III SA/Łd 111/26

Dnia 18 czerwca 2026 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Wyporska-Frankiewicz (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Ceglarska-Piłat Sędzia WSA Monika Krzyżaniak Protokolant Sekretarz sądowy Paulina Kutkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 czerwca 2026 roku sprawy ze skargi P. M. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 30 grudnia 2025 roku nr UP-884/2025 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę.

Decyzją z 30 grudnia 2025 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS lub organ): 1) uchylił własną decyzję z 3 grudnia 2025 r. oraz z 24 czerwca 2025 r.; 2) odmówił umorzenia należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika składek oraz za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie 30 754,33 zł, w tym na: a) ubezpieczenia społeczne w łącznej kwocie 19 144,82 zł (w tym z tytułu: składek za okres 08/2010 - 08/2011 – w kwocie 7 642,22 zł; odsetek liczonych na 15 kwietnia 2024 r. przypadających od ww. składek w części finansowanej przez płatnika składek w kwocie 10 311,00 zł; odsetek w kwocie 1 086,00 zł, liczonych na 15 kwietnia 2024 r. przypadających od składek w części finansowanej przez ubezpieczonych za okres 08/2010 - 08/2011; kosztów upomnienia w kwocie 105,60 zł), b) ubezpieczenie zdrowotne w łącznej kwocie 10 917,39 zł (w tym z tytułu: składek za okres 01/2010 - 02/2010, 04/2010 - 08/2011 w kwocie 4 480,80 zł; odsetek liczonych na 15 kwietnia 2024 r. przypadających od ww. składek w części finansowanej przez płatnika składek w kwocie 6 178 zł; odsetek w kwocie 144,00 zł, liczonych na 15 kwietnia 2024 r. przypadających od składek w części finansowanej przez ubezpieczonych za okres 08/2010; kosztów upomnienia w kwocie 114,59 zł); c) Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w łącznej kwocie 692,12 zł (w tym z tytułu: składek za okres 08/2010 - 09/2010, 05/2011 - 08/2011 w kwocie 279,12 zł; odsetek liczonych na 15 kwietnia 2024 r. przypadających od ww. składek w kwocie 369,00 zł; kosztów upomnienia w kwocie 44,00 zł); a nadto, 3) umorzył należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie 27 207,04 zł, w tym na: a) ubezpieczenia społeczne w łącznej kwocie 15 823,88 zł (w tym z tytułu: składek za okres 08/2010 - 08/2011 w kwocie 6 693,28 zł; odsetek liczonych na 15 kwietnia 2024 r. przypadających od ww. składek w kwocie 9 025,00 zł; kosztów upomnienia w kwocie 105,60 zł); b) ubezpieczenie zdrowotne w łącznej kwocie 10 773,39 zł (w tym z tytułu: składek za okres 01/2010 - 02/2010, 04/2010 - 08/2011 w kwocie 4 480,80 zł; odsetek liczonych na 15 kwietnia 2024 r. przypadających od ww. składek w kwocie 6 178,00 zł; kosztów upomnienia w kwocie 114,59 zł); c) Fundusz Pracy w łącznej kwocie 609,77 zł (w tym z tytułu: składek za okres 09/2010, 05/2011 - 08/2011 w kwocie 243,77 zł; odsetek liczonych na 15 kwietnia 2024 r. przypadających od ww. składek w kwocie 322,00 zł; kosztów upomnienia w kwocie 44,00 zł). W sprawie ustalono następujące okoliczności faktyczne i prawne: Wnioskiem z 11 kwietnia 2024 r. (który wpłynął do ZUS 15 kwietnia 2024 r.) P. M. (dalej: strona, strona skarżąca lub skarżący) zwrócił się z prośbą o umorzenie zadłużenia z tytułu składek z uwagi na trudną sytuację, szczegółowo opisując przebieg składanych wniosków i wydawanych decyzji. Strona podniosła, że ZUS nie dokonał prawidłowej oceny zgromadzonego materiału dowodowego, ponieważ strona skarżąca nie posiada prawa do innego mieszkania, przystosowanego do życia osoby niepełnosprawnej. Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z 25 czerwca 2024 r. odmówił stronie skarżącej umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek. Na decyzję tę strona wniosła skargę, a Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wyrokiem z dnia 3 października 2024 r., sygn. akt III SA/Łd 540/24, uchylił zaskarżoną doń decyzję ZUS z 25 czerwca 2024 r. W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy ZUS decyzją z 24 czerwca 2025 r. stwierdził, że nie wystąpiła w sprawie w sposób bezsporny żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne, o których mowa w art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. Organ uznał jednak, że spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych gospodarstwa domowego strony, w związku z czym na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 3a i art. 32 u.s.u.s. oraz z § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia, umorzył należności z tytułu składek w kwocie 27 207,04 zł za osobę prowadzącą działalność, tj. składki na własne ubezpieczenia skarżącego. Strona