III SA/Kr 495/26

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Karcz Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Marasek-Zybura Asesor WSA Ewelina Dziuban (spr.) Protokolant sekretarz sądowy Monika Tuczyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 czerwca 2026 r. sprawy ze skargi M. D. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 28 stycznia 2026 r. nr 010070/680/6083095/2022 w przedmiocie świadczenia wychowawczego oddala skargę.

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z 28.01.2026 r., znak 010070/680/6083095/2022, po rozpatrzeniu odwołania, utrzymał w mocy decyzję ZUS z 6.08.2024 r. o odmowie przyznania prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko A. D. za okres 1.06.2022 r. -30.06.2022 r. Decyzja ta została wydana w następującym stanie faktycznym sprawy: Skarżący M. D. z wnioskiem o przyznanie prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko A. D., za okres od 1.06.2022 r. do 31.05.2023 r. wystąpił 2.07.2022 r. Po rozpatrzeniu tego wniosku, ZUS przyznał skarżącemu prawo do świadczenia wychowawczego na ww. dziecko na okres od 01.07.2022 do 31.05.2023 r., o czym skarżący został poinformowany pismem z 8.07.2022 r. W decyzji z 6.08.2024 r. ZUS wskazał, że stosownie do przepisów ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu, jeżeli osoba ubiegająca się o ww. świadczenie chciała je uzyskać od 1.06.2022 r. to powinna złożyć wniosek do 30.06.2022 r. Uchybienie temu terminowi powoduje wygaśniecie prawa do świadczenia za miesiąc czerwiec 2022 r. W odwołaniu skarżący wskazał, że nie został poinformowany o konieczności złożenia wniosku do 30.06.2022r. celem zachowania prawa do świadczenia, jego wniosek wpłynął do organu jedynie 2 dni po terminie. Podał, że w 2016 r. składając wniosek w lipcu można było otrzymać wyrównanie od kwietnia i dlatego uważa, że wprowadzono go w błąd. W zaskarżonej, wyżej opisanej decyzji Prezesa ZUS z 28.01.2026 r. podano, iż żeby otrzymać świadczenie od czerwca 2022 wniosek należy składać od lutego 2022 r. do 30.06.2022 r., zgodnie z przepisami ustawy, tj. art. 18 i 21 ustawy. Skoro wniosek skarżącego wpłynął z opóźnieniem, tj. w dniu 2.07.2022 r uznano, że nie jest możliwym przyznanie mu prawa do świadczenia wychowawczego wstecz. Skarżący w skardze zawartej w piśmie z 13.03.2026 r. zaskarżył powyższą decyzję Prezesa ZUS z 28.01.2026 r. do WSA w Krakowie. W uzasadnieniu wskazał, że wniosek o przyznanie świadczenia wychowawczego na dzieci złożył 2.07.2022 r. W sprawie była prowadzona obszerna dokumentacja oraz zostały wydane wyroki WSA w Krakowie. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko, wnosząc jednocześnie o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Stosownie do art. 184 zdanie pierwsze Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej sądy administracyjne sprawują, w zakresie określonym w ustawie, kontrolę działalności administracji publicznej. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) sądy te sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W myśl zaś art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r. poz. 143; dalej: p.p.s.a.) kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg decyzje administracyjne. Przed ustosunkowaniem się do zarzutów rozpatrywanej skargi należy przypomnieć, że akt administracyjny jest zgodny z prawem, jeżeli jest zgodny z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Uchylenie aktu (względnie – stwierdzenie jego nieważności) przez sąd administracyjny następuje tylko w przypadku stwierdzenia istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy w rozumieniu art. 145 § 1 p.p.s.a. (por. np. prawomocny wyrok WSA w Warszawie z 10 października 2018 r., sygn. akt IV SA/Wa 1398/18, Legalis). Przedmiotem skargi jest