III SA/Łd 687/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Alberciak (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Kowalska, Sędzia NSA Teresa Rutkowska, Protokolant Starszy sekretarz sądowy Dorota Czubak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 lutego 2024 r. sprawy ze skargi M. Z. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 1 września 2023 r. nr 1749/2023 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi adwokatowi R. P. prowadzącemu Kancelarię Adwokacką przy ul. [...] w Ł., kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych, zawierającą podatek od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu M. Z. z urzędu.

Decyzją z dnia 1 września 2023 r. nr 1749/2023 Zakład Ubezpieczeń Społecznych na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 2, ust. 3, ust. 3a i art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 1230), zwanej dalej u.s.u.s., w oparciu o § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), odmówił umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie 66 317,41 zł. W sprawie ustalono następujący stan faktyczny i prawny. 11 czerwca 2021 r. do ZUS wpłynął wniosek M. Z. o umorzenie należności z tytułu składek. W uzasadnieniu wniosku strona powołała się na swą trudną sytuację finansową i zdrowotną oraz przedstawiła przyczyny powstania zadłużenia. Decyzją z dnia 12 sierpnia 2021 r. ZUS odmówił umorzenia należności z tytułu składek. Po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy od powyższej decyzji ZUS decyzją z dnia 21 października 2021 r. utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. Na powyższą decyzję M. Z. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi. Wyrokiem z dnia 12 kwietnia 2022 r., sygn. akt III SA/Łd 11/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi po rozpoznaniu skargi M. Z. na decyzję ZUS z dnia 21 października 2021 r. w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości z tytułu składek, uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję ZUS z dnia 12 sierpnia 2021r. W uzasadnieniu wyroku sąd wskazał, że do kwestii ewentualnego przedawnienia należności organ odniósł się jednym zdaniem, że należności z tytułu składek są wymagalne i nie uległy przedawnieniu, pomimo że należności, których dotyczy zaskarżona decyzja obejmują okresy od marca 2000 r., a zaskarżona decyzja została wydana 21 października 2021 r., czyli po ponad 21 latach od daty powstania obowiązku zapłaty należności z tytułu składki na ubezpieczenie społeczne za marzec 2000 r. Niezależnie od powyższego sąd wskazał również, że znajdujące się w aktach sprawy dokumenty nie pozwalają w żaden sposób zweryfikować prawidłowości stanowiska organu administracji w zakresie przedawnienia należności. Sąd wskazał również, że analiza akt sprawy oraz uzasadnień zaskarżonej decyzji nie pozwala uznać, aby organ administracji w prawidłowy sposób ustalił, rozważył i ocenił stan faktyczny sprawy w odniesieniu do poszczególnych przesłanek umorzenia należności zawartych w art. 28 ust. 1, 2 i 3a u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia z 31 lipca 2003 r. W konsekwencji natomiast naruszenia art. 10 § 1 i art. 79a § 1 k.p.a. oraz braku podjęcia z urzędu czynności mających na celu wyjaśnienie, przy udziale skarżącego, jego sytuacji materialnej i zdrowotnej, chociażby poprzez wezwanie skarżącego do złożenia odpowiednich dokumentów i wyjaśnień, nie można uznać, że także w tym zakresie stan faktyczny sprawy został prawidłowo ustalony. Stwierdzenie zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że "nie zostały dowiedzione" okoliczności świadczące o braku możliwości spłaty zaległości jest więc co najmniej przedwczesne. Decyzją z dnia 22 lipca 2022 r. ZUS odmówił M. Z. umorzenia należności z tytułu składek wskazując na wstępie, że pomimo dwukrotnego zawiadomienia, tj. pismem z dnia 11 maja 2022 r. i 28 czerwca 2022 r. skarżący nie przedstawił żadnych dokumentów dotyczących sytuacji rodzinnej i zdrowotnej i ani danych dotyczących ponoszonych wydatków. W związku z powyższym ZUS rozpatrując ponownie wniosek o umorzenie należności z tytułu składek uwzględnił dokumentację złożoną w toku postępowania przez skarżącego od dnia 11 czerwca 2021 r. do chwili wydania niniejszej decyzji, opierając się m.in. na oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej z dnia 4 lipca 2021 r. Odwołując się do treści art. 24 ust. 4 i 5 u.s.u.s. w brzmieniu od 1 stycznia 1999 r. i kolejnych nowelizacji ZUS stwierdził, że należności objęte wnioskiem są wymagalne i nie uległy przedawnieniu przedstawiając na str. 8-20 w uzasadnieniu decyzji zestawienie poszczególnych należności, bieg terminu przedawnienia i okresy zawieszenia. ZUS stwierdził również, że nie wystąpiła żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne wymieniona w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. Skarżący nie wykazał zgodnie z art. 28 ust. 3a u.s.u.s., że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych gospodarstwa domowego. Nie wykazał także, aby powstanie zadłużenia było następstwem jakiegoś szczególnego zdarzenia. Nie wykazał, aby przewlekła choroba lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiła go możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący ponownie powołał się na trudną sytuację materialną i zdrowotną. Decyzją z dnia 14 października 2022 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy wskazując, że z przedłożonego oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi działalności gospodarczej od dnia 16 sierpnia 2022 r. wynika, że skarżący jest osobą rozwiedzioną, nie pracuje zarobkowo, pobiera świadczenie emerytalne w wysokości 2 064,21 zł brutto miesięcznie, tj. 1 362,38 zł netto. Nie posiada dochodu z innych źródeł, nie pobiera zasiłku, świadczeń z Urzędu Pracy, zasiłku z pomocy społecznej i nie korzysta z innych form pomocy. Ponosi stałe wydatki związane z utrzymaniem z tytułu opłat eksploatacyjnych w kwocie 200 zł, wydatki na leczenie w wysokości 220 zł oraz koszty wynajmu mieszkania w kwocie 700 zł. Posiada zobowiązania pieniężne u osób fizycznych za okres od maja 2021 r. do maja 2022 r. w kwocie 7 600 zł, które nie są spłacane, nie posiada nieruchomości, majątku ruchomego, praw majątkowych ani wierzytelności. Ze względu na stan zdrowia i brak środków na leczenie prywatne nie rokuje szybkiego powrotu do zdrowia; ostatnie badanie PSA prostaty z marca br. wzrosło do 7,63, co jeszcze pogarsza stan zdrowia i powoduje brak perspektywy powrotu do pracy i poprawy sytuacji materialnej. Skarżący wskazała, że nie widzi perspektyw uregulowania należności; potrącanie bowiem kwoty 516,03 zł przez ZUS prowadzi do pogorszenia sytuacji zdrowotnej i finansowej, która zmusza go do dalszego zadłużania się u osób prywatnych i rodziny. Podał, że obecnie boryka się z poważnym uszkodzeniem kręgosłupa, który objawia się silnymi odrętwieniami w prawej stopie i brakiem czucia; istnieje podejrzenie nowotworu prostaty, zmaga się z nadciśnieniem tętniczym oraz silną depresją. Wynajmuje pokój z dostępem do kuchni i łazienki, jest osobą samotną. Samochód marki Volkswagen LT28 został zabrany przez Urząd Skarbowy z tytułu zaległości w podatku VAT, samochód marki Chrysler Plymouth Colt z 1995 r. został skradziony i nigdy nieodnaleziony, a