złożyła wniosek strony o ponowne rozpatrzenie sprawy o umorzenie należności wykazanych w decyzji ZUS z 24 czerwca 2025 r., wskazując na swoją trudną sytuację zdrowotną i finansową. W toku podjętego postępowania ZUS ustalił, że w zaskarżonej doń decyzji z 24 czerwca 2025 r. rozstrzygnięcie jest sprzeczne z jej uzasadnieniem. W związku z czym decyzją z 20 sierpnia 2025 r. uchylił decyzję ZUS z 24 czerwca 2025 r. w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia. Na decyzję tę strona złożyła sprzeciw do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, który wyrokiem z dnia 15 października 2025 r., sygn. akt III SA/Łd 682/25, uchylił zaskarżoną doń decyzję ZUS z 20 sierpnia 2025 r. wskazując, iż ZUS naruszył art. 138 § 2 k.p.a., gdyż uzasadniając swoje rozstrzygnięcie organ ten wskazał w istocie jedynie naruszenie art. 107 § 3 k.p.a. A co za tym idzie organ nie wskazał, aby w sprawie zachodziła konieczność przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, co do okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, nie było więc podstaw do zastosowania art. 138 § 2 k.p.a. Wobec powyższego ZUS decyzją z 3 grudnia 2025 r. uchylił decyzję ZUS z 24 czerwca 2025 r. w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia, a 17 grudnia 2025 r. do ZUS wpłynął sprzeciw na powyższą decyzję ZUS. W wyniku autokontroli, ZUS uznał wniesiony przez skarżącego sprzeciw za zasadny i postanowił uchylić własną decyzję z 3 grudnia 2025 r. przyznając, że została ona wydana niezgodnie z oceną prawną zawartą w wytycznymi WSA zawartymi w uzasadnieniu wyroku WSA w Łodzi z 15 października 2025 r. Biorąc pod uwagę fakt, że w decyzji z 24 czerwca 2025 r. rozstrzygnięcie jest sprzeczne z jej uzasadnieniem ZUS uchylił również i tę decyzję oraz, stosując się do oceny prawnej zawartej we wskazanym wyroku, orzekł co do istoty sprawy, tj. odmówił umorzenia należności na podstawie w art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s., z uwagi na to, że nie wystąpiła w sprawie w sposób bezsporny żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne. Jednak z uwagi na fakt, że spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych skarżącego organ postanowił umorzyć na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 3a i art. 32 u.s.u.s. oraz z § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia, należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność w kwocie 27 207,04 zł. ZUS ustalił, że z oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi działalności gospodarczej z 13 lutego 2025 r. wynika, że skarżący jest żonaty, nie pracuje zarobkowo, nie pobiera świadczeń emerytalnych, bądź rentowych, nie posiada dochodu z innych źródeł, nie pobiera świadczeń z Urzędu Pracy, pobiera zasiłek z pomocy społecznej w wysokości 215,84 zł, pobiera świadczenie z ZUS w wysokości 500,00 zł, ponosi wydatki z tytułu miesięcznych opłat w wysokości 42,00 zł, z tytułu opłat eksploatacyjnych w wysokości 520,00 zł, z tytułu kosztów związanych z leczeniem w wysokości 260,00 zł, prowadzi gospodarstwo domowe z żoną, która osiąga dochód w wysokości 400,00 zł, posiada we współwłasności gospodarstwo rolne o powierzchni 2,19 ha położone w G., z tytułu którego osiąga dochód w wysokości 756,76 zł miesięcznie, posiada sprzęt AGD o wartości 90,00 zł, sprzęt RTV o wartości 80,00 zł, komputer o wartości 60,00 zł, nie posiada wierzytelności, legitymuje się orzeczeniem o całkowitej niezdolności do pracy oraz o niezdolności do samodzielnej egzystencji, ponadto skarżący przeszedł operację wszczepienia bypass. W sprawie ustalono także, że strona zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej, nie posiada żadnego tytułu do ubezpieczeń społecznych w ZUS, pobiera świadczenie uzupełniające w wysokości 500,00 zł. Strona jest właścicielem samochodu osobowego Toyota Corolla z 1993 r., który jest uszkodzony i nie nadaje się do jazdy oraz samochodu Kia Ceres z 1997 r., który został sprzedany kilka lat temu przez komornika - organ ustalił przy tym, że skarżący nie wywiązał się z obowiązku wyrejestrowania pojazdu, gdyż nadal figuruje w ewidencji CEP jako jego właściciel. Ponadto w sprawie ustalono, że skarżący jest właścicielem (we wspólności ustawowej małżeńskiej majątkowej) gruntów ornych o powierzchni 8,3375 ha położonych w miejscowości G., dla których Sąd Rejonowy w Ł. prowadzi Księgę Wieczystą, a na nieruchomości tej ZUS dokonał zabezpieczenia hipotecznego na należności z tytułu nieopłaconych składek. Skarżący jest właścicielem zabudowań o powierzchni 0,2300 ha położonych w G., dla których Sąd Rejonowy w Ł. prowadzi Księgę Wieczystą - nieruchomość ta została zlicytowana