III SA/Kr 792/17

Starszy Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 19 października 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Z. Ś. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi Z. Ś. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 29 czerwca 2017 r. Nr: [...] w przedmiocie zasiłku celowego p o s t a n a w i a I) umorzyć postępowanie wywołane wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych; II) oddalić wniosek o ustanowienie adwokata

Z. Ś. zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z wnioskiem o przyznanie mu prawa pomocy obejmującego całkowite zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata z T. Z oświadczenia zawartego w formularzu "PPF" wynika, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z córkami. Rodzina utrzymuje się z pomocy społecznej, a wysokość dochodów z tego źródła została określona na 140 zł. W skład majątku skarżącego wchodzi mieszkanie określone jako "nora". Nie dysponuje on zasobami pieniężnymi, ani przedmiotami wartościowymi. Jako uzasadnienie wniosku skarżący podał "korupcję i złodziejstwo WSA Kraków, SKO i MOPS". Oświadczenie zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okazało się niewystarczające do oceny stanu majątkowego i możliwości płatniczych Z. Ś., dlatego zarządzeniem Starszego Referendarza Sądowego WSA w Krakowie z dnia 15 września 2017 r. został on wezwany do złożenia dodatkowych oświadczeń oraz dokumentów źródłowych, a to: udokumentowania miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem rodziny, w tym wysokości czynszu, energii elektrycznej, gazu, innych opłat (zaznaczono, że jeśli występują problemy z terminowym regulowaniem tych należności należy przedłożyć kopie stosownych monitów, wezwań o zapłatę, nakazów, wyroków zasądzających etc.), a także oświadczenia czy skarżący uzyskuje dochód z prac dorywczych lub zleconych, a jeśli tak, należało podać jak często i w jakiej wysokości. W odpowiedzi na wezwanie w piśmie z dnia 26 września 2017 r. skarżący Z. Ś. podał, że brak jest dokumentów w sprawie wydatków z utrzymywaniem rodziny. Oświadczył, że "nie pracuje dorywczo z powodu omdlenia i głodzenia przez mops 2015/2016". Podał też, że doręczył wniosek o stanie rodzinnym. Mając na uwadze powyższe, zważono, co następuje: Odnośnie wniosku Z. Ś. o zwolnienie od kosztów sądowych należy wyjaśnić, że zgodnie z treścią art. 239 § 1 pkt 1 lit "a" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej: p.p.s.a.) nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie lub bezczynność organu w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej. Do takiej właśnie kategorii należy przedmiotowa sprawa, opatrzona symbolem 6320. Powyższe oznacza, że skarżący nie ma obowiązku uiszczania kosztów sądowych z mocy samego prawa. Zwolnienie dokonane na mocy niniejszego przepisu, oznacza całkowite zwolnienie z obowiązku wnoszenia zarówno opłat sądowych, jak i ponoszenia wydatków. W związku z tym, że w przedmiotowej sprawie wnioskodawca korzysta z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych, rozpoznanie jego wniosku w tym przedmiocie stało się zbędne. W takiej sytuacji postępowanie wywołane wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych należało umorzyć na podstawie przepisu art. 249a p.p.s.a. stanowiącym, że jeżeli strona cofnie wniosek lub rozpoznanie wniosku stało się zbędne, postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy umarza się. W konsekwencji starszy referendarz sądowy działając na podstawie art. 249a w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzekł jak w pkt. I sentencji postanowienia. We wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący domaga się również ustanowienia na jego rzecz adwokata. Zgodnie z art. 262 p.p.s.a. przepisy o przyznaniu prawa pomocy w zakresie dotyczącym zastępstwa prawnego na zasadach prawa pomocy mają odpowiednie zastosowanie dla stron korzystających z ustawowego zwolnienia z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Instytucja przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym - zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a. - przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy w zakresie częściowym, którego przyznania domaga się skarżący, obejmuje m. in. ustanowienie adwokata (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Podkreślić należy, iż udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Użyte w art. 246 p.p.s.a. sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, zaś słowo "wykazać" oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 863/11). Aby dokonać rzetelnej, wolnej od wątpliwości oceny możliwości płatniczych strony orzekający musi dysponować dokładnymi informacjami na temat jej sytuacji rodzinnej i majątkowej. Informacje te winien przedstawić wnioskodawca. Brak takich danych lub dane niepełne powodują, że materiał dowodowy w dalszym ciągu jest niekompletny, a zatem niewystarczający do sprawdzenia, czy twierdzenia strony o niemożności poniesienia kosztów postępowania znajdują odzwierciedlenie w rzeczywistości. Konsekwencją procesową takiego stwierdzenia może być nieuwzględnienie wniosku w jego pełnym zakresie, a nawet odmowa przyznania prawa pomocy (zob. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz., Warszawa 2008, str. 613-614 i powołane tam orzecznictwo). W niniejszej sprawie Z. Ś. nie przekonał orzekającego o niemożliwości pokrycia wynagrodzenia pełnomocnika z wyboru we własnym zakresie. Dane zawarte w urzędowym formularzu "PPF" nie miały cech "dokładności", a wezwania do ich uzupełnienia nie zostało przez stronę zrealizowane w pełni. Orzekający nie dysponuje przede wszystkim żadnymi informacjami o wysokości miesięcznych wydatków związanych z koniecznym utrzymaniem rodziny wnioskodawcy. Rubryka 11 formularza "PPF", w której należało wykazać zobowiązania i stałe wydatki, np. kredyty, pożyczki, raty leasingowe, alimenty, czynsze najmu, dzierżawy, koszty ponoszone na mieszkanie, opłaty za media, koszty leczenia, rehabilitacji, ubezpieczenia majątku, została przez skarżącego przekreślona. Koniecznym było zatem wezwanie strony do wykazania wysokości ponoszonych w miesiącu wydatków i poparcie tych danych stosownymi rachunkami, które pozwoliłyby na ustalenie wysokości oraz terminowości ponoszonych opłat. Skarżący nie przedłożył żadnych dokumentów, nie podał nawet szacunkowych danych w tym przedmiocie. Należy podkreślić, że uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por. postanowienia NSA z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05). Strona, która nie realizuje obowiązków wynikających z wezwania sądu, nie ma podstaw, by oczekiwać rozstrzygnięcia zgodnego ze złożonym wnioskiem (por. postanowienia NSA z dnia 3 kwietnia 2014 r., sygn. akt II GZ 151/14, z dnia 11 czerwca 2013 r. sygn. II OZ 442/13 oraz z dnia 10 maja 2013 r. sygn. II OZ 347/13). Skoro to do strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy należy wykazanie, że znajduje się ona w sytuacji uprawniającej do skorzystania z tej instytucji, a skarżący z tego zadania się nie wywiązał w sposób rzetelny, należało orzec jak w punkcie II sentencji na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a.