III SA/Łd 33/26

Dnia 15 kwietnia 2026 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Teresa Rutkowska, Sędziowie: Sędzia WSA Katarzyna Ceglarska-Piłat (spr.), Sędzia WSA Małgorzata Kowalska, po rozpoznaniu w dniu 15 kwietnia 2026 roku na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi A. K. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia 18 listopada 2025 roku nr DWM/21/ZD/2025 w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji o zwrocie kosztów świadczeń opieki zdrowotnej oddala skargę.

Decyzją z 18 listopada 2025 r. nr DWM/21/ZD/2025 Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia, działając na podstawie art. 157 § 1 i 2 oraz art. 158 § 1 w związku z art. 156 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572 z późn. zm., dalej: "k.p.a."), stwierdził nieważność własnej decyzji z 21 maja 2024 r. nr 4923/2024/DT w przedmiocie przyznania A.K. zwrotu kosztów za świadczenia opieki zdrowotnej w wysokości 8 082,93 zł. W sprawie ustalono następujący stan faktyczny i prawny. 6 marca 2024 r. A.K. (dalej również: "strona", skarżący") złożył do Łódzkiego Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia wniosek o zwrot kosztów świadczeń opieki zdrowotnej, będących świadczeniami gwarantowanymi, udzielonych mu w dniach 18 kwietnia, 31 sierpnia, 1 września, 17 października 2023 r. oraz 8 stycznia 2024 r. na terytorium innego niż Rzeczpospolita Polska państwa członkowskiego Unii Europejskiej – na podstawie art. 42b ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2024 r. poz. 146, dalej również: "ustawa o świadczeniach"). Do wniosku dołączono: - oryginał skierowania wystawionego w języku polskim w dniu 29 sierpnia 2023 r. w [...] do kliniki okulistycznej; - dokument [...] sporządzony w języku niemieckim w dniu 17 października 2023 r. w [...] wraz z jego tłumaczeniem na język polski; - dokument [...] z 23 października 2023 r., dotyczący faktury [...], sporządzony w języku niemieckim w [...] wraz z jego tłumaczeniem na język polski; - dokument [...] z 23 października 2023 r., dotyczący faktury [...], sporządzony w języku niemieckim w [...] wraz z jego tłumaczeniem na język polski; - dokument [...] z 15 lutego 2024 r., dotyczący faktury v, sporządzony w języku niemieckim w [...] wraz z jego tłumaczeniem na język polski; - dokument [...] sporządzony 31 sierpnia 2023 r. w języku niemieckim w [...] (tłumaczenie na język polski uzupełnione przy piśmie z 6 kwietnia 2024 r); - skierowanie wystawione 23 maja 2023 r. przez lekarza z Kliniki Okulistycznej Ax. Sp. z o.o. ul. R. 71B, [...] Ł. do szpitala na oddział okulistyczny. Dodatkowo w związku z wezwaniem organu z 20 marca 2024 r. do usunięcia braków wniosku oraz złożenia wyjaśnień A.K. przy piśmie z 6 kwietnia 2024 r. przesłał: - potwierdzenie dokonania płatności za faktury nr: [...], [...], [...] sporządzone 3 kwietnia 2024 r., w języku polskim, w [...]; - skorygowane tłumaczenie dokument [...] z 23 października 2023 r., dotyczącego faktury [...], sporządzonego w języku niemieckim w [...]. Po rozpatrzeniu przedmiotowego wniosku decyzją z 21 maja 2024 r. nr [...] Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia orzekł o zwrocie kosztów w wysokości 8 082,93 zł za świadczenia opieki zdrowotnej z zakresu okulistyki udzielone A.K. w dniach 18 kwietnia, 31 sierpnia, 1 września, 17 października 2023 r. oraz 8 stycznia 2024 r. na terytorium Republiki Federalnej Niemiec. Wskazaną na wstępie decyzją z 18 listopada 2025 r. Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia stwierdził z urzędu nieważność własnej decyzji z 21 maja 2024 r. nr 4923/2024/DT. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ, odwołując się do regulacji ustawy o świadczeniach, wskazał, że nieposiadanie przez świadczeniobiorcę ubiegającego się o zwrot kosztów przed skorzystaniem ze świadczenia opieki zdrowotnej odpowiedniego skierowania, zgodnie z art. 57 lub 58 ww. ustawy wyklucza możliwość wydania przez organ decyzji przyznającej zwrot kosztów. Decyzja taka naruszałaby bowiem w sposób rażący art. 42b ust 1 w zw. z art. 42b ust. 3 ustawy o świadczeniach, jak również art. 6 k.p.a., zgodnie z którym organy administracji mają obowiązek działania na podstawie przepisów prawa, a także stałaby w sprzeczności z art. 42d ust. 2 pkt 3 ustawy o świadczeniach obligującym organ do wydania w tego typu sytuacjach decyzji odmawiającej przyznania zwrotu kosztów. Organ podkreślił przy tym, że nieprzekazanie przez świadczeniobiorcę wraz z wnioskiem o zwrot kosztów stosownego skierowania nie może