przez Komornika Sądowego za kwotę 106.000,00 zł. Ustalono przy tym, że 28 kwietnia 2025 r. został sporządzony plan podziału kwoty uzyskanej ze sprzedaży i ZUS otrzymał kwotę 10 865,27 zł. Ponadto żona strony nie posiada żadnego tytułu do ubezpieczeń społecznych w ZUS. Z oświadczenia strony wynika, że żona jest ubezpieczona w KRUS. Skarżący ma córkę. Nadto ZUS, wskazując na brzmienie art. 24 ust. 5b i f u.s.u.s. stwierdził, że należności na koncie płatnika składek nie uległy przedawnieniu. Na zawieszenie biegu terminu przedawnienia miały wpływ następujące czynności: a) wszczęcie postępowania egzekucyjnego prowadzonego dla następujących zaległości: - 01/2010 - 09/2010 bieg terminu przedawnienia został zawieszony od dnia doręczenia upomnienia, tj. od 2010.11.04; po doręczeniu upomnienia zostało wszczęte postępowanie egzekucyjne (wystawione tytuły wykonawcze doręczone 2011.01.11); postępowanie egzekucyjne nie zostało zakończone; - 10/2010 - 12/2010 bieg terminu przedawnienia został zawieszony od dnia doręczenia tytułu wykonawczego, tj. od 2011-05-13; postępowanie egzekucyjne nie zostało zakończone; - 01/2011 - 02/2011 bieg terminu przedawnienia został zawieszony od dnia doręczenia upomnienia, tj. od 2011.04.01; po doręczeniu upomnienia zostało wszczęte postępowanie egzekucyjne (wystawione tytuły wykonawcze doręczone 2011.05.13); postępowanie egzekucyjne nie zostało zakończone; - 03/2011 - 04/2011 bieg terminu przedawnienia został zawieszony od dnia doręczenia tytułu wykonawczego, tj. 2011.09.27; postępowanie egzekucyjne nie zostało zakończone; - 05/2011 - 06/2011 został zawieszony od dnia doręczenia upomnienia, tj. od 2011.08.17. Po doręczeniu upomnienia zostało wszczęte postępowanie egzekucyjne (wystawione tytuły wykonawcze doręczone 2011.09.08); postępowanie egzekucyjne nie zostało zakończone; - 07/2011 został zawieszony od dnia doręczenia upomnienia, tj. od 2011.09.08; po doręczeniu upomnienia zostało wszczęte postępowanie egzekucyjne (wystawione tytuły wykonawcze doręczone 2011.10.03); postępowanie egzekucyjne nie zostało zakończone; - 08/2011 został zawieszony od dnia doręczenia upomnienia, tj. od 2011.10.21. Po doręczeniu upomnienia zostało wszczęte postępowanie egzekucyjne (wystawione tytuły wykonawcze doręczone 2011.11.14); postępowanie egzekucyjne nie zostało zakończone. b) postępowanie w sprawie wydania decyzji o wysokości zadłużenia: - od 13 września 2013 r., tj. doręczenie zawiadomienia o wszczęciu postępowania przed wydaniem decyzji z 27 sierpnia 2013r., za okres 05/2009 - 08/2012 - do 14.10.2013 r. uprawomocnienie się decyzji; - od 21 lutego 2018 r. (tj. doręczenie zawiadomienia o wszczęciu postępowania przed wydaniem decyzji o podleganiu ubezpieczeniom społecznym i dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu); decyzja z 13 kwietnia 2018 r., za okres 01.1999 - 31.08.2012, zgodnie z Wyrokiem Sądu Okręgowego w S. z dnia 12 października 2018 r., sygn. akt [...], decyzja została zmieniona w zakresie ustalenia okresu podlegania ubezpieczeniom od 01.01.1999 r. do 14.11.2011 r.) - do 7 listopada 2018 r. (uprawomocnienie się wyroku); c) zabezpieczenie hipoteczne na nieruchomościach będących własnością strony, tj. - nr KW [...] (udział 1/1): wpis hipoteki przymusowej na kwotę 27 000,19 zł z 6 listopada 2013 r. (wierzytelność z tytułu nieopłaconych składek na FUS, UZ, FPiFGŚP, określona w decyzji ZUS II Oddział w Łodzi Z/S w Zduńskiej Woli z dnia 27 sierpnia 2013 r.); wpis hipoteki przymusowej na kwotę 78 426,35 zł z 20 stycznia 2017 r. (wierzytelność z tytułu nieopłaconych składek na FUS, UZ, FPiFGŚP, określona w decyzjach ZUS II Oddział w Łodzi Z/S w Zduńskiej Woli oraz wniosku wierzyciela z dnia 29 listopada 2016 r.); wpis hipoteki przymusowej na kwotę 32 067,28 zł z 19 grudnia 2019 r. (wierzytelność z tytułu nieopłaconych składek na FUS, UZ, FPiFGŚP, określona w doręczonej decyzji ZUS II oddział w Łodzi Z/S w Zduńskiej Woli; nr KW [...] (wspólność ustawowa majątkowa małżeńska): wpis hipoteki przymusowej na kwotę 22 489,19 zł z 6 listopada 2013 r. (wierzytelność z tytułu nieopłaconych składek na FUS, UZ, FPiFGŚP, określona w decyzji ZUS II Oddział w Łodzi Z/S w Zduńskiej Woli z dnia 27 sierpnia 2013 r.). Zabezpieczeniem na nieruchomości nr [...] zostały objęte należności na kwotę 137 493,82 zł z tytułu składek, odsetek, kosztów upomnienia i kosztów egzekucyjnych. Zmniejszenie kwoty zabezpieczenia było wynikiem zaksięgowania na koncie płatnika: wpłaty dokonanej na rachunek egzekucyjny w kwocie 21 381,05 zł (wpłata z depozytu po licytacji z dnia 29.06.2017 r.); wpłaty z odszkodowania w wysokości 7 388,60 zł (rozliczone