co uniemożliwiało w ogóle pozytywne rozpatrzenie wniosku skarżącego. Jak już wyżej zaznaczono dopiero bowiem stwierdzenie istnienia przesłanki całkowitej nieściągalności otwiera w ogóle organowi możliwość pozytywnego załatwienia wniosku o umorzenie. Brak przesłanki całkowitej nieściągalności możliwość taką zamyka. W wyroku z 23 marca 2011 r., II GSK 336/10, NSA wyjaśnił, że należności mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tego artykułu. W przepisie art. 28 ust. 3 ustawy ustawodawca wskazał zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. W uchwale z dnia 6 maja 2004 r., II UZP 6/04 (OSNP 2004/16/285), Sąd Najwyższy wskazał między innymi, że "(...) Przepis art. 28 ust. 2 ustawy (...) jest oparty na konstrukcji tzw. "uznania administracyjnego", co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzącej w przypadkach wymienionych w art. 28 ust. 3 tejże ustawy, może, ale nie musi umorzyć zaległości. Norma zawarta w art. 28 ust. 2 ustawy wyraźnie wskazuje na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności, stanowiąc, że w takim wypadku mogą być one umorzone". Natomiast przy braku całkowitej nieściągalności, ustalanej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3 ustawy, organ podejmujący decyzję na podstawie art. 28 ust. 2 tej ustawy pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek. Taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie, gdzie nie zaistniała możliwość uznania całkowitej nieściągalności należności wobec skarżącego, a w konsekwencji brak było prawnej możliwości umorzenia należności w oparciu o to kryterium. Należy jeszcze raz podkreślić, że w sytuacjach, w których nie występuje całkowita nieściągalność składek w świetle art. 28 ust. 3 pkt 1 – 6 ustawy, mamy do czynienia z tzw. decyzją związaną w przedmiocie odmowy umorzenia należności, nie zaś decyzją wydaną w ramach uznania administracyjnego w przedmiocie umorzenia tych należności, gdyż wydanie takiej decyzji nie jest możliwe, bowiem naruszałaby ona prawo materialne. Organ przekonująco i logicznie wyjaśnił, dlaczego w sprawie nie ma mowy o całkowitej nieściągalności. Zgodzić się przy tym należy z organem, że fakt, że egzekucja należności z tytułu składek jest w toku (prowadzone jest postępowanie egzekucyjne odnośnie do tych należności), w trakcie którego organ egzekucyjny nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Postępowanie egzekucyjne jest nadal w toku i wyklucza zaistnienie przesłanki całkowitej nieściągalności. Dopóki postępowanie to jest w toku nie można definitywnie stwierdzić bezskuteczność egzekucji (por. prawomocny wyrok WSA w Warszawie z 15 grudnia 2009 r., V SA/Wa 969/09). W ocenie Sądu nie można również zarzucić organowi wadliwości odnośnie do rozstrzygnięcia w oparciu o przepisy rozporządzenia, w którym zostały zawarte przesłanki umożliwiające pozytywne rozpatrzenie wniosku o umorzenie, tj. Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1/ gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2/ poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3/ przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Organ obszernie odniósł się do wskazanych przesłanek i na podstawie dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy nie znalazł podstaw do umorzenia należności w oparciu o przepisy rozporządzenia. Przesłanka wskazana w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia nie ma w stosunku do wnioskodawcy zastosowania, ponieważ nie prowadzi on już działalności gospodarczej. Ustawodawca w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia stwierdził, że jedną z okoliczności przemawiających za umorzeniem pomimo braku całkowitej nieściągalności jest choroba przewlekła zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiająca zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Jako przewlekłą chorobę należy uznać jedynie chorobę o długotrwałym charakterze i nie każdą, a tylko taką, która uniemożliwia uzyskiwanie dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Wnioskodawca wskazywał, że od wielu lat cierpi na chorobę psychiczną, systematycznie uczęszcza na terapię do psychologa oraz przyjmuje leki. Dołączył również stosowaną dokumentację medyczną na te okoliczność. Jednakże należy zgodzić się ze stanowiskiem organu, który stwierdził, że z dołączonej dokumentacji nie wynika, aby z uwagi na posiadane schorzenie skarżący został uznany za osobę całkowicie i trwale niezdolną do pracy, bądź niezdolną do samodzielnej egzystencji. Ponadto od 19 maja 2022 r. figuruje w rejestrze osób bezrobotnych Powiatowego Urzędu Pracy w Łodzi, co oznacza, że wykazuje gotowość i zdolność do podjęcia zatrudnienia. Oczywiście Sąd zdaje sobie sprawę, że skarżący 17 października 2022 r. uzyskał orzeczenie o zaliczeniu go do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, w orzeczeniu tym skarżący uznany również został za niezdolnego do pracy. Skarżący do akt sądowych dołączył również orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z 24 stycznia 2023 r., stwierdzające, że jest całkowicie niezdolny do pracy do 31 grudnia 2024 r. (data powstania całkowitej niezdolności do pracy to 8 lutego 2022 r.). Należy jednak podkreślić, że organ przed wydaniem zaskarżonej decyzji (4 sierpnia 2022 r.) nie dysponował tymi orzeczeniami, nie mógł zatem odnieść się w treści decyzji do tej okoliczności, przede wszystkim do orzeczonej niezdolności do pracy. Sąd ocenia zaś zaskarżoną decyzję wg stanu prawnego i faktycznego obowiązującego w dniu jej wydania. Nie sposób zatem zarzucić organowi dowolności rozstrzygnięcia, skoro orzeczenie o niezdolności do pracy wydane zostało ponad 2 miesiące po wydaniu decyzji. Dodatkowo wymaga podkreślenia, że orzeczenie z 17 października 2022 r. wydawane zostało na czas oznaczony - do 31 października 2024 r. W uzasadnieniu tego orzeczenia napisano, że naruszenie sprawności organizmu skarżącego ma charakter okresowy, w związku z tym orzeczenie wydaje się na do 31 października 2024 r. Również orzeczenie z 24 stycznia 2023 r. stwierdza niezdolność do pracy do 31 grudnia 2024 r. Po tym okresie być może skarżący uznany zostanie za zdolnego pracy. W sytuacji zaś wydania ponownego orzeczenia o niezdolności do pracy skarżący będzie mógł ponownie ubiegać się o umorzenie należności. W związku z powyższym Sąd uznał, że organ przekonująco wyjaśnił, dlaczego nie znalazł podstaw do stwierdzenia, że stan zdrowia strony, bądź konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, uniemożliwia jej uzyskiwanie środków pozwalających na spłatę należności względem ZUS. Organ odniósł się także do możliwość umorzenia ze względu na trudną sytuację finansową wnioskodawcy, która w przypadku spłaty zadłużenia pozbawiłaby go możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (§ 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia). Przede wszystkim Sąd stwierdza, że podane przez skarżącego informację dotyczące sytuacji materialnej są bardzo ogólnikowe, nieprzekonujące i budzą uzasadnione wątpliwości (skarżący nie wskazał w nich choćby faktu posiadania samochodu – w skardze skarżący podnosi, że został on sprzedany, jednak również nie podał, kiedy auto zostało sprzedane i za jaką kwotę). Należy zgodzić się z organem, że wnioskodawca nie udowodnił, aby w związku z trudną sytuacją finansową podjął on działania mające na celu uzyskanie dodatkowego wsparcia finansowego w formie dotacji, zasiłków lub innych form pomocy materialnej dotowanych ze środków instytucji socjalnych. Nie wykazał korzystania z zasiłków stałych, okresowych czy celowych dedykowanych rodzinom