być utożsamiane z nieposiadaniem przez niego takiego dokumentu. Ustalenie przez organ braku w aktach sprawy skierowania wymaga podjęcia przez ten organ czynności wyjaśniających w postaci wezwania osoby ubiegającej się o zwrot kosztów do wywiązania się z obowiązku nałożonego art. 42d ust. 5 pkt 3 lit. a ustawy o świadczeniach, zaś dopiero niedostosowanie się przez wnioskodawcę do wezwania organu powinno wywołać skutek w postaci wydania niekorzystnego dla świadczeniobiorcy rozstrzygnięcia. Następnie Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia wskazał, że A.K. złożył wniosek o zwrot kosztów za świadczenia opieki zdrowotnej zrealizowane w dniach: 18 kwietnia 2023 r. – porada i badania okulistyczne, 31 sierpnia 2023 r. – zabieg operacyjny witrektomii oka prawego, 1 września i 17 października 2023 r., 8 stycznia 2024 r. – porada i badania okulistyczne, na terytorium Republiki Federalnej Niemiec. Do przedmiotowego wniosku A.K. dołączył dokumentację medyczną oraz finansową, jak również skierowania wystawione: 23 maja 2023 r. przez lekarza z Kliniki Okulistycznej Ax. Sp. z o.o. ul. R. 71B, [...] Ł. do szpitala na oddział okulistyczny oraz 29 sierpnia 2023 r. przez dr. med. S.B. z [...] do kliniki okulistycznej na zabieg witrektomii z usunięciem oleju silikonowego realizowany w trybie ambulatoryjnym. W związku z powyższym A.K., przekazując wskazane skierowania, spełnił warunek przewidziany w art. 42b ust. 3 ustawy o świadczeniach do uzyskania zwrotu kosztów wykonanego 31 sierpnia 2023 r. zabiegu operacyjnego witrektomii oka prawego. Pierwsze skierowanie realizowało bowiem wymóg określony w art. 58 ustawy o świadczeniach, a więc było wystawione przez lekarza na terytorium Rzeczpospolitej Polskiej i zawierało wskazanie do przeprowadzenia leczenia w trybie szpitalnym, drugie natomiast, realizując wymóg przewidziany w art. 42b ust. 4 ustawy o świadczeniach w zakresie osoby je wystawiającej, określało rodzaj zabiegu, jaki ma być na jego podstawie przeprowadzony. Organ zauważył, że uzyskanie przez wnioskodawcę zwrotu kosztów za poradę i badania okulistyczne wykonane 1 września 2023 r. nie wymagało przedłożenia przez niego dodatkowego dokumentu w postaci skierowania. W tym zakresie wskazał, że zgodnie z załącznikiem nr 9 do zarządzenia Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia nr 1/2022/DSOZ z dnia 3 stycznia 2022 r. w sprawie określenia warunków zawierania i realizacji umów w rodzaju leczenie szpitalne oraz leczenie szpitalne – świadczenia wysokospecjalistyczne zabieg operacyjny witrektomii wykonany u wnioskodawcy zakwalifikować można do grupy B16 – zabiegi z wykonaniem witrektomii z użyciem oleju silikonowego lub dekaliny w tym wieloproceduralne. Jak natomiast wynika z załącznika nr 1a do powyższego zarządzenia, Ip. 49, kolumna uwagi, powyższa grupa obejmuje koszty porady kwalifikacyjnej z niezbędnym badaniami oraz kontroli po wykonaniu w terminie do 2 tygodni od wypisania pacjenta ze szpitala. Tym samym porada i badania okulistyczne zrealizowane u A.K. 1 września 2023 r. stanowiły część składową świadczenia udzielonego 31 sierpnia 2023 r. Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia zaznaczył, że A.K., składając wniosek o zwrot kosztów nie przekazał skierowania wymaganego zgodnie z art. 42b ust. 3 ustawy o świadczeniach, umożliwiającego przyznanie mu zwrotu kosztów za poradę i badania okulistyczne wykonane 18 kwietnia i 17 października 2023 r. oraz 8 stycznia 2024 r. Żadne z przedłożonych przez wnioskodawcę skierowań nie uprawniało do uzyskania powyższych świadczeń w trybie ambulatoryjnym. Organ rozpoznający wniosek nie dostrzegł tego faktu i przyznał A.K. zwrot kosztów za ww. świadczenia, czym w sposób rażący naruszył art. 42b ust. 1 w wz. z art. 42b ust. 3 ustawy o świadczeniach oraz art. 6 k.p.a. Zdaniem organu wobec powyższego rozstrzygnięcie z 21 maja 2024 r. nr 4923/2024/DT wypełnia przesłanki obligujące do stwierdzenia jego nieważności w oparciu o art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. O rażącym naruszeniu prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. można bowiem mówić, gdy rozstrzygnięcie nim dotknięte wywołuje skutki niedające się pogodzić z wymaganiami praworządności, a proste zestawienie treści rozstrzygnięcia z treścią przepisu prowadzi do wniosku, że pozostają one w jawnej sprzeczności. Z tego względu koniecznym jest wyeliminowanie z obrotu prawnego wskazanego rozstrzygnięcia w oparciu o ww. normę prawną. A.K. wystąpił do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi ze skargą na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z 18 listopada 2025 r. nr DWM/21/ZD/2025, podnosząc następujące zarzuty: 1. rażące naruszenie przepisu prawa procesowego, tj. art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w związku z zasadą trwałości decyzji administracyjnych (art. 16 § 1 k.p.a.), przez błędne przyjęcie, że pierwotna decyzja przyznająca refundację została wydana z rażącym naruszeniem prawa, mimo że ewentualne uchybienie sprowadzało się do błędu w ocenie dowodów (wadliwego ustalenia stanu faktycznego) lub niekwalifikowanej (zwykłej) błędnej interpretacji przepisów prawa przez organ pierwszej instancji, co nie spełnia rygorystycznych kryteriów kwalifikowanej wady prawnej uzasadniającej zastosowanie sankcji nieważności; 2. naruszenie art. 156 § 2 k.p.a. w związku z zasadą zaufania obywatela do państwa (art. 2 Konstytucji RP), przez bezpodstawne stwierdzenie nieważności decyzji, pomimo wystąpienia nieodwracalnych skutków prawnych, w takiej sytuacji organ powinien był jedynie stwierdzić wydanie decyzji z naruszeniem prawa (art. 158 § 2 k.p.a.). 3. naruszenie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. i art. 158 § 1 k.p.a. w związku z zasadą proporcjonalności sankcji, przez stwierdzenie nieważności w całości pierwotnej decyzji, mimo że rzekoma wada (rażące naruszenie prawa z powodu braku skierowań) dotyczyła tylko części rozstrzygnięcia, podczas gdy pozostałe świadczenia (dwa zdarzenia medyczne) nie były kwestionowane co do zasady. 4. rażące naruszenie prawa przez NFZ (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.), polegające na bezpodstawnej odmowie stwierdzenia nieważności, mimo istnienia przesłanek negatywnych, co narusza trwałość decyzji (art. 16 § 1 k.p.a.). W oparciu o powyższe zarzuty skarżący wniósł o: 1. uchylenie zaskarżonej decyzji jako naruszającej prawo materialne oraz zasady postępowania administracyjnego, w szczególności art. 156 § 1 pkt 2 oraz § 2 k.p.a. 2. w przypadku uznania, że decyzja o zwrocie kosztów świadczeń opieki zdrowotnej w sposób rażący narusza prawo - o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji jako naruszającej prawo materialne oraz zasady postępowania administracyjnego, w szczególności art. 156 § 2 k.p.a. przez jego niezastosowanie, a następnie stwierdzenie, że pierwotna decyzja przyznająca świadczenie wywołała nieodwracalne skutki prawne, co obligowało organ do zastosowania art. 158 § 2 k.p.a., tj. do ograniczenia się wyłącznie do stwierdzenia, że pierwotna decyzja została wydana z naruszeniem prawa, zamiast stwierdzania jej nieważności w zakresie zdarzeń medycznych kwestionowanych przez NFZ, a w pozostałym zakresie jest prawidłowa. 3. ewentualnie, na wypadek nieuwzględnienia wniosku głównego – o stwierdzenie zaskarżonej nieważności wyłącznie w części, która dotyczy świadczeń medycznych niekwestionowanych przez NFZ. 4. zasądzenie kosztów postępowania sądowoadministracyjnego na rzecz skarżącego. W odpowiedzi na skargę Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Skarga podlega oddaleniu. Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 143, dalej: "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, sąd administracyjny bada czy zaskarżony akt administracyjny (decyzja, postanowienie) jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego określającymi prawa i obowiązki stron oraz prawa procesowego normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów Sąd uznał, że nie zasługuje ona na uwzględnienie. Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z 18 listopada 2025 r. stwierdzająca nieważność własnej decyzji z 21 maja 2024 r. w przedmiocie przyznania zwrotu kosztów za świadczenia opieki zdrowotnej udzielone skarżącemu na terenie Republiki Federalnej Niemiec. Zaskarżona decyzja wydana została w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji, które jest nadzwyczajnym trybem postępowania administracyjnego stanowiącym wyjątek od ogólnej zasady trwałości decyzji ostatecznych wyrażonej w art. 16 § 1 k.p.a. Postępowanie to nie stanowi typowego postępowania jurysdykcyjnego zmierzającego do powtórnego rozstrzygnięcia decyzją sprawy administracyjnej, lecz jest odrębnym postępowaniem administracyjnym, którego celem jest ustalenie, czy dana decyzja dotknięta jest jedną z kwalifikowanych wad wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a. Przesłanki stwierdzenia nieważności określone w art. 156 § 1 k.p.a. podlegają wykładni ścisłej. Pewność obrotu wymaga bowiem, aby decyzje administracyjne były stabilne