według planu spłaty, waluta wpłaty 11.08.2022 r.); korekt dokumentów rozliczeniowych DRA za okres 11/2011 - 12/2016 - korekty zostały sporządzone z urzędu 13.11.2018 r. oraz 14.11.2018 r. zgodnie z wyrokiem sądu z dnia 12 października 2018 r.; kwota dokonanego odpisu z tytułu składek wynosi 43 995,09 zł. Dalej ZUS wyjaśnił, że zgodnie z art. 28 ust. 2 należności z tytułu składek (w tym także odsetki za zwłokę, koszty upomnienia, opłata dodatkowa) mogą być umarzane tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Przesłanki wystąpienia całkowitej nieściągalności zostały określone w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s., które stanowią zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że występuje całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Organ stwierdził, że przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. nie wystąpiła z przyczyn oczywistych. Z kolei przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b i 4c u.s.u.s. nie zachodzą, ponieważ nie pozyskano żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że: - sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy Prawo upadłościowe; - nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; - nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym; - ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy - Prawo upadłościowe. W ocenie organu nie zachodzi także przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. - skarżący zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej, jednak nie zostało spełnione kryterium braku majątku, ponieważ strona jest właścicielem (we wspólności małżeńskiej majątkowej) nieruchomości; ponadto nie zostało spełnione kryterium braku następców prawnych, ponieważ skarżący ma żonę oraz córkę. Odnośnie przesłanki określonej w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. organ wskazał, że również nie zachodzi ona w niniejszej sprawie, ponieważ wysokość należności z tytułu składek, o których umorzenie wnosi skarżący przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, gdyż zgodnie z rozporządzeniem Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z dnia 5 stycznia 2021 r. w sprawie wysokości kosztów upomnienia doręczanego zobowiązanemu przed wszczęciem egzekucji administracyjnej wysokość kosztów upomnienia wynosi 16,00 zł. Nie zachodzi także przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s., albowiem ani Naczelnik Urzędu Skarbowego, ani Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Przesłanka opisana w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. nie zachodzi, bowiem nie jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, gdyż Dyrektor II Oddziału ZUS w Łodzi prowadzi w stosunku do strony postępowanie egzekucyjne. Ponadto nie zostało spełnione kryterium braku majątku, ponieważ jest skarżący jest właścicielem (we wspólności małżeńskiej majątkowej) nieruchomości, na której ZUS dokonał zabezpieczenia hipotecznego przedmiotowych należności. Organ stwierdził zatem, że możliwości przymusowego dochodzenia zaległości z tytułu składek nie zostały przez organ rentowy wyczerpane. Wobec uznania, że w stosunku do strony nie zachodzą przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek uniemożliwia to pozytywne rozstrzygnięcie wniosku w żądanym zakresie na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Następnie ZUS, odnosząc się do przesłanek określonych w art. 28 ust. 3a w związku z art. 32 u.s.u.s. i § 3 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne - dalej: "rozporządzenie" wskazał, że wystąpienie przesłanki § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia dotyczącej stanu zdrowia uwarunkowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby osoby zobowiązanej lub członka jej rodziny, ale także skutkiem choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskania dochodu. Skarżący powołał się na swoją trudną sytuację zdrowotną. Przedłożył orzeczenie o swojej trwałej całkowitej niezdolności do pracy oraz niezdolności do samodzielnej egzystencji do 31 lipca 2026 r. Nadto, przedłożył on również orzeczenie o swoim znacznym stopniu niepełnosprawności wydane do 31 marca 2026 r. Fakt istnienia przewlekłych chorób został udokumentowany i w ocenie organu pozbawiają one stronę możliwości podejmowania aktywności zarobkowej w celu uzyskania dochodów na spłatę zaległości wobec ZUS. Skarżący pobiera świadczenie uzupełniające oraz zasiłek pielęgnacyjny, jednak wysokość uzyskiwanych środków uniemożliwia mu opłacenie należności. Dlatego w ocenie organu w sprawie zachodzi przesłanka określona w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia. Organ wyjaśnił przy tym, że analizując uregulowania prawne dotyczące możliwości umorzenia należności pomimo braku ich całkowitej nieściągalności należy brać pod uwagę między innymi to, czy spłata zadłużenia w dłuższym czasie nie spowoduje sytuacji, że po uiszczeniu należności z tytułu składek osoba zobowiązana nie będzie dysponowała środkami niezbędnymi do zachowania podstawowych potrzeb życiowych. Trudna sytuacja materialna uniemożliwiająca spłatę długów, musi zostać udowodniona i mieć charakter trwały. Organ wskazał, że strona pobiera świadczenie uzupełniające w wysokości 500,00 zł oraz zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 215,84 zł. Prowadzi gospodarstwo domowe z żoną, która uzyskuje dochód w miesięcznej wysokości 756,76 zł. Zatem łączny dochód w gospodarstwie domowym wynosi 1 472,60 zł. Wskaźnikiem służącym do oceny kryterium ubóstwa i trudnej sytuacji materialnej jest kwota określająca minimum socjalne. Budżet strony jest niższy niż poziom minimum socjalnego ustalony przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych w II kwartale 2025 r. dla dwuosobowego gospodarstwa pracowniczego na kwotę 3 258,82 zł. Sytuacja finansowa skarżącego jest trudna i wskazuje na stan ubóstwa. Może wystąpić konieczność sięgania przez stronę po pomoc z opieki społecznej w celu zaspokojenia niezbędnych potrzeb bytowych gospodarstwa domowego. Skarżący określa opłaty związane z utrzymaniem na łączną kwotę 752,00 zł. W miesięcznych kosztach utrzymania nie uwzględniono podstawowych wydatków ponoszonych w każdym gospodarstwie domowym, czyli zakupu żywności, artykułów higienicznych, ubrań, itp. W ocenie organu w sytuacji takiej zachodzą wyjątkowe okoliczności uniemożliwiające stronie uzyskiwanie dochodów. Organ dostrzegł przy tym, że od wielu lat strona choruje, co potwierdza przedłożona dokumentacja medyczna. Skarżący jest całkowicie niezdolny do pracy, a zatem stan zdrowia nie pozwala mu na podjęcie zatrudnienia, z którego środki mógłby przeznaczyć na spłatę zobowiązania w ZUS. Ponadto wzięto pod uwagę rosnącą inflację i koszty utrzymania, które w znacznym stopniu obciążają budżet strony. ZUS wskazał, że zestawiając sytuację materialną strony z wysokością zaległych składek należy uznać, że skarżący nie dysponuje środkami pozwalającymi na spłatę całości zadłużenia wobec ZUS. Organ wziął pod uwagę stan zdrowia skarżącego i jego sytuację życiową i uznał, że strona skarżąca nie jest w stanie opłacić zaległości figurujących na koncie płatnika bez uszczerbku dla możliwości zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych swojej rodziny. ZUS uznał, że nie jest zasadne pogłębienie trudnej sytuacji materialnej w celu doprowadzenia do zapłaty zaległej należności. W ocenie ZUS w sprawie zachodzi przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia, ponieważ opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby skarżącego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, a przewlekła choroba pozbawia go możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Na podstawie analizy dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy ZUS stwierdził okoliczności dające podstawy do umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą będącą równocześnie płatnikiem tych składek w oparciu o art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia w łącznej kwocie 27 207,04 zł. Organ wskazał przy tym, że na koncie płatnika składek do opłacenia pozostają należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika składek. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi zaskarżono powyższą decyzję organu w całości. W uzasadnieniu skargi strona opisując przebieg postępowania w sprawie wniosła o umorzenie w całości należności z tytułu składek. Skarżący podniósł, że na konto ZUS zostały przekazane trzy kwoty w łącznej wysokości 39 634,92 zł, które mogłyby być zaliczone na spłatę spornych należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników. Ponadto z uwagi na długi okres, ponad 14 lat od zakończenia prowadzenia działalności gospodarczej, strona wskazała na zasadność przedawnienia należności ZUS. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonym rozstrzygnięciu. W piśmie z 12 czerwca 2026 r. pełnomocnik strony skarżącej oświadczył, że popiera skargę oraz wnosi o uchylenie zaskarżonej decyzji. Jednocześnie wniósł on o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu wskazując, że nie zostały one uiszczone w całości. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Skarga jest niezasadna. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r., poz. 1267), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2026 r., poz. 143) - dalej: "p.p.s.a.", który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 p.