III SA/Kr 63/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący – Sędzia WSA Maria Zawadzka po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 5 lipca 2018 r. sprzeciwu Z. Ś. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 5 czerwca 2018 r. o umorzeniu postępowania w części obejmującej żądanie zwolnienia od kosztów sądowych i oddaleniu wniosku o ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi Z.Ś. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 11 grudnia 2017 r., nr [...] w przedmiocie przekazania odwołania celem rozpatrzenia według właściwości postanawia utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego

Skarżący Z. Ś. w złożonym na urzędowym formularzu "PPF" wniosku o przyznanie prawa pomocy, domagał się zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w sprawie z jego skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 11 grudnia 2017 r., w przedmiocie przekazania odwołania celem rozpatrzenia według właściwości. Przedstawione informacje skarżący ograniczył do wskazania, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z dwiema córkami, że należy do niego mieszkanie określone jako "nora" oraz że miesięczny dochód rodziny to [...] zł z "mops [...]". Zarządzeniem z 11 kwietnia 2018 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wezwał skarżącego o złożenie dodatkowych oświadczeń oraz dokumentów źródłowych tj.: udokumentowanie miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem rodziny, w tym wysokości czynszu, energii elektrycznej, gazu, innych opłat. Jeśli występują problemy z terminowym regulowaniem tych należności przedłożenie kopii stosownych monitów, wezwań o zapłatę, nakazów, wyroków zasądzających etc.; oświadczenie się czy skarżący uzyskuje dochód z prac dorywczych lub zleconych a jeśli tak to jak często i w jakiej wysokości. Powyższe zarządzenie w żądanym zakresie nie zostało wykonane. Wobec powyższego, postanowieniem z dnia 5 czerwca 2018 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie umorzył postępowanie w części obejmującej żądanie zwolnienia skarżącego od kosztów sądowych oraz oddalił wniosek o ustanowienie adwokata. Od niniejszego postanowienia w ustawowym terminie skarżący wniósł sprzeciw. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje. Zgodnie z przepisem art. 260 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) – dalej: "P.p.s.a.", rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu i rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym. Strona może domagać się prawa pomocy poprzez złożenie wniosku na podstawie art. 243 P.p.s.a. Zgodnie z art. 244 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl art. 245 § 1 P.p.s.a prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Zgodnie z treścią § 2 prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Artykuł art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. stanowi, że przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wskazać należy, że instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób, które wykażą, że znajdują się w trudnej sytuacji materialnej. Do osób tych można zaliczyć osoby rzeczywiście ubogie, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to sprowadzać się powinna do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Strona powinna zatem wykazać poprzez złożenie stosownych dokumentów w postaci rachunków, wyciągów bankowych, zaświadczeń itp., że jej sytuacja materialna uniemożliwia lub utrudnia w istotny sposób dostęp do sądu. Wynika to z treści art. 252 § 1 P.p.s.a., który stanowi, że wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o jej stanie majątkowym i dochodach oraz dokładne dane o stanie rodzinnym. Zatem informacje na temat możliwości płatniczych powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była ocena rzeczywistej kondycji finansowej strony. Jeżeli zawarte we wniosku dane okażą się niewystarczające lub budzą wątpliwości, strona ma obowiązek złożyć na wezwanie dodatkowe informacje lub dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Możliwość wezwania daje sądowi przepis art. 255 P.p.s.a. Na tym jednak możliwości sądu w zakresie badania stanu majątkowego, rodzinnego i możliwości płatniczych strony się kończą i bez współpracy ze strony osoby, ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy, ustalenie czy rzeczywiście nie może ona ponieść kosztów związanych ze sprawą, nie jest możliwe. Wobec powyższego w zakresie ustalenia, czy w danej sprawie zachodzą przesłanki do udzielenia prawa pomocy osoba wnioskująca winna współpracować z sądem administracyjnym, jeżeli nie poprzez wskazanie wszelkich okoliczności istotnych dla oceny jej stanu majątkowego, to przynajmniej realizując wszelkie wezwania sądu o uzupełnienie brakujących danych i dokumentów. W wypadku braku pełnej współpracy wnioskodawcy, skutki niewykazania okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia o prawie pomocy będą obciążać właśnie jego. Jak podkreśla się w orzecznictwie, strona powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd o zasadności przyznania prawa pomocy, ponieważ rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co przez stronę zostanie wykazane (tak Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 30 lipca 2009 roku, sygn. akt I FZ 171/09, Lex Omega nr 552205). Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy wskazać należy, że skarżący nie przedstawił w wystarczający sposób sytuacji materialnej swojego gospodarstwa domowego, a informacje jakich udzielił nie są jednoznaczne. Z uwagi na powyższe zasadnie odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy poprzez ustanowienie adwokata z urzędu. Sąd w pełni podziela argumentację przedstawioną przez referendarza w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Jeszcze raz podkreślić należy, że skarżący nie nadesłał wymaganych dokumentów, w tym rachunków i faktur za media za ostatni okres rozliczeniowy. Niedostarczenie żądanych przez sąd danych, przedstawienie ich w sposób niekompletny, mało czytelny powoduje, że oświadczenie wnioskodawcy pozostaje niepełne, niewystarczające do wydania pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia. Tym samym, w takiej sytuacji sąd uprawniony jest do sformułowania oceny, że wniosek o przyznanie prawa pomocy jest nieuzasadniony (postanowienie NSA z 14.01.2011 r. II OZ 1361/10, lex nr 743829). Referendarz sądowy zasadnie również umorzył postępowanie w zakresie dotyczącym zwolnienia od kosztów sądowych, stosownie do treści art. 161 § 1 pkt 3 w zw. z art. 239 pkt 1 lit. a P.p.s.a. Skarżący domagał się bowiem zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie z zakresu pomocy i opieki społecznej. Zgodnie natomiast z przytoczonym przepisem, strona skarżąca z mocy samego prawa nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych w sprawie tego rodzaju. Wydanie orzeczenia w przedmiocie zwolnienia skarżącego od kosztów sądowych jest zatem zbędne. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie orzekł jak w sentencji na podstawie art. 260 § 1 P.p.s.a.