i aby można było je wzruszyć tylko w nadzwyczajnych sytuacjach i wyłącznie z ważnych powodów. Oceny zaistnienia przesłanek nieważnościowych należy dokonywać według stanu faktycznego i prawnego sprawy istniejącego oraz obowiązującego w dacie wydania kwestionowanej decyzji. Ewentualne ustalenie, że decyzja obarczona jest jedną z tych wad, rodzi po stronie organu nadzoru bezwzględny obowiązek stwierdzenia jej nieważności, o ile nie zachodzą okoliczności określone w przepisie art. 156 § 2 k.p.a. lub w odrębnych przepisach, które stanowią tak zwane negatywne przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej. Natomiast w postępowaniu sądowoadministracyjnym mającym za przedmiot kontrolę decyzji wydanej w trybie nadzwyczajnym w postępowaniu nieważnościowym rolą sądu jest dokonanie kontroli zgodności z prawem dokonanej przez organ oceny co do wystąpienia przesłanek określonych w art. 156 § 1 k.p.a. W niniejszej sprawie podstawą stwierdzenia przez Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia nieważności decyzji z 21 maja 2024 r. przyznającej skarżącemu zwrot kosztów za świadczenia opieki zdrowotnej było zaistnienie przesłanki przewidzianej w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., tj. wydanie kwestionowanej decyzji z rażącym naruszeniem prawa. Podkreślić należy, że rażące naruszenie prawa określane jest w orzecznictwie sądowoadministracyjnym jako oczywiste i bezsporne naruszenie przepisu prawa, a przy tym takie, które koliduje z zasadą praworządnego działania organów administracji publicznej w demokratycznym państwie prawa. Rażące naruszenie prawa występuje w sytuacji, gdy treść decyzji pozostaje w wyraźnej i oczywistej sprzeczności z treścią przepisu prawa, a charakter tego naruszenia powoduje przy tym, że decyzja taka nie może być akceptowana jako akt wydany przez organ praworządnego państwa. Skutki, które wywołuje decyzja uznana za rażąco naruszającą prawo, to skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia wymagań praworządności - gospodarcze lub społeczne efekty naruszenia, których wystąpienie powoduje, że nie jest możliwe zaakceptowanie decyzji jako aktu wydanego przez organy praworządnego państwa (por. m.in. wyroki NSA: z 15 października 2025 r., sygn. akt I OSK 2159/24, 8 lutego 2013 r., sygn. akt I OSK 1683/11). O rażącym naruszeniu prawa można mówić wówczas, gdy stwierdzone naruszenie ma znacznie większą wagę aniżeli stabilność ostatecznej decyzji administracyjnej. Ustalone jest ponadto w doktrynie i orzecznictwie, że rażące naruszenie prawa występuje w przypadku naruszenia przepisu prawnego, którego treść bez żadnych wątpliwości interpretacyjnych może być ustalona w bezpośrednim rozumieniu. O oczywistym naruszeniu prawa można mówić tylko w odniesieniu do przepisu, którego treść nie budzi wątpliwości, a interpretacja w zasadzie nie wymaga sięgania po inne metody wykładni poza językową. Za rozstrzygające dla uznania naruszenia prawa za rażące jest bowiem to, że rodzaj naruszenia oraz jego skutki powodują, że decyzja, bądź postanowienie nie mogą zostać zaakceptowane, jako wydane przez organy praworządnego państwa (por. K. Glibowski w: R. Hauser, M. Wierzbowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, C.H. Beck 2017 r., s. 1132, wyroki NSA: z 3 grudnia 2025 r., sygn. akt II GSK 2167/23 i z 23 czerwca 2005 r., sygn. akt FSK 2475/04, WSA we Wrocławiu z 15 lipca 2021 r., sygn. akt II SA/Wr 161/21). W związku z powyższym decyzja administracyjna może zostać uznana za wydaną z rażącym naruszeniem prawa, o którym mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., wówczas gdy w odniesieniu do niej spełnią się kumulatywnie następujące przesłanki: oczywistość naruszenia prawa polegająca na widocznej sprzeczności pomiędzy treścią rozstrzygnięcia a przepisem prawa stanowiącym jego podstawę prawną; przepis, który został naruszony, nie wymaga przy jego stosowaniu wykładni prawa; skutki, które wywołuje decyzja, są nie do pogodzenia z wymaganiami praworządności. Uwzględniając powyższe Sąd podzielił stanowisko Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia, że decyzja tego organu z 21 maja 2024 r. wydana została z rażącym naruszeniem prawa, o którym mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., co uzasadniało stwierdzenie jej nieważności. Materialnoprawną podstawę kontrolowanej w trybie nadzwyczajnym decyzji Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z 21 maja 2024 r. stanowiły przepisy ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2024 r. poz. 146) określające