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Z przepisów tych wynika, że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Przeprowadzona przez sąd w niniejszej sprawie kontrola, według powyżej wskazanych kryteriów, nie wykazała aby zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem prawa uzasadniającym jej wyeliminowanie z obrotu prawnego. Przede wszystkim wskazać należy, że postępowanie w sprawie umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne i rentowe może być prowadzone wyłącznie wówczas, gdy takie należności są nadal wymagalne, a dłużnik nie jest w stanie - jego zdaniem - ich uiścić. Umorzenie może bowiem dotyczyć tylko należności istniejących. Przyczyną skutkującą wygaśnięciem zobowiązania z tytułu należności składkowych jest przedawnienie. Przedawnienie należności z tytułu składek uniemożliwia zatem prowadzenie postępowania o ich umorzenie i rozstrzygnięcie sprawy co do istoty, skutkując koniecznością umorzenia postępowania z powodu bezprzedmiotowości. Zatem ustalenia, co do istnienia należności składkowych, powinny być poczynione w pierwszej kolejności i wyprzedzać analizę przesłanek dopuszczających umorzenie zaległości z tytułu składek w rozumieniu art. 28 u.s.u.s. Merytoryczne rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek, jako załatwienie sprawy co do istoty, może być bowiem wydane tylko wobec faktycznie istniejących należności. W niniejszej sprawie takie ustalenia zostały przez ZUS poczynione, organ ten bowiem, powołując w tym zakresie właściwe przepisy prawa, słusznie stwierdził, że w niniejszej sprawie nie doszło do przedawnienia należności składkowych. Organ w sposób szczegółowy wskazał przy tym, jakie czynności miały wpływ na zawieszenie biegu terminu przedawnienia. Wdrożenie egzekucji za poszczególne okresy poprzedzone było postępowaniem w sprawie wydania decyzji określającej wysokość zadłużenia, a nieopłacone należności z tytułu składek kierowane były do przymusowego dochodzenia. Ponadto czynnościami mającymi wpływ na zawieszenie biegu terminu przedawnienia były również zabezpieczenia hipoteczne na nieruchomościach będących własnością strony skarżącej. Aktualnie postępowanie egzekucyjne nie zostało zakończone. Powyższe ustalenia organu znajdują potwierdzenie w materiale dowodowym sprawy i nie budzą wątpliwości. W tych okolicznościach faktycznych i prawnych ZUS prawidłowo stwierdził zatem, że należności strony skarżącej nie uległy przedawnieniu. Dalej należy zaznaczyć, iż w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. sformułowana została zasada, iż należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Z kolei w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. ustawodawca zdefiniował sytuacje, w których organ może uznać, że zachodzi całkowita nieściągalność należności wskazanych w ust. 2. Jak bowiem stanowi art. 28 ust. 3 u.s.u.s. całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe; 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym; 4c) ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z 28 lutego 2023 r. Prawo upadłościowe; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Analizując przywołane powyżej przesłanki umorzenia, ZUS zasadnie uznał, że w przypadku strony skarżącej powyższy przepis nie ma zastosowania. Z przyczyn oczywistych nie zachodzi bowiem przesłanka występująca w pkt 1 i 4 powołanego przepisu, jak również przesłanki wymienione w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4a, 4b i 4c u.s.u.s., ponieważ nie pozyskano żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że: - sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy Prawo upadłościowe, - nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, - nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym; - ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy Prawo upadłościowe. W ocenie sądu organ trafnie stwierdził też, iż nie zaistniała również okoliczność wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. ponieważ strona skarżąca nie prowadzi działalności gospodarczej, ale jednocześnie nie wystąpiła przesłanka braku majątku niepodlegającego egzekucji, gdyż z prawidłowo poczynionych przez organ ustaleń faktycznych wynika, że strona jest właścicielem (we wspólności małżeńskiej majątkowej) nieruchomości, na której ZUS dokonał zabezpieczenia hipotecznego przedmiotowych należności. Ponadto – jak słusznie wskazał organ, w niniejszej sprawie nie zostało spełnione kryterium braku następców prawnych, ponieważ skarżący ma żonę oraz córkę. Dopóki zatem istnieje