samochód marki Honda Civic został oddany pod zastaw kredytu banku PKO BP i sprzedany firmie skupującej długi przez bank. Na podstawie danych wygenerowanych z Kompleksowego Systemu Informatycznego Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz rejestrów centralnych, tj. CEIDG, Centralnej Ewidencji Pojazdów i Bazy Danych Ksiąg Wieczystych wynika, że skarżący w dniu 27 października 2020 r. zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej – T. M. Z. Od dnia 1 listopada 2020 r. jest zatrudniony na podstawie umowę o pracę w wymiarze 1/8 czasu pracy. Od 1 stycznia 2022 r. do 30 września 2022 r. przebywał na bezpłatnym urlopie. Od dnia 26 września 2020 r. pobiera świadczenie emerytalne, którego wysokość aktualnie wynosi 2 064,21 zł brutto, tj. 1 362,38 zł netto miesięcznie, ze świadczenia dokonywane są potrącenia w kwocie 516,05 zł na rzecz Dyrektora I Oddziału ZUS w Łodzi. Skarżący ma pełnoletniego syna, nie posiada nieruchomości, jest właścicielem samochodów osobowych marki: Chrysler Plymouth Colt z 1995 r. i Hondy Civic z 1997 r. ZUS wskazał, że Dyrektor ZUS I Oddziału w Łodzi prowadzi skuteczne postępowanie egzekucyjne poprzez zajęcie świadczenia emerytalnego skarżącego. Z uwagi na fakt, że nie zachodzą przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek niemożliwe jest pozytywne rozstrzygnięcie wniosku w żądanym zakresie na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Ponadto organ uznał, że nie zachodzą przesłanki z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. W wyniku rozpoznania skargi Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wyrokiem z 26 kwietnia 2023 r. sygn. III SA/Łd 873/22 uchylił decyzje I i II instancji. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że organ administracji nie w pełni wykonał wskazania zawarte w uzasadnieniu wyroku w sprawie III SA/Łd 11/22. WSA podkreślił, że nie została dokładnie wyjaśniona kwestia przedawnienia należności składkowych. Sąd wyjaśnił, że przedmiotem umorzenia są należności składkowe za okres od marca 2000 r. do października 2019 r. Większość zaległych składek dotyczy okresu od marca 2000 r. do grudnia 2011 r., czyli sprzed 12-23 lat. Są to zatem składki z odległego okresu i kwestia przedawnienia tych składek winna być dokładnie wyjaśniona. Sąd wskazał, że termin przedawnienia składek do dnia 31 grudnia 2002r. wynosił 5 lat, w okresie od 1 stycznia 2003 r. do 31 grudnia 2011r. - 10 lat zaś od 1 stycznia 20212r. termin ten wynosi ponownie 5 lat. Sąd zaznaczył, że w decyzji z dnia 22 lipca 2022r. organ rentowy przedstawił bieg terminu przedawnienia i okres zawieszenia tego biegu w odniesieniu do składek za poszczególne miesiące w specjalnej tabeli na 14-stu stronach. W tabeli tej podano kiedy należność stała się wymagalne, jakie czynności podejmowano w celu ich wyegzekwowania, podano daty tych czynności oraz okresy zawieszenia biegu przedawnienia. Prawidłowości informacji podanych w wymienionej tabeli nie można jednak zweryfikować z uwagi na brak dokumentów potwierdzających te czynności. Nie można zatem sprawdzić czy część składek będących przedmiotem postępowania uległa, czy też nie uległa, przedawnieniu. Organ administracji nie w pełni wykonał wskazania zawarte w wyroku w sprawie III SA/Łd 11/22, co stanowi naruszenie art.153 p.p.s.a. Ponownie rozpoznając sprawę decyzją nr 1749/2023 z 3 września 2023 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Rzeszowie na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 2, 3, 3a i art. 32 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2023r. poz. 1230), zwanej dalej "u.s.u.s.", w oparciu o § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365) odmówił umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie 66 317,41 zł. Zakład wykonując zobowiązanie sądu dokonał ustaleń i oceny z punktu widzenia przesłanek prowadzących do przedawnienia. Dokonując analizy zawieszenia biegu terminu przedawnienia w kwestii dotyczącej daty wszczęcia postępowania, tj. od daty wydania decyzji o zadłużeniu - uznano, że przedawnieniu uległy następujące należności: 06/2010-05/2011, 07/2011-10/2011, 03/2012-05/2012 (na FUS), 08/2010-05/2011, 07/2011-10/2011, 03/2012-05/2012 (na FUZ) oraz 03/2012-05/2012 (na FP). Ponadto przedawnieniu uległo także zobowiązanie za okres: 08/2001, 12/2001, 02/2002-05/2002 ( na FUS) i 01/2001-09/2001, 12/2001, 03/2002-05/2002 (na FP) ze względu na brak w aktach tytułów wykonawczych. Pozostałe należności z tytułu składek wykazane w sentencji decyzji są wymagalne i nie uległy przedawnieniu. Organ odwołał się do treści przepisów dotyczących przedawnienia należności składkowych i szczegółowo w tabeli wskazał bieg przedawnienia w stosunku do poszczególnych należności. Organ wyjaśnił, że skarżący prowadził działalność gospodarczą. W oświadczeniu z 15 czerwca 2023 r. wykazał, że pobiera emeryturę w wysokości 2 369,71 zł brutto, 1 564,42 zł netto. Przedłożył zaświadczenie, z którego wynika, że umowa o pracę zawarta na 1/8 etatu trwa nadal. Do 31 marca 2023 r. został udzielony urlop bezpłatny. Ustalenia urzędowe wykazały, że ze świadczenia dokonywane są potrącenia na rzecz ZUS w kwocie 592,42 zł. Do wypłaty przysługuje 1 564,02 zł netto. Skarżący figuruje jako osoba wykonująca umowę o pracę w wymiarze 1/8 etatu, aktualnie przebywa nadal na urlopie bezpłatnym udzielonym na pisemny wniosek. Jest rozwiedziony. Ze składanych pism wynika, że strona jest osobą samotną, wynajmującą pokój z dostępem do kuchni i łazienki. Nie korzysta z pomocy opieki społecznej. Stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem określono na łączną kwotę 1 220 zł, w tym: - opłaty eksploatacyjne (energia elektryczna, gaz, woda, itp.) - 220 zł, - koszty związane z leczeniem (np. wykup leków, badania, wizyty lekarskie) - 250 zł, - inne (np. wynajem mieszkania, czesne za szkołę lub przedszkole, alimenty) - 750 zł. Skarżący oświadczył, że posiada zadłużenie u rodziny (za okres 2,5 roku) w wysokości 9 000 zł, które nie jest regulowane. Nie dysponuje nieruchomościami (co zostało potwierdzone w dostępnej bazie danych) ani środkami transportu. Oznajmił, że boryka się z arytmią serca, nadciśnieniem tętniczym, głęboką depresją. Ma problemy z kręgosłupem, rozrostem gruczołu krokowego (podejrzenie nowotworu prostaty). Wizyty prywatne u neurologa nie dają spodziewanych efektów, drętwienie prawej stopy powoduje dodatkowo bezsenność, która osłabia organizm, prowadzi do depresji i chęci do życia. Do akt sprawy została przedłożona dokumentacja medyczna potwierdzająca wykazane schorzenia. W stosunku do skarżącego było prowadzone postępowanie egzekucyjne przez Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego Łódź-Bałuty, które zostało umorzone postanowieniami z 31 maja 2017 r. Z dokumentów wynika, że w czasie prowadzonego postępowania kilkukrotnie dokonywano zajęć rachunków bankowych, które okazały się nieskuteczne. 