zasady ubiegania się o zwrot kosztów poniesionych na sfinansowanie świadczeń udzielonych na terytorium innego niż Rzeczpospolita Polska państwa członkowskiego Unii Europejskiej lub Europejskiego Obszaru Gospodarczego. W myśl art. 42a ustawy o świadczeniach Fundusz finansuje koszty świadczeń opieki zdrowotnej udzielonych poza granicami kraju: 1) na zasadzie zwrotu kosztów, o którym mowa w art. 42b; 2) zgodnie z przepisami o koordynacji; 3) na podstawie decyzji Prezesa Funduszu, o których mowa w art. 42i ust. 2 i 9 oraz art. 42j ust. 1 i 2. Art. 42b ust. 1 ww. ustawy wskazuje, że świadczeniobiorca jest uprawniony do otrzymania od Funduszu zwrotu kosztów świadczenia opieki zdrowotnej, będącego świadczeniem gwarantowanym, udzielonego na terytorium innego niż Rzeczpospolita Polska państwa członkowskiego Unii Europejskiej lub państwa będącego stroną umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym. Zgodnie z art. 42b ust. 3 ustawy o świadczeniach warunkiem otrzymania zwrotu kosztów jest uzyskanie przez świadczeniobiorcę, przed skorzystaniem ze świadczenia, o którym mowa w ust. 1, podlegającego zwrotowi kosztów, odpowiedniego skierowania lub zlecenia na przejazd środkami transportu sanitarnego, zgodnie z art. 32, art. 33 ust. 1, art. 33a ust. 1, art. 41 lub art. 57-59 oraz przepisami wydanymi na podstawie art. 31d. Wymieniony w powyższym przepisie art. 57 ust. 1 ustawy o świadczeniach wskazuje, że ambulatoryjne świadczenia specjalistyczne finansowane ze środków publicznych, są udzielane na podstawie skierowania lekarza ubezpieczenia zdrowotnego. Skierowanie, o którym mowa w art. 57 ust. 1, nie jest wymagane do świadczeń: ginekologa i położnika; dentysty; wenerologa; onkologa; psychiatry; dla osób chorych na gruźlicę; dla osób zakażonych wirusem HIV; dla inwalidów wojennych i wojskowych, osób represjonowanych, kombatantów, żołnierzy zastępczej służby wojskowej, działaczy opozycji antykomunistycznej i osób represjonowanych z powodów politycznych oraz osób deportowanych do pracy przymusowej; dla cywilnych niewidomych ofiar działań wojennych; w zakresie leczenia uzależnień; dla uprawnionego żołnierza lub pracownika, w zakresie leczenia urazów lub chorób nabytych podczas wykonywania zadań poza granicami państwa, oraz uprawnionego żołnierza lub pracownika, którego ustalony procentowy uszczerbek na zdrowiu wynosi co najmniej 30%; dla weterana poszkodowanego, w zakresie leczenia urazów lub chorób nabytych podczas wykonywania zadań poza granicami państwa, oraz dla weterana poszkodowanego, których ustalony procentowy uszczerbek na zdrowiu wynosi co najmniej 30%; dla osób, o których mowa w art. 47 ust. 1a i 1b; psychologicznych, psychoterapeutycznych i środowiskowych dla dzieci i młodzieży. Ponadto z art. 58 ustawy o świadczeniach wynika, że leczenie szpitalne w szpitalu, który zawarł umowę o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej odbywa się na podstawie skierowania lekarza, lekarza dentysty lub felczera, jeżeli cel leczenia nie może być osiągnięty przez leczenie ambulatoryjne. Stosownie do art. 42d ust. 5 pkt 3 lit. a ustawy o świadczeniach osoba ubiegająca się o zwrot kosztów zobligowana jest dołączyć do wniosku oryginał lub kopię skierowania, a w przypadku skierowania, o którym mowa w przepisach wydanych na podstawie art. 59aa ust. 2, wydruk, o którym mowa w art. 59b ust. 2 pkt 3, lub zlecenia, o którym mowa w art. 42b ust. 3-5. Skierowanie lub zlecenie na przejazd środkami transportu sanitarnego, wymagane zgodnie z art. 42b ust. 3, może być wystawione również przez lekarza wykonującego zawód w innym niż Rzeczpospolita Polska państwie członkowskim Unii Europejskiej lub państwie będącym stroną umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym. Takie skierowanie lub zlecenie traktuje się jak skierowanie lub zlecenie lekarza ubezpieczenia zdrowotnego (art. 42b ust. 4 ustawy o świadczeniach). W myśl art. 42b ust. 9 ww. ustawy, w przypadku świadczenia, o którym mowa w ust. 1, zawartego w wykazie, o którym mowa w art. 42e ust. 1, warunkiem zwrotu kosztów jest uprzednie wydanie zgody przez Prezesa Funduszu na uzyskanie danego świadczenia opieki zdrowotnej w innym niż Rzeczpospolita Polska państwie członkowskim Unii Europejskiej lub państwie będącym stroną umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym. Uprzednia zgoda obejmuje także świadczenia opieki zdrowotnej, które nie były bezpośrednio przedmiotem tej zgody, jeżeli ich udzielenie okazało się konieczne w związku z udzielaniem świadczenia opieki zdrowotnej