możliwość prowadzenia działań egzekucyjnych organ, działając jako wierzyciel, nie może stwierdzić, że zachodzi przesłanka nieściągalności zadłużenia i zaniechać prób jego wyegzekwowania. Nieściągalność należności z tytułu składek jest bowiem generalnie związana z całkowitą, aktualną i przyszłą niemożnością skutecznego ich dochodzenia w postępowaniu egzekucyjnym oraz nieracjonalnością wszczęcia takiego postępowania, a taka sytuacja - wobec skutecznie prowadzonego postępowania egzekucyjnego, które nie zostało zakończone - w niniejszej sprawie nie zachodzi. Wobec strony jest prowadzone postępowanie egzekucyjne, które nie zostało zakończone. Jak sam wskazuje skarżący, na konto ZUS skarżący uiścił łącznie 39 634,92 zł. Wskazać przy tym należy, że w sprawie o umorzenie należności z tytułu składek sąd nie bada na jakie zaległości ZUS powinien był zaksięgować wcześniejsze wpłaty, tj. czy zgodnie z sugestią strony kwota 30 754,33 zł powinna zostać zaksięgowana na spłatę spornych należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników. Postępowanie dotyczące umorzenia składek opiera się wyłącznie na ocenie ustawowych przesłanek umorzenia. Sąd weryfikuje jedynie, czy kwota objęta decyzją o umorzenie należności nie uległa przedawnieniu i figuruje na koncie dłużnika oraz czy ZUS prawidłowo ocenił sytuację finansową wnioskodawcy. W tym postępowaniu sąd nie może dokonywać oceny oraz korygować tego, czy ZUS poprawnie zaliczał wcześniejsze wpłaty na poczet starszych należności lub nowych długów. Przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. także w niniejszej sprawie nie zachodzi, ponieważ wysokość nieopłaconych składek przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, gdyż zgodnie z rozporządzeniem Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z 5 stycznia 2021 r. w sprawie wysokości kosztów upomnienia doręczanego zobowiązanemu przed wszczęciem egzekucji administracyjnej (Dz.U. z 2021 r., poz. 67) wysokość kosztów upomnienia wynosi 16 zł (§ 1 wskazanego rozporządzenia). Ponadto, ani Naczelnik Urzędu Skarbowego, ani Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję należności z tytułu składek (przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s.), jak również w niniejszej sprawie nie jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne (przesłanka opisana w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s.). W stosunku do strony prowadzone jest postępowanie egzekucyjne, a ponadto strona skarżąca jest właścicielem, we wspólności małżeńskiej majątkowej, nieruchomości, na której ZUS dokonał zabezpieczenia hipotecznego przedmiotowych należności. Podkreślić należy, że zgodnie z art. 28 ust. 2 u.s.u.s. wymienione wyżej należności umarzane mogą być tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wymienionych w ust. 3 tego artykułu. Zdaniem sądu, prawidłowo zatem ZUS ocenił, iż w przypadku strony skarżącej nie zostały spełnione przesłanki całkowitej nieściągalności zawarte w pkt 1, 2, 3, 4, 4a, 4b, 4c, 5 i 6 art. 28 u.s.u.s. W art. 28 ust. 3a u.s.u.s. przewidziano natomiast możliwość umorzenia należności w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o ten przepis określone zostały w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Stosownie do § 3 ust. 1 tegoż rozporządzenia, ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku wystąpienia okoliczności enumeratywnie wskazanych w punktach 1 – 3. Z treści przywołanej regulacji wynika, że to zobowiązany ma wykazać przesłanki uzasadniające umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Wykazanie tych okoliczności, a nie tylko ich wskazanie, oznacza, że to zobowiązany ma udowodnić te okoliczności. Konstrukcja tego przepisu nie wyklucza wprawdzie realizacji ciążącej na organie administracyjnym zasady prawdy materialnej, niemniej jednak w sposób istotny modyfikuje pozycję procesową strony postępowania administracyjnego aktywizując ją do czynnego udziału w postępowaniu dowodowym, celem wykazania przesłanek określonych w § 3 ust. 1 ww. rozporządzenia (por. wyrok NSA z dnia 5 marca 2019 r., sygn. akt I GSK 3467/18, Lex/el nr 2645010,dostępny także na stronie internetowej NSA w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych – dalej: "CBOSA"). W konsekwencji, to strona powinna wykazać konkretne okoliczności, o których mowa w § 3 ust. 1 wskazanego rozporządzenia. W ocenie sądu, na podstawie analizy dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy, ZUS zasadnie uznał, że w rozpoznawanej sprawie istnieją podstawy do umorzenia należności w oparciu o przepisy wskazanego powyżej rozporządzenia, tj. ze względu na trudną sytuację finansową