15 maja 2014 r. zajęto wynagrodzenie za pracę. W odpowiedzi od pracodawcy uzyskano informację, że był zatrudniony na 1/4 etatu i pobierał wynagrodzenie w kwocie gwarantowanej. Ustalono także, że nie posiadał majątku ruchomego, z którego można prowadzić skuteczną egzekucję. Stan majątkowy potwierdzały składane zeznania podatkowe, zgodnie z którymi dochód w przeliczeniu na miesiąc nie przekraczał kwoty minimalnego miesięcznego wynagrodzenia, co w obliczu jej ustanowienia jako ustawowo wolnej od egzekucji, stanowi środki niezbędne do funkcjonowania i uniemożliwia regulowanie zaległości. Z uwagi na powyższe ustalenia Dyrektor I Oddziału ZUS w Łodzi postanowieniem z 20 czerwca 2017 r. również umorzył prowadzone wobec strony przymusowe dochodzenie należności. Po wydanym postanowieniu Dyrektor I Oddziału ZUS w Łodzi ponownie wdrożył egzekucję względem strony. Na przestrzeni ostatnich miesięcy została wyegzekwowana kwota około 3 917 zł. ZUS wskazał, że w okresie od 15 czerwca 2021 r. do 18 maja 2023 r. na koncie płatnika zostały odnotowane wpłaty egzekucyjne w łącznej kwocie około 12 310 zł, które nie są uwzględnione w wykazanym stanie należności. Organ odwołał się do treści art. 28 ust. 3 i 3a u.s.u.s. Zdaniem organu analiza zgromadzonego materiału dowodowego nie wykazała okoliczności, które skutkowałyby umorzeniem zobowiązania na podstawie ww. przepisów. W stosunku do działalności nie było prowadzone postępowanie upadłościowe ani likwidacyjne. W związku z tym przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b i 4c nie zachodzą w stosunku do zadłużenia strony. Z przyczyn oczywistych, nie ma również zastosowania art. 28 ust. 3 pkt 1. Wysokość zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek, przewyższa kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Oznacza to, że przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 4a również w sytuacji skarżącego nie ma zastosowania. Przy rozważaniu przesłanki całkowitej nieściągalności o której mowa w art. 28 ust 3 pkt 3, należy wskazać, że wykładnia literalna tego przepisu prowadzi do wniosku, że konieczne jest, obok zaprzestania prowadzenia działalności, także ustalenie, że równocześnie: 1) brak jest majątku, z którego można egzekwować należności; 2) brak jest małżonka; 3) brak jest następców prawnych; 4) brak jest możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu Ordynacji podatkowej. Konieczność łącznego wystąpienia tych wszystkich okoliczności jest uzasadniona w szczególności z uwagi na to, że umorzenie należności oznacza definitywną rezygnację z należnych składek, co zastrzeżone jest tylko dla przypadków wyjątkowych, jako że stanowi odstępstwo od reguły płacenia składek oraz od wyrażonej w art. 2a ust. 2 pkt 2 u.s.u.s. zasady równego traktowania, przejawiającej się w szczególności w obowiązku płacenia składek na ubezpieczenia społeczne. Treść art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. wymaga zatem, obok zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej, także stwierdzenia, że równocześnie występuje brak majątku z którego można egzekwować należności, brak małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów Ordynacji podatkowej. Organ wyjaśnił, że skarżący zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej. W stosunku do strony było prowadzone postępowanie egzekucyjne przez Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego Łódź-Bałuty, które zostało umorzone postanowieniami z 31 maja 2017 r. Z dokumentów wynika, że w czasie prowadzonego postępowania kilkukrotnie dokonywano zajęć rachunków bankowych, które okazały się nieskuteczne. 15 maja 2014 r. zajęto wynagrodzenie za pracę. W odpowiedzi od pracodawcy uzyskano informację, że skarżący był zatrudniony na 1/4 etatu i pobierał wynagrodzenie w kwocie gwarantowanej. Ustalono także, że nie posiadał majątku ruchomego, z którego można prowadzić skuteczną egzekucję. Stan majątkowy potwierdzały składane zeznania podatkowe, zgodnie z którymi dochód w przeliczeniu na miesiąc nie przekraczał kwoty minimalnego miesięcznego wynagrodzenia, co w obliczu jej ustanowienia jako ustawowo wolnej od egzekucji, stanowi środki niezbędne do funkcjonowania i uniemożliwia regulowanie zaległości. Z uwagi na powyższe ustalenia Dyrektor I Oddziału ZUS w Łodzi postanowieniem z 20 czerwca 2017r. również umorzył prowadzone przymusowe dochodzenie należności. Wierzyciel ma obowiązek badać na bieżąco czy sytuacja materialna dłużnika uległa zmianie. W przypadku nabycia praw majątkowych lub podjęcia zatrudnienia wierzyciel, zgodnie z art. 6 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji ma nie tylko prawo, ale i obowiązek ponownego zastosowania środków egzekucyjnych. Po wydanym postanowieniu sytuacja materialna zmieniła się. Dyrektor I Oddziału ZUS w Łodzi ponownie wdrożył egzekucję. Skarżący uzyskuje dochód z tytułu świadczenia emerytalnego, z którego jest prowadzone skuteczne postępowanie egzekucyjne. Na przestrzeni ostatnich miesięcy została wyegzekwowana kwota około 3 917 zł. W ocenie organu nie nastąpiło definitywne stwierdzenie braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Brak jest podstaw do stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Z uwagi na niniejsze wykluczeniu podlegają przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 i 6. Ponadto organ odwołał się do treści rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. i ocenił sytuację skarżącego przez pryzmat ww. przepisów nie znajdując przesłanek uzasadniających umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek wykazanych w sentencji decyzji. Organ wskazał, że wystąpienie przesłanki dotyczącej sytuacji zdrowotnej uwarunkowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby osoby zobowiązanej (lub członka jej rodziny), ale także skutkiem choroby w postaci pozbawienia tej osoby możliwości uzyskania dochodu. Zakład nie kwestionuje sytuacji zdrowotnej skarżącego. Podniesione okoliczności dotyczące sytuacji zdrowotnej miałyby zastosowanie wówczas, gdyby pozbawiały możliwości pozyskiwania dochodu. Podkreślić należy, że ww. przesłanka ma zastosowanie jedynie do takich sytuacji, kiedy choroba dłużnika lub któregoś z członków jego rodziny uniemożliwia całkowicie uzyskanie dochodu. Organ wskazał, że skarżący dysponuje stałym źródłem dochodu w postaci pobieranej (niezależnie od stanu zdrowia) emerytury. Brak jest zatem podstaw do stwierdzenia, że stan zdrowia uniemożliwia uzyskiwanie dochodu pozwalającego na spłatę należności względem ZUS. Przesłanka wskazana w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia nie ma zastosowania do skarżącego, ponieważ nie prowadzi działalności gospodarczej. ZUS rozważył również na podstawie posiadanych informacji możliwość umorzenia należności z uwagi na trudną sytuację finansową, która w przypadku konieczności opłacenia zadłużenia pozbawiałaby stronę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia). Organ wskazał, że z analizy akt sprawy wynika, że skarżący pobiera emeryturę w wysokości 2 369,71 zł brutto, ze świadczenia dokonywane są potrącenia na rzecz ZUS w kwocie 592,42 zł. Do wypłaty przysługuje 1 564,02 zł netto. Figuruje jako osoba wykonująca umowę o pracę w wymiarze 1/8 etatu, aktualnie przebywa na urlopie bezpłatnym udzielonym na pisemny wniosek. Organ podniósł, że podstawowym wskaźnikiem służącym do oceny sytuacji materialnej osoby zobowiązanej jest kwota określająca minimum socjalne. Uzyskiwany przez stronę dochód przed dokonanymi potrąceniami jest kwotą wyższą od minimum socjalnego, które według danych Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych (dane za III kwartał 2022r.) dla jednoosobowego gospodarstwa emeryckiego wynosi 1 650,22 