objętego zgodą. Niespełnienie przez wnioskodawcę warunku dotyczącego posiadania skierowania, o którym mowa w art. 42b ust. 3-5 lub brak zgody, o której mowa w art. 42b ust. 9, lub skutkuje wydaniem przez Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia decyzji administracyjnej odmawiającej przyznania zwrotu kosztów na podstawie art. 42d ust. 2 pkt 3 i 5 ustawy o świadczeniach. Sąd podziela stanowisko Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia, że rozstrzygnięcie organu z 21 maja 2024 r. nr 4923/2024/DT wypełnia przesłanki obligujące do stwierdzenia jego nieważności w oparciu o art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. W okolicznościach rozpoznawanej sprawy A.K. złożył wniosek o zwrot kosztów za świadczenia opieki zdrowotnej zrealizowane w dniach: 18 kwietnia 2023 r. – porada i badania okulistyczne, 31 sierpnia 2023 r. – zabieg operacyjny witrektomii oka prawego, 1 września i 17 października 2023 r., 8 stycznia 2024 r. – porada i badania okulistyczne, na terytorium Republiki Federalnej Niemiec. Niewątpliwe świadczenia te wchodzą w zakres świadczeń gwarantowanych, co do których świadczeniobiorca, stosownie do art. 42b ust. 1 ustawy o świadczeniach jest uprawniony do otrzymania od Funduszu zwrotu kosztów. Mieszczą się bowiem w zakresie świadczeń z zakresu ambulatoryjnej opieki specjalistycznej i leczenia szpitalnego, o których mowa w art. 15 ust. 2 pkt 2 i 3 ustawy o świadczeniach. Do wniosku o zwrot kosztów świadczeń opieki zdrowotnej skarżący dołączył dokumentację medyczną oraz finansową, jak również skierowania wystawione w dniu 23 maja 2023 r. przez lekarza z Kliniki Okulistycznej Ax. Sp. z o.o. ul. R. 71B, [...] Ł. do szpitala na oddział okulistyczny oraz w dniu 29 sierpnia 2023 r. przez dr. med. S.B. z [...] do kliniki okulistycznej na zabieg witrektomii z usunięciem oleju silikonowego realizowany w trybie ambulatoryjnym. Przedkładając wskazane powyżej skierowania skarżący dopełnił wymogów niezbędnych do uzyskania zwrotu kosztów wykonanego w dniu 31 sierpnia 2023 r. zabiegu operacyjnego witrektomii oka prawego. Pierwsze skierowanie wystawione było przez lekarza na terytorium Rzeczpospolitej Polskiej w trybie ambulatoryjnym i zawierało wskazanie do przeprowadzenia leczenia w trybie szpitalnym, a zatem czyniło zadość wymaganiom wynikającym z art. 58 ww. ustawy. Natomiast drugie skierowanie, zgodnie z art. 42b ust. 4 ustawy o świadczeniach zostało wystawione przez lekarza wykonującego zawód w innym niż Rzeczpospolita Polska państwie członkowskim Unii Europejskiej, a ponadto określało rodzaj zabiegu, jaki ma być na jego podstawie przeprowadzony. Powyższe oznacza, że wnioskodawca przedłożył odpowiednie skierowania, realizując tym samym niezbędny warunek zwrotu kosztów wykonanego w dniu 31 sierpnia 2023 r. zabiegu operacyjnego witrektomii oka prawego, o którym mowa art. 42b ust. 3 ustawy o świadczeniach. Prawidłowo również organ stwierdził, że uzyskanie przez wnioskodawcę zwrotu kosztów za poradę i badania okulistyczne wykonane w dniu 1 września 2023 r. nie wymagało przedłożenia przez niego dodatkowego dokumentu w postaci skierowania. Zgodnie z załącznikiem nr 9 do zarządzenia Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia nr 1/2022/DSOZ z dnia 3 stycznia 2022 r. w sprawie określenia warunków zawierania i realizacji umów w rodzaju leczenie szpitalne oraz leczenie szpitalne – świadczenia wysokospecjalistyczne zabieg operacyjny witrektomii wykonany u wnioskodawcy zakwalifikować można do grupy B16 – zabiegi z wykonaniem witrektomii z użyciem oleju silikonowego lub dekaliny, w tym wieloproceduralne. Natomiast w załączniku nr 1a do powyższego zarządzenia określono, że powyższa grupa obejmuje koszty porady kwalifikacyjnej z niezbędnym badaniami oraz kontroli po wykonaniu w terminie do 2 tygodni od wypisania pacjenta ze szpitala. W związku z powyższym słusznie organ stwierdził, że porada i badania okulistyczne zrealizowane u A.K. 1 września 2023 r. stanowiły część składową świadczenia udzielonego 31 sierpnia 2023 r. Co istotne, wydając decyzję nr 4923/2024/DT z 21 maja 2024 r. Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia bezpodstawnie przyznał skarżącemu również zwrot kosztów za świadczenia w postaci porad i badań okulistycznych wykonanych w dniach 18 kwietnia 2023 r., 17 października 2023 r. oraz 8 stycznia 2024 r. Żadne z przedłożonych przez wnioskodawcę wyżej wymienionych skierowań nie uprawniało do uzyskania powyższych świadczeń w trybie ambulatoryjnym. W rezultacie przyznanie A.K. zwrotu kosztów za ww. świadczenia nastąpiło z rażącym naruszeniem przepisów prawa, a mianowicie art. 42b ust. 1 w zw. z art. 42b ust. 3, art. 57 oraz art. 42d ust. 2 pkt 3 ustawy o świadczeniach. Powyższe stanowiło również naruszenie art. 6 k.p.a., zgodnie z którym organy administracji mają obowiązek działania na podstawie przepisów prawa. W rozpatrywanej sprawie prawidłowe jest stanowisko przyjęte przez organ administracji, że zwrot świadczeń opieki zdrowotnej za świadczenia, w stosunku do których wnioskodawca nie przedstawił odpowiedniego skierowania, o którym mowa w art. 42b ust. 3 i 4 oraz art. 57 lub art. 58 ustawy o świadczeniach, stanowi rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. obligujące do stwierdzenia nieważności decyzji na podstawie art. 158 § 2 k.p.a. Niewątpliwe treść decyzji Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z 21 maja 2024 r. pozostaje w wyraźnej i oczywistej sprzeczności z treścią wskazanych wyżej przepisów prawa – art. 42b ust. 1 w zw. z art. 42b ust. 3, art. 57 oraz art. 42d ust. 2 pkt 3 ustawy o świadczeniach. Treść przedmiotowych przepisów nie budzi wątpliwości co do właściwego ich rozumienia, a zatem ich zastosowanie nie wymaga dokonania wykładni. Art. 42b ust. 1, 3 i 4 oraz art. 57 lub art. 58 ustawy o świadczeniach jasno precyzują warunki niezbędne do przyznania zwrotu kosztów świadczeń opieki zdrowotnej, zaś art. 42d ust. 2 pkt 3 tej ustawy określa w sposób jednoznaczny skutki niespełnienia tych warunków. Ponadto przyznanie skarżącemu zwrotu kosztów za świadczenie w postaci porady i badania okulistycznego wykonanych w dniu 18 kwietnia 2023 r., 17 października 2023 r. oraz 8 stycznia 2024 r. bez spełnienia warunku posiadania odpowiedniego skierowania określonego w ww. przepisach ustawy o świadczeniach nie da się zaakceptować z punktu widzenia praworządności. Rozstrzygnięcie takie powoduje bowiem, że skarżący zostałaby uprzywilejowany w stosunku do innych świadczeniobiorców, którzy znaleźliby się w tożsamej sytuacji faktycznej, a więc ubiegaliby się o przyznanie zwrotu kosztów za poradę i badania okulistyczne bez przedłożenia stosownego skierowania. Osoby te, w przeciwieństwie do skarżącego, nie otrzymałaby bowiem zwrotu kosztów za tego rodzaju świadczenia. Powyższe stanowiłoby również naruszenie 68 ust. 2 Konstytucji RP, zgodnie z którym obywatelom, niezależnie od ich sytuacji materialnej, władze publiczne zapewniają równy dostęp do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanej ze środków publicznych. Z tych względów, w ocenie Sądu, nie można uznać, jak podnosi skarżący w zarzutach skargi, że wadliwość decyzji Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z 21 maja 2024 r. polega jedynie na błędnej ocenie dowodów lub niekwalifikowanej (zwykłej) błędnej interpretacji przepisów prawa. Niezasadny jest również zarzut naruszenia art. 156 § 2 k.p.a. przez bezpodstawne stwierdzenie nieważności decyzji, pomimo wystąpienia nieodwracalnych skutków prawnych. Uzasadniając przedmiotowy zarzut skarżący argumentował, że skonsumował przyznane świadczenie, by pokryć zobowiązania finansowe związane z leczeniem, obejmujące również koszty dojazdów. W tym względzie podkreślić należy, że pojęcie nieodwracalnych skutków prawnych, o którym stanowi art. 156 § 2 k.p.a., należy rozpatrywać wyłącznie w płaszczyźnie prawa obowiązującego, nie nawiązując do sfery faktów. Dla oceny skutków decyzji administracyjnej dotkniętej wadą dającą podstawę do stwierdzenia jej nieważności jest prawnie obojętne, czy istnieją faktyczne możliwości cofnięcia następstw wykonania decyzji. Nieodwracalności skutków prawnych nie można zatem utożsamiać z niemożliwością przywrócenia stanu faktycznego istniejącego przed wydaniem wadliwej decyzji ani przywrócenia całego stanu prawnego istniejącego uprzednio (M. Jaśkowska w: M. Wilbrandt-Gotowicz, A. Wróbel, M. Jaśkowska, Komentarz aktualizowany do Kodeksu postępowania administracyjnego, LEX/el. 2023, art. 156). Z nieodwracalnością skutków prawnych decyzji w rozumieniu wskazanego przepisu mamy do czynienia, gdy skutków prawnych wywołanych przez decyzję organ administracji w ramach swoich uprawnień nie jest władny odwrócić na drodze postępowania administracyjnego (por. wyrok NSA z 4 marca 2020 r. sygn. akt II OSK 1086/18). W niniejszej sprawie taka sytuacja nie zachodziła. Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia posiadał kompetencję do przeprowadzenia postępowania w trybie nieważnościowym, której przedmiotem była decyzja przyznająca skarżącemu zwrot kosztów świadczeń opieki zdrowotnej. Stwierdzenie nieważności tej decyzji nie wywołuje nieodwracalnych skutków prawnych, bowiem rezultatem jej wydania było wyłącznie przyznanie zwrotu kosztów udzielonych świadczeń zdrowotnych, które to rozstrzygnięcie może być zmienione bez uszczerbku dla innych wynikających z przepisów prawa uprawnień i obowiązków skarżącego. Argumentacja skarżącego, że uzyskana przez niego kwota zwrotu kosztów świadczeń opieki zdrowotnej została już wykorzystana w celu rekompensaty wydatków związanych z koniecznością poniesienia kosztów operacji oraz, że skarżący nie uzyskał wzbogacenia z tytułu przyznania zwrotu przedmiotowych kosztów nie zasługuje na uwzględnienie. Jak już wyżej wskazano nieodwracalne skutki prawne decyzji należy ograniczyć wyłącznie do jej bezpośrednich skutków w sferze prawa. Natomiast skarżący powołuje się wyłącznie na zdarzenia faktyczne, które wystąpiły po wydaniu decyzji o przyznaniu zwrotu kosztów, które kwalifikują się wyłącznie do sfery faktów. W związku z powyższym brak jest podstaw do stwierdzenia wystąpienia nieodwracalnych skutków w wyniku realizacji decyzji Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z 21 maja 2024 r., a tym samym zastosowania art. 158 § 2 w zw. z art. 156 § 2 k.p.a. Nie jest również usprawiedliwiony zarzut naruszenia art. 156 § 1 pkt 2 i art. 158 § 1 k.p.a. przez stwierdzenie nieważności w całości pierwotnej decyzji, mimo że ewentualna wada w postaci rażącego naruszenia prawa dotyczyła tylko części rozstrzygnięcia, a pozostałe świadczenia nie były kwestionowane co do zasady. Wyjaśnić należy, że doktrynie i orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowany jest pogląd, w myśl którego dopuszczalne jest stwierdzenie nieważności części decyzji administracyjnej. Niemniej taka możliwość istnieje tylko wówczas, gdy rozstrzygnięcie decyzji składa się z kilku elementów, z których każdy mógłby być przedmiotem orzekania w osobnej decyzji. Stwierdzenie nieważności decyzji w części jest przy tym możliwe, gdy pozostałe w mocy rozstrzygnięcia mogą mieć w świetle norm materialnego prawa administracyjnego z jednej strony samodzielny byt prawny – a więc wolny od wad fragment decyzji, któremu nie odmawia się skuteczności, powinien stanowić rozstrzygnięcie, mogące funkcjonować w obrocie prawnym samodzielnie – z drugiej zaś, ich treść nie jest determinowana rozstrzygnięciem wadliwym, pozbawianym mocy wiążącej. Unieważnienie części decyzji może nastąpić wtedy, gdy tylko część unieważniana zawiera wady wyliczone w art. 156 § 1 k.p.a., a wadliwość rozstrzygnięcia nie wywiera wpływu na treść pozostałych rozstrzygnięć zawartych w decyzji (por. wyroki NSA: z 20 grudnia 2016 r., sygn. akt I OSK 365/15 i z 24 maja 2016 r., sygn. akt II OSK 2314/14, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W niniejszej sprawie organ w sentencji decyzji z 21 maja 2024 r. nr 4923/2024/DT wymienił wszystkie świadczenia udzielone skarżącemu oraz daty ich realizacji, przy czym kwotę zwrotu kosztów określił w stosunku do tych świadczeń łącznie, bez wskazywania jaka część tej kwoty odpowiada danemu świadczeniu. Tak określone rozstrzygnięcie uniemożliwia wyłączenie z niego, jako samodzielnego bytu prawnego, rozstrzygnięcia w zakresie świadczeń, w stosunku do których istnieje zasadność przyznania skarżącemu zwrotu kosztów. Stwierdzenie nieważności ww. decyzji w części dotyczącej zwrotu kosztów za poradę i badania okulistyczne przeprowadzone 18 kwietnia 2023 r., 17 października 2023 r. oraz 8 stycznia 2024 r. oraz pozostawienie jej w mocy w pozostałej części wymagałoby przeprowadzania postępowania wyjaśniającego w zakresie kwoty, która odpowiada tym świadczeniom i która powinna być wyłączona z kwoty łącznej wskazanej w sentencji przedmiotowej decyzji. Powyższe prowadziłoby do ponownego merytorycznego rozpoznania sprawy, co w postępowaniu w sprawie dotyczącej stwierdzenia nieważności decyzji jest niedopuszczalne. Prawomocne stwierdzenie nieważności decyzji znosi wszelkie skutki prawne, jakie wywołała wadliwa decyzja od chwili jej ogłoszenia albo doręczenia. Oznacza to, że sprawa, która była rozpoznawana w toku postępowania, powraca do stanu, w jakim znajdowała się przed jej wydaniem, co otwiera organowi drogę do ponownej oceny stanu faktycznego i prawnego, a w jej następstwie wydania prawidłowego rozstrzygnięcia. Z tych względów Sąd uznając że zarzuty naruszeń przepisów prawa procesowego lub materialnego, które mogłoby mieć wpływ na wynik sprawy są bezzasadne na podstawie art. 151 p.p.s.a. Sąd skargę oddalił. d.cz.