wnioskodawcy, która w przypadku spłaty zadłużenia pozbawiłaby go możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (§ 3 ust. 1 pkt. 1 rozporządzenia). Sytuacja finansowa strony skarżącej jest niewątpliwie trudna i wskazuje na stan ubóstwa, co więcej jak słusznie zauważył ZUS może wystąpić konieczność sięgania przez stronę po pomoc z opieki społecznej w celu zaspokojenia niezbędnych potrzeb bytowych jej gospodarstwa domowego. W ocenie sądu organ prawidłowo stwierdził, że w niniejszej sprawie zachodzą wyjątkowe okoliczności uniemożliwiające stronie skarżącej uzyskiwanie dochodów. Skarżący od wielu lat choruje i jest całkowicie niezdolny do pracy, a zatem jego stan zdrowia nie pozwala mu na podjęcie zatrudnienia, z którego środki mógłby przeznaczyć na spłatę swoich zobowiązań względem ZUS. Ponadto organ wziął pod uwagę rosnącą inflację, koszty utrzymania, które w znacznym stopniu obciążają budżet strony. Zestawiając zatem sytuację materialną strony z wysokością zaległych składek, organ słusznie uznał, że strona skarżąca nie dysponuje środkami pozwalającymi jej na spłatę całości zadłużenia wobec ZUS. Organ wziął pod uwagę stan zdrowia strony skarżącej i jej sytuację życiową i zasadnie uznał, że strona skarżąca nie jest w stanie opłacić zaległości figurujących na koncie płatnika bez uszczerbku dla możliwości zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych swojej rodziny. W powyższych okolicznościach faktycznych sprawy zasadnie organ umorzył należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie 27 207,04 zł w oparciu o zapisy art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia. Wskazać przy tym należy, że art. 28 ust 3a u.s.u.s. znajduje zastosowanie wobec wnioskodawcy jako osoby ubezpieczonej, w zakresie składek na ubezpieczenie społeczne własne. Wyżej wymieniony przepis nie ma natomiast zastosowania do zadłużenia z tytułu składek "za pracowników". Składki w części finansowane przez ubezpieczonych pracowników nie podlegając umorzeniu z powodu trudnej sytuacji finansowej płatnika. Zakaz ten wynika bezpośrednio z art. 28 ust. 3a u.s.u.s., który obejmuje jedynie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia. Innymi słowy, sformułowanie użyte w treści powyższego przepisu odnosi się wyłącznie do należności z tytułu składek ciążących na stronie skarżącej, jako osobie prowadzącej działalność gospodarczą, a zatem należności składkowych "ubezpieczonych", czyli ich własnych obciążeń z tego tytułu (por. wyrok NSA z dnia 4 lipca 2025 r., sygn. akt I GSK 1189/22, Lex/el nr 3897234). Przedstawiona interpretacja art. 28 ust. 3a u.s.u.s. znajduje odzwierciedlenie w orzecznictwie sądowym, które przyjęło, że przewidziana w tym przepisie możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne dotyczy tylko zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie własne płatnika (por.m.in. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 października 2006 r., sygn. akt III UK 84/06, publ. OSNP z 2007 r., Nr 19 - 20, poz. 287; a także wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 marca 2008 r., sygn. akt II GSK 451/07, Lex/el 478875). Strona skarżąca nie może zatem skutecznie ubiegać się o umorzenie składek ujętych na jego koncie w części nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne pracowników finansowanych przez nich samych w łącznej kwocie 30 754,33 zł. Zaskarżona decyzja zawiera uzasadnienie faktyczne oraz posiada prawidłową podstawę prawną ze wskazaniem, jakimi przesłankami kierował się organ odmawiając umorzenia zaległości z tytułu składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika składek oraz za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie 30 754,33 zł oraz umarzając należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie 27 207,04 zł wobec uznania, że ich ściągnięcie byłoby nadmiernie uciążliwe dla skarżącego i jego rodziny. Wszystkie określone przez ustawodawcę przesłanki zostały przez organ omówione, a sytuacja skarżącego została prawidłowo oceniona przez ich pryzmat. W ramach tego organ badał zarówno wystąpienie w sprawie strony skarżącej przesłanki całkowitej nieściągalności, jak i przesłanek natury materialno–zdrowotnej skarżącego, a których uwzględnienie przez organ skutkowało umorzeniem należności z tytułu składek we wskazanym przez organ zakresie w oparciu o art. 28 ust. 3a u.s.u.s oraz § 3 rozporządzenia. Uzasadnienie decyzji spełnia wymóg rozpoznania sprawy w całym jej zakresie. Mając powyższe na uwadze, sąd stwierdził, że zaskarżona doń decyzja, odpowiada prawu, wobec czego, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł o oddaleniu skargi. a.kr