zł. Zatem w analizowanej sprawie należy wykluczyć przesłankę ubóstwa. Organ podkreślił, że zestawiając dochód gospodarstwa domowego z minimum socjalnym należy wziąć pod uwagę kwotę dochodu bez uwzględniania potrąceń. Stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem określił skarżący na łączną kwotę 1 220 zł. Posiada zadłużenie u rodziny, które nie jest regulowane. Organ zaznaczył, że posiadanie innych zobowiązań nie stanowi podstawy do umorzenia należności z tytułu składek. Każdy z wierzycieli może dochodzić swoich należności zgodnie z przepisami prawa, a zobowiązania wobec Zakładu nie mogą być traktowane jako zobowiązania o charakterze drugorzędnym, ze względu na ich szczególny charakter. W ocenie organu powoływana przez stronę trudna sytuacja materialna i zdrowotna nie jest wystarczająca do wydania pozytywnej decyzji w zakresie umorzenia należności. Każda osoba prowadząca działalność gospodarczą jest zobowiązana do opłacania należnych składek za każdy miesiąc kalendarzowy w ustawowo określonych terminach. ZUS wskazał, że szansę na wyjście z zadłużenia i możliwość umorzenia części należności z tytułu składek dała stronie ustawa z 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność (Dz. U. z 2012 r. poz. 1551). 13 stycznia 2014 r. wystąpił o umorzenie należności na podstawie ustawy z 9 listopada 2012 r. Decyzją z 3 czerwca 2014r. (odebrana 6 czerwca 2014 r.) Zakład określił w tej decyzji, że umorzeniu będą podlegały należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy w łącznej kwocie 42 439,59 zł (w tym należność główna 16 089,19 zł), a warunkiem umorzenia jest spłata należności niepodlegających umorzeniu. W związku z nieuregulowaniem należności niepodlegających umorzeniu na podstawie ww. ustawy decyzją z 21 sierpnia 2015 r. (dwukrotnie awizowaną i uznaną za doręczoną 9 września 2015 r.) ZUS odmówił skarżącemu umorzenia należności. Organ wskazał, że w stosunku do skarżącego jest prowadzone postępowanie egzekucyjne, które zawiesza bieg terminu przedawnienia, a tym samym wydłuża okres możliwości ich egzekwowania. Ustawowym obowiązkiem ZUS jest wykorzystanie wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności. Zasada sprawiedliwości społecznej i równości obywateli wobec prawa nie pozwala ZUS na obecnym etapie postępowania na umorzenie powstałych zobowiązań. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi M. Z. zarzucił naruszenie: a. art. 28a ust. 3 u.s.u.s. w zw. z § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 lipca 2003 r. przez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że przewlekła choroba musi pozbawiać go możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacanie należności, podczas gdy prawidłowa wykładnia przepisu doprowadziłaby organ do konstatacji, iż przewlekła choroba jest samodzielną przesłanką umorzenia należności z tytułu składek, a pozbawienie go możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacanie należności odnosi się do przesłanki konieczności sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny; b. art. 153 p.p.s.a. z uwagi na niewyjaśnienie przez organ kwestii przedawnienia należności składkowych w uzasadnieniu decyzji. Organ rentowy ponowienie rozpoznając sprawę sporządził wprawdzie tabelę, w której podano daty wymagalności składek, wskazano jakie czynności podejmowano w celu ich wyegzekwowania oraz podano daty tych czynności, a także okresy zawieszenia biegu przedawnienia. Nie załączono jednak żadnej dokumentacji potwierdzającej zdarzenia mające wpływ na bieg terminu przedawnienia; c. art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 k.p.a. poprzez niezebranie przez organ, nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący materiału dowodowego w niniejszej sprawie oraz dowolne przyjęcie przez organ, że przedłożone w toku postępowania dokumenty nie potwierdzają, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawia stronę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, oraz że nie choruje na choroby przewlekłe, które pozbawiają skarżącego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności, podczas gdyby organ w sposób wszechstronny rozważył zebrany w sprawie materiał dowodowy, doszedłby do przekonania, iż obie przesłanki zostały wykazane; d. art. 80 k.p.a. poprzez poczynienie przez organ ustaleń faktycznych w przedmiocie warunków życiowych, finansowych i zdrowotnych w sposób dowolny oraz ocenienie przez organ materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie niezgodnie z zasadami logicznego rozumowania i doświadczenia życiowego; e. art. 8 k.p.a., art. 9 k.p.a. poprzez zaniechanie przez organ administracji państwowej podjęcia czynności procesowych zmierzających do zebrania pełnego materiału dowodowego, zwłaszcza gdy strona powołuje się na określone i ważne dla niej okoliczności, a zatem prowadzenie przez organ postępowania w sposób nie budzący zaufania jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania, art. 75 par. 1 w zw. z art. 89 k.p.a. poprzez nieprzeprowadzenie przez organ rozprawy w celu ustalenia warunków życiowych, finansowych i zdrowotnych, a w konsekwencji, f. niewłaściwe zastosowanie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. Skarżący wniósł o uchylenie decyzji. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Postanowieniem z 8 listopada 2023 r. III SPP/Łd 132/23 starszy referendarz sądowy przyznał skarżącemu prawo pomocy przez ustanowienie adwokata z urzędu. W piśmie z 15 stycznia 2024 r. pełnomocnik skarżącego zarzucił: A. rażącą obrazę przepisów postępowania mającą istotny wpływ na wynik sprawy, a to: 1) art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i 107 § 3 k.p.a. poprzez niepodjęcie przez organ administracji publicznej po raz kolejny wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia sprawy, w szczególności poprzez nieustalenie prawidłowego stanu faktycznego sprawy i zaniechanie wyjaśnienia szeregu kwestii, a mianowicie - kwestii za jakie okresy składki są należne, za jaki przedawnione i w jakiej aktualnie wysokości składki winny być odprowadzone do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, przy uwzględnieniu sposobu zarachowywania kwot wpłacanych przez skarżącego na zaległości, 2) art. 153 p.p.s.a. poprzez niezastosowanie się przez organ do oceny prawnej i wskazań wyrażonych przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi w wyroku z dnia 26 kwietnia 2023 wydanego w sprawie III SA/Łd 873/22; B. naruszenie przepisów prawa materialnego mającego wpływ na wynik postępowania, a to: 1) § 29 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 września 2017 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach rozliczania składek, do których poboru jest zobowiązany Zakład Ubezpieczeń Społecznych poprzez nieprawidłowe zaewidencjonowanie składek wpłaconych przez skarżącego co najmniej za okres Składka zdrowotna - za 11/2011, 12/2012 Składka emerytalna rentowa za 11 /2011 i 12/2012 Składka na fundusz pracy za 12//2012 Składek za ubezpieczenia społeczne za okresy od lutego do października 2019 roku. Pełnomocnik wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji. Podniósł, że decyzja powinna zostać uchylona z uwagi na dokonane wpłaty przez skarżącego na poczet składek, które rzekomo zgodnie z tabelami zawartymi na stronie od 6 do 13 zaskarżonej decyzji figurują jako niezapłacone przez skarżącego, tj. 5 (pięciu) dowodów wpłat: składka zdrowotna - za 11/2011, 12/2012 Składka emerytalna rentowa za 11/2011 i 12/2012 składka na fundusz pracy za 12/2012, 9 (dziewięciu) dowodów składek za ubezpieczenia społeczne za okresy od lutego do października 2019 roku. Pełnomocnik załączył ww. dokumenty na fakt, że ewidencjonowanie składek zawarte na stronach od 6 do 13 decyzji jest błędne, przez co podstawa faktyczna decyzji jest określona błędnie. Ponadto pełnomocnik w przypadku stwierdzenia, że zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. wniósł o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji. Ponadto skarżący załączył pismo ZUS dotyczące stanu niedopłaty na koncie skarżącego w kwocie 29 350, 57 zł na dzień 31 grudnia 2024 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r. poz. 2492), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.), dalej p.p.s.a., który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 p.