znajdującym się w ciężkiej sytuacji bytowej (np. na zakup opału, opłat za media czy zakup posiłków lub żywności). Tak naprawdę jedynym argumentem skarżącego – w ocenie sądu niewystarczającym – jest brak dochodów, zarówno jego jak i jego żony, i pozostawanie na utrzymaniu teściów. Tymczasem okoliczność istnienia i nieregulowania zaległości przez skarżącego nie ma wpływu na poziom zaspokojenia jego potrzeb bytowych. Sąd uznaje za logiczne i przekonujące argumenty organu, że skarżący, który posiadał formalny status osoby bezrobotnej, wyraża tym samym gotowość do podjęcia zatrudnienia. Dawało mu to również dodatkowe możliwości m.in. w zakresie ewentualnego zdobycia nowych kwalifikacji, odbycia stażu, czy skorzystania ze specjalnych programów aktywizacji zawodowe. Warto również podkreślić, w ślad za organem, że odmowa umorzenia powstałych zaległości nie nakłada żadnych dodatkowych obowiązków, które nie ciążyły na stronie do tej pory i których nałożenie spowodowałoby pogorszenie jej obecnej sytuacji materialnej i osobistej. Zgodzić się również należy z konkluzją organu, że zasadą powinno pozostać płacenie składek, nie zaś ich umarzanie. Umorzone składki w istocie pokrywają inni ubezpieczeni. Dbając o stan finansów funduszów emerytalno-rentowych Zakład Ubezpieczeń Społecznych musi każdorazowo ważyć zasadność podejmowanego rozstrzygnięcia. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 17 stycznia 2018 r., II GSK 2937/17, stwierdził, że sprzeciwia się interpretacji art. 28 ust. 3a ustawy i § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia prowadzącej do przyjęcia, że przedsiębiorca, który nie wywiązywał się z obowiązku odprowadzania składek na ubezpieczenia społeczne doprowadzając do kumulacji należności, może uniknąć spłaty zaległości z tego tylko powodu, że powołał się na niewysokie dochody i związaną z tym dysproporcję między tymi dochodami, a zaległościami". Obowiązkiem wierzyciela jest przede wszystkim poszukiwanie możliwości odzyskania zaległych należności, możliwość ich umarzania przewidziana jest bowiem dla przypadków szczególnie drastycznych. Dlatego też jeśli organ dostrzega jakiekolwiek możliwości wyegzekwowania długu, czy z obecnego majątku dłużnika, czy też w dalszej perspektywie czasowej, to podjęcie w ramach uznania administracyjnego negatywnego dla wnioskodawcy rozstrzygnięcia, nie może być uważane za dowolne, a umorzenie należności składkowych byłoby przedwczesne. (wyrok WSA w Warszawie z 21 grudnia 2016 r., V SA/Wa 833/16. O istnieniu ważnego interesu po stronie zobowiązanego nie decyduje jego subiektywne przekonanie, lecz zobiektywizowane kryteria. Nie wystarczy, że zobowiązany wskaże na uciążliwości i trudności w zapłacie narosłych zaległości. W takich przypadkach bowiem istnienie uciążliwości i trudności jest oczywiste. Zobowiązany musi liczyć się z koniecznością zapłaty składek, gdyż to należy do jego obowiązków, zaś odstąpienie od realizacji tego obowiązku ma charakter zupełnie wyjątkowy. W ocenie Sądu organ trafnie wskazał, że umorzenie należności z tytułu składek jest co do zasady wyjątkiem, a ZUS może ale nie musi umorzyć należności nawet jeżeli zachodzą przesłanki do umorzenia. W tej sprawie charakter spornych należności pozwala uznać, że ZUS nie przekroczył granic uznania administracyjnego odmawiając umorzenia skarżącemu tych należności. Prawomocna odmowa umorzenia należności przez organ nie pozbawia skarżącego możliwości złożenia nowego wniosku o umorzenie całości lub części zaległych składek, jeżeli jego sytuacja życiowa i majątkowa ulegnie pogorszeniu. Wobec powyższego Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji. Sąd orzekał na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniu COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 poz. 1842). A.M