decyzja Prezesa ZUS odmawiająca przyznania skarżącemu świadczenia wychowawczego za okres od 1 do 30 czerwca 2022 r. na jego wniosek złożony 2 lipca 2022 r. w okresie zasiłkowym obejmującym okres od 1 czerwca 2022 r. do 31 maja 2023 r. W pierwszej kolejności należy zważyć, że zgodnie z art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U. z 2024 r., poz. 572 ze zm., dalej: u.p.p.w.), prawo do świadczenia wychowawczego ustalane jest na okres od dnia 1 czerwca do dnia 31 maja roku następnego. Prawo do świadczenia wychowawczego, zgodnie z dyspozycją art. 18 ust. 2 powołanej ustawy, ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu, o którym mowa w ust. 1, nie wcześniej niż od dnia odpowiednio urodzenia się dziecka, objęcia dziecka opieką lub przysposobienia dziecka (...). Przepis art. 61 § 3 k.p.a. stanowi, że datą wszczęcia postępowania na żądanie strony jest dzień doręczenia żądania organowi administracji publicznej. Wskazany przepis określa zdarzenie z jakim wiązać należy datę wszczęcia postępowania administracyjnego na żądanie strony, a nie datę, do której żądanie takie może być zgłoszone. Data ta nie wyznacza innego terminu zgłoszenia żądania (wniosku) strony niż ten wynikający z przepisów prawa materialnego. Z treści art. 18 ust. 2 u.p.p.w.d. jednoznacznie wynika, że termin ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego jest ściśle związany z terminem złożenia wniosku przez osobę uprawnioną. W ocenie Sądu, Prezes ZUS dokonał prawidłowej analizy charakteru tego terminu oraz konsekwencji jego niezachowania. Świadczenie wychowawcze jest przyznawane od miesiąca w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami do końca okresu zasiłkowego. Data złożenia wniosku ogranicza więc w czasie możliwość ustalenia prawa do świadczenia w danym okresie świadczeniowym, ale nie wyklucza w ogóle możliwości jego przyznania. U.p.p.w.d. nie przewiduje możliwości przyznania świadczenia za miesiące poprzedzające złożenie wniosku (za wyjątkiem sytuacji przewidzianych w ustawie, które w niniejszej sprawie nie występują), a termin określony w art. 18 ust. 2 u.p.p.w.d. jest terminem prawa materialnego, który co do zasady nie podlega przywróceniu, chyba że przywrócenie terminu o takim charakterze wynika wprost z przepisów szczególnych (por. wyrok NSA z 21 września 2023 r. I OSK 1764/22, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Okoliczności ze względu na które strona nie złożyła wniosku w najwcześniej możliwym terminie nie mają prawnego znaczenia dla określenia początkowej daty przyznania świadczenia wychowawczego, nawet jeżeli mają charakter niezawiniony. Nie ma bowiem możliwości, poza wyjątkami wynikającymi wprost z ustawy, wstecznego przyznania świadczeń, niezależnie od przyczyn opóźnienia w złożeniu wniosku (por. wyrok WSA w Poznaniu z 28 maja 2020 r. IV SA/Po 1104/19). Konkludując powyższe rozważania, należy raz jeszcze podkreślić, że prawo do świadczenia jest ustalane począwszy od miesiąca w którym wpłynął wniosek z prawidłowo uzupełnionymi dokumentami, do końca okresu wskazanego w ustawie. Początkowa data przyznania świadczenia jest związana z datą złożenia wniosku, co wynika wprost z przytoczonych powyżej przepisów. Wszelkie okoliczności, takie jak np. trudna sytuacja finansowa lub osobista wnioskodawcy, nawet jeśli są bezsporne i dowodzą że uchybienie terminowi do złożenia wniosku ma charakter niezawiniony, nie stanowią przesłanki do odmiennego ukształtowania jego praw w zakresie przyznania świadczenia wychowawczego. Sąd nie dopatrzył się w sprawie jakichkolwiek innych uchybień w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., które skutkowałyby koniecznością uchylenia wydanej decyzji. W tym stanie rzeczy – na zasadzie art. 151 p.p.s.a. – orzeczono, jak w sentencji.