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Z wymienionych przepisów wynika, że sąd bada legalność zaskarżonego aktu (decyzji), czy jest on zgodny z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Przedmiotem skargi jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 1 września 2023 r. o odmowie umorzenia skarżącemu należności z tytułu składek. Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów Sąd uznał, że zasługuje ona na uwzględnienie. Na wstępie wskazać należy, że w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. ustalona została zasada, zgodnie z którą należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Stosownie zaś do art. 28 ust. 3 u.s.u.s. całkowita nieściągalność tych składek zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2020 r. poz. 1228 i 2320); 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym; 4c) ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Jednakże w uzasadnionych przypadkach należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być umarzane, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności według zasad określonych w rozporządzeniu (art. 28 ust. 3a u.s.u.s.). Wskazać przy tym należy, że przedstawione powyżej reżimy prawne umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, o których mowa w art. 28 ust. 2 i art. 28 ust. 3a u.s.u.s., nie są od siebie niezależne i oderwane. W przepisie art. 28 ust. 2-3 u.s.u.s. uregulowane zostały podstawowe kwestie w zakresie umorzenia należności z tytułu tych składek oraz przypadki ich całkowitej nieściągalności. Art. 28 ust. 3a u.s.u.s. dotyczy kwestii umarzania należności ubezpieczonych, będących równocześnie płatnikami składek na ubezpieczenie społeczne. Oba reżimy prawne umarzania należności z tytułu tych składek nawiązują jednak do siebie, co wynika z takich sformułowań, jak "z zastrzeżeniem ust. 3a" oraz "(...) mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności". Przypadki całkowitej nieściągalności uregulowane zostały wyczerpująco w powołanym wyżej art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Z uwagi zatem na użyty w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. zwrot "pomimo braku ich całkowitej nieściągalności" uzależnienie umorzenia należności z tytułu składek od ich całkowitej nieściągalności dotyczy także ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na ubezpieczenie społeczne. W konsekwencji oznacza to zatem, że przy umarzaniu nieopłaconych przez te podmioty należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne zastosowanie będzie miał wymóg wystąpienia precyzyjnie określonych przesłanek całkowitej nieściągalności, a w sytuacji ich niewystąpienia sytuacja majątkowa i rodzinna wnioskodawcy podlegać będzie ocenie organu z punktu widzenia przesłanek określonych w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365), wydanym na podstawie art. 28 ust. 3b u.s.u.s. Zgodnie z treścią § 3 ww. rozporządzenia, zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Z powołanych regulacji wynika, że rozstrzygnięcia wydawane w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, mimo braku ich całkowitej nieściągalności podejmowane są w ramach tzw. uznania administracyjnego, o czym przesądza użyty w powołanym wyżej art. 28 ust. 3a u.s.u.s. zwrot "należności z tytułu składek (...) mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane". Oznacza to zatem, że organ ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, przy czym wybór ten może być swobodny, ale nie dowolny (por. wyrok NSA z dnia 29 sierpnia 2007 r., sygn. akt II GSK 141/07, Lex nr 368197, a także wyrok WSA w Łodzi z dnia 3 listopada 2009 r., sygn. akt I SA/Łd 584/09, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Podkreślić przy tym należy, że proces podejmowania decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, w tym także ubezpieczenie zdrowotne, ma charakter dwuetapowy. Najpierw organ, ustalając istotne okoliczności faktyczne sprawy związane przede wszystkim z sytuacją majątkową, osobistą i rodzinną wnioskodawcy, ocenia czy okoliczności te odpowiadają choćby jednej z przesłanek określonych w art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. lub w § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia. Stwierdzenie, że okoliczności ustalone w sprawie nie odpowiadają żadnej z przesłanek umorzenia zaległości wyklucza możliwość pozytywnego rozstrzygnięcia dla ubezpieczonego. Z kolei drugi etap ma miejsce jedynie wówczas, gdy organ stwierdzi, że przesłanki te przemawiają za umorzeniem ww. należności. Jednak nawet pozytywna ocena występowania tych przesłanek nie obliguje organu do skorzystania z instytucji umorzenia należności z tytułu tych składek. Odmawiając w takiej sytuacji umorzenia zaległości organ działa w zakresie przyznanego mu uznania administracyjnego. W kontekście przesłanek określonych w powołanym wyżej § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia szczególne znaczenie ma wnikliwe wyjaśnienie sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawcy. A zatem strona w treści złożonego wniosku o umorzenie należności, a następnie w toku postępowania powinna wskazać takie konkretne okoliczności, które będą przemawiały za zastosowaniem wobec niej instytucji umorzenia. Także i Zakład Ubezpieczeń Społecznych w toku postępowania powinien wnikliwie ustalić istnienie (lub brak) takich okoliczności, podejmując w tym zakresie, o ile jest to możliwe, także działania z urzędu, niezależnie od informacji uzyskanych od wnioskodawcy, zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej wyrażoną w art. 7 K.p.a. i zasadą zupełności postępowania dowodowego, o której stanowi art. 77 § 1 K.p.a.. Oczywiste jest jednak, że w toku takiego postępowania, to głównie na stronie spoczywa ciężar udowodnienia zaistnienia przesłanek do umorzenia, świadczy bowiem o tym użyty przez ustawodawcę w § 3 ust. 1 rozporządzenia zwrot "jeżeli zobowiązany wykaże". Wszakże to wnioskodawca, a nie organ, ma pełną wiedzę o swojej sytuacji rodzinnej, majątkowej, osobistej i o przeszkodach w spłacie zadłużenia. Uznaniowy charakter decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne na podstawie art. 28 ust. 3a w związku z § 3 ust. 1 powołanego wyżej rozporządzenia nie odnosi się do ustalania przesłanek warunkujących umorzenie należności. W tym zakresie Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie działa na podstawie uznania administracyjnego. Ustalając stan faktyczny sprawy w toku postępowania dowodowego i następnie porównując ten stan do hipotezy normy zezwalającej na umorzenie tych należności organ jest związany określonymi w Kodeksie postępowania administracyjnego zasadami oraz regułami logiki. Postępowanie organu w tym zakresie podlega kontroli sądu administracyjnego, a więc sąd ocenia czy został w sprawie zebrany kompletny materiał dowodowy, czy w procesie oceny dowodów nie naruszono reguł logiki i czy zastosowano właściwe przepisy do prawidłowo ustalonego stanu faktycznego. Uznanie administracyjne odnosi się natomiast do wyboru konsekwencji prawnych (umorzyć należności lub odmówić ich umorzenia) w razie prawidłowego ustalenia, że zastosowanie instytucji umorzenia jest możliwe, bowiem przemawiają za tym przesłanki wskazane w § 3 ust. 1 powołanego wyżej rozporządzenia. Wybór tej konsekwencji prawnej, to właśnie drugi etap postępowania organu w procesie wydawania decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. W niniejszej należy podkreślić, że sprawa umorzenia M. Z. należności z tytułu składek była już rozpoznawana przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, który wyrokiem z dnia 12 kwietnia 2022 r. w sprawie III SA/Łd 11/22 uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję ZUS oraz wyrokiem z dnia z 26 kwietnia 2023 r. sygn. III SA/Łd 873/22 uchylił decyzje I i II instancji w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek. W wymienionych wyrokach WSA w Łodzi uznał, że nie zostały wyjaśnione wszystkie istotne okoliczności sprawy, w tym przede wszystkim nie została wyjaśniona kwestia przedawnienia należności składkowych. W ocenie Sądu, w ponownie prowadzonym postepowaniu ZUS wykonał wskazania dotyczące przedawnienia należności. Załączona została dokumentacja odzwierciedlająca zdarzenia mające wpływ na bieg terminu przedawnienia, w tym przebieg podejmowanych czynności egzekucyjnych. Organ dokonał analizy zawieszenia biegu terminu przedawnienia należności składkowych skarżącego i w kwestii dotyczącej daty wszczęcia postępowania, tj. od daty wydania decyzji o zadłużeniu. Powyższa analiza doprowadziła organ do uznania, że doszło do częściowego przedawnienia należności składkowych, a zatem wykonał wskazania zawarte w wyrokach WSA w Łodzi w sprawach o sygn. akt: III SA/Łd 11/22 oraz III SA/Łd 873/22, zgodnie z art. 153 p.p.s.a. Organ stwierdził, że przedawnieniu uległy następujące należności: 06/2010-05/2011, 07/2011-10/2011, 03/2012-05/2012 (na FUS), 08/2010-05/2011, 07/2011-10/2011, 03/2012-05/2012 (na FUZ) oraz 03/2012-05/2012 (na FP). Ponadto ZUS stwierdził, że przedawnieniu uległo także zobowiązanie za okres: 08/2001, 12/2001, 02/2002-05/2002 ( na FUS) i 01/2001-09/2001, 12/2001, 03/2002-05/2002 (na FP) ze względu na brak w aktach tytułów wykonawczych. Organ ustalił, że pozostałe należności z tytułu składek wykazane w sentencji decyzji są wymagalne i nie uległy przedawnieniu. Organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji odwołał się do treści przepisów dotyczących przedawnienia należności składkowych i szczegółowo w tabeli wskazał bieg przedawnienia w stosunku do poszczególnych należności. Powyższe informacje znajdują się teczce k 28-57 oraz w 11 spiętych plikach załączonych do sprawy. Ponadto ZUS wskazał, że w ostatnich miesiącach została wyegzekwowana kwota około 3 917 zł. Natomiast w okresie od 15 czerwca 2021 r. do 18 maja 2023 r. na koncie płatnika zostały odnotowane wpłaty egzekucyjne w łącznej kwocie około 12 310 zł, które nie są uwzględnione w wykazanym stanie należności. Odnosząc się zaś do przedłożonych do "Pisma uzupełniającego pełnomocnika skarżącego" z dnia 15 stycznia 2024 r. dowodów wpłat, zdaniem Sądu powinny być one załączone organowi w celu wyjaśnienia wątpliwości skarżącego na etapie postępowania administracyjnego. Tymczasem na wcześniejszych etapach postępowania skarżący tej kwestii nie podnosił. Zdaniem Sądu, powyższe wpłaty zostały zaksięgowane przez ZUS na poczet należności najstarszych. Natomiast załączone przez skarżącego pismo dotyczące zadłużenia na koncie skarżącego na dzień 31 grudnia 2023 r. w wysokości 29 350,57 zł nie uwzględnia należnych odsetek za zwłokę. Zgodnie z zaleceniami Sądu, organ po ustaleniu, że zaległości skarżącego nie uległy przedawnieniu miał przystąpić do rozważania czy wystąpiły przesłanki ich umorzenia. W ocenie Sądu w niniejszej sprawie ZUS naruszył przepisy postępowania w zakresie wyczerpującego zbadania przesłanek umorzenia należności w oparciu § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. Jak już wyżej wskazano, zgodnie z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki umorzenia należności w takim przypadku zostały określone w powołanym wyżej rozporządzeniu. Zgodnie z § 3 ust. 1 pkt 1 tego aktu, ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Rozpoznając sprawę w tak określonym zakresie kognicji, Sąd uznał, że dokonana w przedmiotowej sprawie ocena organu, co do nieistnienia przesłanek do zastosowania uznania administracyjnego, została dokonana pobieżnie, na skutek braku pogłębionej analizy skutków wykonania przez skarżącego istniejącego zobowiązania w jego obecnej sytuacji finansowej i życiowej. Z akt sprawy wynika także, że skarżący prowadził działalność gospodarczą w zakresie sprzedaży wyposażenia łazienek, glazury i terakoty, która nie wytrzymała konkurencji z systemem, które wprowadzały na rynek hipermarkety budowlane i z tego powodu powstały zaległości w opłacaniu składek związane z rosnącymi kosztami oraz niewielkimi dochodami. Obecnie skarżący znajduje się w ciężkiej sytuacji materialnej, mianowicie otrzymuje emeryturę w wysokości netto 1 564,02 zł, bowiem z kwoty brutto 2 369,71 zł potrącana jest przez ZUS kwota 592,42 zł. Miesięczne wydatki skarżący oszacowała na kwotę 1 220 zł. Z przedłożonego zaświadczenia wynika, że zawarł umowę o pracę na 1/8, ale do 31 marca 2023 r. został udzielony mu urlop bezpłatny na jego pisemny wniosek. Skarżący oświadczył, że posiada zadłużenie u rodziny w wysokości 9 000 zł, które nie jest regulowane. Nie dysponuje nieruchomościami (co zostało potwierdzone w dostępnej bazie danych) ani środkami transportu. Oznajmił, że boryka się z arytmią serca, nadciśnieniem tętniczym, głęboką depresją. Ma problemy z kręgosłupem, rozrostem gruczołu krokowego (podejrzenie nowotworu prostaty). Wizyty prywatne u neurologa nie dają spodziewanych efektów, drętwienie prawej stopy powoduje dodatkowo bezsenność, która osłabia organizm, prowadzi do depresji i chęci do życia. Do akt sprawy została przedłożona dokumentacja medyczna potwierdzająca wykazane schorzenia. Ustalono także, że skarżący wynajmuje pokój z dostępem do kuchni i łazienki. Organ natomiast stwierdził, że uzyskiwany przez stronę dochód przed dokonanymi potrąceniami jest kwotą wyższą od minimum socjalnego, które według danych Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych (dane za III kwartał 2022 r.) dla jednoosobowego gospodarstwa emeryckiego wynosi 1 650,22 zł, co w ocenie organu daje podstawę do wykluczenia przesłanki ubóstwa. Zdaniem Sądu organ pobieżnie ocenił przesłankę wynikającą z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, a więc sytuację finansową skarżącego w kontekście możliwości zaspokojenia sobie niezbędnych potrzeb życiowych w odniesieniu do osiąganego dochodu. Skarżący nie przedstawił umowy najmu, a organ nie ustalił od kogo skarżący wynajmuje lokal i jakie ponosi koszty. Organ nie uwzględnił także wieku skarżącego - 69 lat, a także choroby nowotworowej i innych schorzeń w zestawieniu z jego możliwościami płatniczymi. Ponadto w dacie wydawania zaskarżonej decyzji minimum socjalne, według danych Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych (dane za III kwartał 2023 r.) dla jednoosobowego gospodarstwa emeryckiego wynosiło już nie jak przyjął organ 1 650,22 zł, ale 1 695,66 zł, a za II kwartał 2023 r. dla jednoosobowego gospodarstwa emeryckiego minimum socjalne wynosiło 1 706,63 zł. Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie wyjaśniał, iż interes publiczny nie powinien być rozumiany jako sprzeczny z interesem obywatela. Sytuacja, w której zapłata zaległości powoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego, pozbawionego możliwości zaspakajania swoich niezbędnych potrzeb materialnych, do środków pomocy państwa nie jest bowiem zgodna z interesem tego obywatela, jednocześnie nie jest również zgodna z interesem publicznym (por. wyroki NSA z 25 czerwca 2003 r., III SA 3118/01, POP 2004/4/77; z 20 marca 2007 r., II GSK 345/06; z 21 maja 2009 r., II GSK 1045/08; z 8 lipca 2015 r., II GSK 1502/14, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Jeżeli z ustalonych okoliczności wynika, iż opłacenie należności z tytułu składek pociągnęłoby zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego, w szczególności pozbawiłoby go możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, brak jest podstaw do wydania decyzji o odmowie umorzenia składek (por. wyrok NSA z 26 stycznia 2010 r., II GSK 349/09). Wskazana w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia wykonawczego przesłanka uzależnia ocenę zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych od tego, czy w konsekwencji egzekwowania zadłużenia pojawi się niebezpieczeństwo powstania zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanego przy uwzględnieniu jego sytuacji majątkowej i rodzinnej. Charakter uznaniowy decyzji wymaga zatem przeprowadzenia analizy sytuacji materialnej zobowiązanego, oczywiście z uwzględnieniem zaspokojenia podstawowych potrzeb, przy czym przy tej analizie nie można oderwać się od istoty ubezpieczenia społecznego, a w szczególności jego funkcji ochronnej. Zadaniem regulacji zawartej w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz w § 3 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego jest zabezpieczenie niezbędnego minimum socjalnego, które pozwoli osobie zobowiązanej funkcjonować w codziennym życiu, dając gwarancję, że podstawowe potrzeby jej będą zaspokojone (por. wyrok NSA z dnia 24 stycznia 2017 r., II GSK 1234/15). Punktem odniesienia przy ocenie, czy spłata zadłużenia zagraża egzystencji strony powinna być szczegółowa analiza określonego na ten okres minimum socjalnego oraz minimum egzystencji (por. wyroki NSA: z 25 sierpnia 2010 r., II GSK 724/09; z 19 lutego 2015 r., II GSK 2366/13 i II GSK 2377/13). Istotną dyrektywę stanowi to, że zawsze należy brać pod uwagę, z punktu widzenia omawianych przesłanek umorzenia, nie tyle przyczyny powstania zadłużenia, co sytuację finansową wnioskodawcy, a przede wszystkim jej wpływ na możliwość spłaty zadłużenia (por. wyroki NSA: z 14 maja 2014 r., II GSK 384/12; z 8 lipca 2015 r., II GSK 1502/14). Przenosząc powyższe rozważania na grunt przedmiotowej sprawy, Sąd stwierdza, że zaskarżona decyzja nie zawiera przekonywującego uzasadnienia podjętego rozstrzygnięcia w kontekście powyższych rozważań. W ocenie Sądu, argumentacja organu nie zasługuje na aprobatę. Istotne znaczenia dla rozpoznania sprawy ma bowiem faktyczna sytuacja finansowa skarżącego. W treści zaskarżonej decyzji organ co prawda wskazał, że kwotę minimum socjalnego, ale ustaloną przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych dla jednoosobowego gospodarstwa emeryckiego za III kwartał 2022 r. Tymczasem według danych Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych (dane za II kwartał 2023 r.) dla jednoosobowego gospodarstwa emeryckiego minimum socjalne wynosiło 1 706,63. Według danych za III kwartał 2023 r. dla jednoosobowego gospodarstwa emeryckiego minimum socjalne wynosiło 1 695,66 zł, a budżet skarżącego wynosi 2 369,71 zł. Organ niezasadnie w ocenie sądu nie uwzględnił, że skarżący otrzymuje emeryturę netto w kwocie 1 564,02 zł, bowiem 592,42 zł jest comiesięcznie potrącane przez ZUS. Skarżący dysponuje zatem kwotą 1 564,02 zł, z czego 1 220 zł pochłaniają stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem. Kwota ta nie obejmuje kosztów zakupu żywności. Nie można zaś nie zauważyć, że koszty żywności znacznie wzrosły. Zdaniem Sądu, na podstawie powyższego organ nie mógł stwierdzić, że strona ma możliwość, aby zaspokoić podstawowy poziom potrzeb życiowych, zatem nie występuje przesłanka ubóstwa. Powyższa ocena ZUS ma charakter dowolny. Organ nie dokonał oceny, czy faktycznie kwota otrzymywana przez skarżącego jest wystarczająca na pokrycie kosztów jego utrzymania. Organ nie uwzględnił także wieku skarżącego, tj. 69 lat w stosunku do możliwości zarobkowania. Niewątpliwie jedynym źródłem dochodu skarżącego jest jego emerytura i nie ma rokowań na przyszłość, że ta sytuacja się zmieni. Skarżący udokumentował stwierdzoną u niego chorobę nowotworową i inne schorzenia, czego ZUS nie kwestionuje. Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że nie negując uprawnienia organu orzekającego w sprawach umorzenia należności z tytułu składek do swobodnego wyboru rozstrzygnięcia, nie można tracić z pola widzenia faktu, że ocena ta nie może być sprzeczna z zasadami logiki i doświadczenia życiowego. Organy nie zgromadziły materiału dowodowego i nie oceniły go w sposób prawidłowy, a wywiedzione wnioski naruszają zasadę swobodnej oceny dowodów, czego konsekwencją jest formułowanie nielogicznych wniosków, jako efektu przeprowadzonego postępowania. Pomimo porównania dochodu skarżącego do obowiązującego, w dacie składania wniosku, minimum socjalnego organ doszedł do dowolnych wniosków. Należy tu podkreślić, że przy rozważaniu przesłanek umorzenia zaległych składek trzeba zawsze oceniać, czy w konsekwencji egzekwowania zadłużenia pojawi się niebezpieczeństwo powstania zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanego przy uwzględnieniu stanu majątkowego i sytuacji rodzinnej. Przy ocenie zaistnienia omawianej przesłanki organ administracji powinien rozważyć zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych. Podkreślić należy, że chodzi tu o niezbędne minimum, a nie o zabezpieczenie zaspokojenia potrzeb na przeciętnym uśrednionym poziomie. Minimum socjalne jest kategorią wyznaczającą próg, poniżej którego istnieje obszar niedostatku, czy ubóstwa. Zatem stanowisko organu, że przy takich dochodach widzi możliwość egzekwowania zaległych składek, w świetle zasad doświadczenia życiowego, nie znajduje uzasadnienia. Również fakt, że skarżący nie korzysta z pomocy społecznej nie oznacza, że przy takim stanie jego dochodów egzekwowanie należnych składek w efekcie spowoduje konieczność sięgnięcia przez zobowiązanego, pozbawionego możliwości zaspokojenia swoich niezbędnych potrzeb materialnych, do środków pomocy państwa. Tymczasem zgodnie z ugruntowanym już poglądem przyjętym w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, sytuacja w której zapłata zaległości powoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego, pozbawionego możliwości zaspokojenia swoich niezbędnych potrzeb materialnych, do środków pomocy państwa, nie jest zgodna z interesem tego obywatela, jednocześnie nie jest również zgodna z interesem publicznym (por. wyrok NSA z dnia 25 czerwca 2003r., sygn. akt III SA 31118/01, z dnia 20 marca 2007r., sygn. akt II GSK 345/06). NSA podkreślił, że "(...) gdy ustawodawca przewidział możliwość zastosowania umorzenia należności - w uzasadnionych wypadkach - organ odmawiając zastosowania tej instytucji zobowiązany był należycie wykazać, że okoliczności konkretnej sprawy nie uzasadniają potraktowanie jej w sposób szczególny (...) Sytuacja, w której zapłata zaległości powoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego pozbawionego możliwości zaspokojenia swoich niezbędnych potrzeb materialnych do środków pomocy państwa, nie jest bowiem zgodna z interesem tego obywatela, jednocześnie nie jest również zgodna z interesem publicznym (...) norma prawna, która dopuszcza umorzenie należności w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, wobec permanentnie niezadowalającego stanu finansów ubezpieczeń społecznych, nie znalazłaby w praktyce w ogóle zastosowania. Takie rozumienie byłoby natomiast sprzeczne ze społeczną funkcją omawianej instytucji prawnej". Reasumując powyższe rozważania należy wskazać, że organ nie rozważył wszystkich możliwości uwzględnienia słusznego interesu skarżącego, dając z nieuzasadnionych powodów prymat interesowi publicznemu. Podjęcie rozstrzygnięcia w ramach uznania administracyjnego wymaga natomiast by interes społeczny i słuszny interes obywatela zostały należycie wyważone. Temu celowi służy analiza sytuacji materialnej zobowiązanego, uwzględniająca również stan zadłużenia i związaną z tym realność spłaty zadłużenia bez niebezpieczeństwa powstania ciężkich skutków dla zobowiązanego. Należy przy tym wziąć pod uwagę, że od kwoty należności głównej naliczane są odsetki, co powoduje dalsze zwiększanie kwoty zobowiązania pomimo wdrożonego postępowania egzekucyjnego. Sąd zwraca uwagę, że w wyroku z dnia 21 maja 2009 r. w sprawie sygn. akt II GSK 1045/08 NSA stwierdził, że "ubezpieczenie społeczne jest to system ustawowo zagwarantowanych świadczeń związanych z pracą, służących zaspokajaniu potrzeb wywołanych przez zdarzenia losowe i finansowanych przez ubezpieczonych na zasadzie rozłożenia ich ciężaru na osoby do nich następnie uprawnione. Mieszcząca się w tym systemie również funkcja ochronna ubezpieczenia społecznego nie pozwala na egzekwowanie niespłaconych składek w każdej sytuacji, bez względu na konsekwencje dla zobowiązanego i jego rodziny". W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji brak jest rozważań, jak na tle ustalonego w sprawie stanu faktycznego obejmującego sytuację rodzinną, zdrowotną, majątkową skarżącego, organ widzi realną możliwość spłaty zadłużenia bez zagrożenia jego egzystencji. Wyjaśnienia w tym zakresie są niezbędne, nie tylko z uwagi na konstrukcję art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s., ale również ze względu na wymagania stawiane przez przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego (określone w art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80). W orzecznictwie wielokrotnie podkreślano bowiem, że rozstrzygnięcia spychające obywatela na margines i powodujące konieczność korzystania przez niego z pomocy społecznej naruszają prawo, gdyż celem omawianych uregulowań jest ochrona interesów jednostki i rodziny, nie zaś finansów ZUS (por. wyrok NSA z dnia 19 czerwca 2015r. w sprawie sygn. akt II GSK 1124/14). Wprawdzie, co do zasady, Sąd zgadza się ze stanowiskiem organu, że spłata zadłużenia może stanowić dla strony obciążenie finansowe. Niemniej jednak ustawodawca nakazał w toku postępowania w sprawie umorzenia należności względem ZUS analizować sytuację zobowiązanych w aspekcie przesłanek wynikających z ww. rozporządzenia, mimo braku całkowitej nieściągalności, co oznacza, że ustawodawca przewidział możliwość umorzenia zaległości wskazanych osób w sytuacji szczególnie uzasadnionej i niezawinionej przez osobę chcącą z tej instytucji skorzystać, chociażby w części. Zdaniem Sądu, organ przed podjęciem decyzji w sprawie umorzenia należności składkowych powinien dokonać oceny możliwości płatniczych zobowiązanego w aspekcie realnych i faktycznych możliwości spłaty zadłużenia bez zagrożenia jego egzystencji oraz uwzględniając wiek strony i ww. rozważania sądu. Należy bowiem podkreślić, że ustawodawca po to stworzył możliwość umarzania należności składkowych (także ściągalnych), aby umożliwić egzystencję podmiotom zadłużonym, zapewnić ich powrót do normalnego życia oraz terminowe regulowanie zobowiązań bez konieczności ubiegania się o pomoc społeczną i popadania w spiralę zadłużeń (por. wyrok NSA z dnia 27 kwietnia 2017 roku, sygn. akt II GSK 1979/15). Oceniając istnienie "uzasadnionych przyczyn umorzenia", o których mowa w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz dokonując wykładni § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia należy mieć na względzie, że wolą ustawodawcy było niedopuszczenie do popadania dłużników w coraz większą biedę i niemożność wyjścia z zadłużeń (por. wyrok NSA z dnia 8 września 2005 r., sygn. akt II GSK 1807/14). Natomiast wypaczeniem stosowania instytucji umorzenia składek jest stanowisko, że składki powinny być za wszelką cenę ściągane z uwagi na stan finansów ZUS, podczas gdy prawodawca wyraźnie wskazuje, że granicą, której przekraczać nie wolno jest doprowadzenie do niemożności zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych zobowiązanego (por. wyrok NSA z dnia 19 czerwca 2015r., sygn. akt II GSK 2757/14). Wobec powyższego, Sąd stwierdził, że ZUS nie przeprowadził szczegółowego postępowania wyjaśniającego dotyczącego ww. okoliczności. Przede wszystkim nie wykazał, że istnieje realna możliwość spłaty zadłużenia przez skarżącego, nie ustalił wszystkich okoliczności sprawy, a zatem doszło do naruszenia art. 7, art. 77 § 1, art. i art. 107 § 3 k.p.a. W ocenie Sądu, organ dokonał dowolnej oceny materiału dowodowego. Nie można takiej ocenie przypisać znamion swobodnej oceny dokonanej na podstawie całokształtu materiału dowodowego (art. 80 K.p.a.). Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ uwzględniając przedstawione powyżej wywody powinien raz jeszcze szczegółowo przeanalizować stan faktyczny sprawy. Ocena przeprowadzona z uwzględnieniem wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktycznych powinna znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu wydanej decyzji. Z powyższych względów, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata ustanowionego z urzędu Sąd orzekł na podstawie § 21 ust. 1 pkt 1 lit c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 2631) w związku z wyrokiem TK z dnia 20 kwietnia 2023 r., sygn. akt SK 53/22. eg