III SA/Kr 387/26

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogusław Wolas Sędziowie WSA Marta Kisielowska (spr.) Asesor WSA Magdalena Gawlikowska Protokolant starszy referent Dominika Duda-Malik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 czerwca 2026 r. sprawy ze skargi A. M. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 26 lutego 2026 r., nr 010070/680/6362162/2025 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą.

Zaskarżoną decyzją z 26 lutego 2026 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję z 5 listopada 2025 r. o odmowie przyznania A. M. (dalej: "skarżąca") prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko B. G. na okres od 1 czerwca 2024 r. do 31 maja 2025 r. Podstawę prawną decyzji stanowił art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2025 r. poz. 1691, dalej: "k.p.a."), art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2024 r. poz. 1576 z późn. zm., dalej: "u.p.p.w.d."). Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy. 8 lipca 2025 r. skarżąca złożyła do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniosek o świadczenie wychowawcze na okres od 1 czerwca 2024 r. do 31 maja 2025 r. na dziecko B. G. urodzonego 9 czerwca 2025 r. 25 września 2025 r. skarżąca nadesłała do organu pismo ogólne, w którym wskazała, że jej wniosek z 8 lipca 2025 r. dotyczył okresu od czerwca 2025 r. do maja 2026 r., a omyłkowo we wniosku został wskazany okres wcześniejszy, który wynikał najpewniej z błędu technicznego aplikacji. Decyzją z 5 listopada 2025 r. ZUS odmówił przyznania skarżącej prawa do świadczenia wychowawczego. Organ powołał się na art. 18 ust. 2a u.p.p.w.d. i wskazał, że prawo do świadczenia wychowawczego nowonarodzonego dziecka ustala się od miesiąca urodzenia dziecka. ZUS wskazał, że wniosek o świadczenie powinien był złożony w okresie 3 miesięcy, licząc od dnia urodzenia się dziecka. Termin ten jest terminem materialnym, który nie podlega przywróceniu, nie może być zmieniany lub przedłużany przez organ. W odwołaniu od decyzji skarżąca wskazał, że złożyła wniosek w ustawowym terminie, a okres świadczeniowy 2024/2025 wskazany we wniosku był wynikiem błędu technicznego systemu, niezależnym od skarżącej i niemającym wpływu na meritum wniosku. Wskazała, że po zauważeniu błędu niezwłocznie złożyła pisemne wyjaśnienie. Ponadto skarżąca wskazała na naruszenie art. 36 k.p.a. w związku z wydaniem decyzji po upływie czterech miesięcy od złożenia wniosku, bez poinformowania skarżącej o przedłużeniu terminu do wydania decyzji. W ocenie skarżącej wydana decyzja narusza zasadę zaufania obywatela do organu administracji (art. 8 k.p.a) oraz zasadę szybkości postepowania (art. 12 § 1 k.p.a). Decyzją z 26 lutego 2026 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji, wskazując na brak podstaw do jej uchylenia, ponieważ zgodnie z art. 18 ust. 2 u.p.p.w.d. świadczenie przysługuje nie wcześniej niż od dnia urodzenia się dziecka. Skarżąca złożyła natomiast wniosek na okres, w którym dziecko jeszcze się nie urodziło. Organ odwoławczy wskazał, iż nie jest możliwe przyznanie skarżącej prawa do świadczenia wychowawczego na okres 2025/2026 z wniosku złożonego na okres 2024/2025, ponieważ postępowanie wszczyna się jedynie na wniosek strony. Organ nie ma możliwości przyznawania świadczeń z urzędu ani obejmowania rozstrzygnięciem okresów, w których nie istniał skutecznie złożony wniosek. Postanowieniem z 19 marca 2026 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych sprostował oczywistą omyłkę pisarską w decyzji z 26 lutego 2026 r. poprzez wpisanie w jej treści właściwego imienia i nazwiska dziecka. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżąca zarzuciła naruszenie zasad postępowania administracyjnego, w szczególności zasadę pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa określoną w art. 8 k.p.a, a także obowiązek udzielania stronie prawidłowej informacji (art. 9 k.p.a.). Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i zobowiązanie ZUS do ponownego rozpatrzenia sprawy, ponadto wniosła o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko przyjęte w zaskarżonej decyzji. Decyzją z 13 stycznia 2026 r. przyznano skarżącej świadczenie na okres od 1 grudnia 2025 r. do 31 maja 2026 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje: Skarga zasługiwała na uwzględnienie. W ocenie Sądu organ nadał wnioskowi skarżącej nieprawidłową treść, pomijając oświadczenie skarżącej zawarte w piśmie z 25 września 2025 r., co do rzeczywistej treści wniosku, a w konsekwencji bezpodstawnie rozpoznał wniosek o przyznanie świadczenia za okres świadczeniowy 2024/2025. Zgodnie z art. 4 ust. 1 u.p.p.w.d. celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. Świadczenie wychowawcze przysługuje: 1) matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 2a, albo 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu opiekuna faktycznego, albo 3) opiekunowi prawnemu dziecka, albo 3a) opiekunowi tymczasowemu dziecka, albo 3b) opiekunowi dziecka wskazanemu przez władze kraju pochodzenia, albo 4) dyrektorowi domu pomocy społecznej, albo 5) rodzinie zastępczej, osobie prowadzącej rodzinny dom dziecka, dyrektorowi placówki opiekuńczo-wychowawczej, dyrektorowi regionalnej placówki opiekuńczo-terapeutycznej albo dyrektorowi interwencyjnego ośrodka preadopcyjnego, o których mowa w ustawie z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2025 r. poz. 49 i 1301 oraz z 2026 r. poz. 187 i 203). Zgodnie z art. 13 ust. 1 u.p.p.w.d. ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego oraz jego wypłata następują odpowiednio na wniosek matki, ojca, opiekuna faktycznego dziecka, opiekuna prawnego dziecka, dyrektora domu pomocy społecznej, rodziny zastępczej, osoby prowadzącej rodzinny dom dziecka, dyrektora placówki opiekuńczo-wychowawczej, dyrektora regionalnej placówki opiekuńczo-terapeutycznej albo dyrektora interwencyjnego ośrodka preadopcyjnego. Wniosek składa się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (ust. 2). Informacje przedstawione we wniosku i w załącznikach do wniosku składa się pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Składający oświadczenie jest obowiązany do zawarcia w nim klauzuli następującej treści: "Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia.". Klauzula ta zastępuje pouczenie organu o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań (ust. 2a). Jak stanowi art. 13a ust. 1 u.p.p.w.d. przyznanie przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych świadczenia wychowawczego nie wymaga wydania decyzji. Zakład Ubezpieczeń Społecznych udostępnia osobie ubiegającej się o świadczenie wychowawcze informację o przyznaniu świadczenia wychowawczego na jej profilu informacyjnym. Informacja o przyznaniu świadczenia wychowawczego lub zawiadomienie o umieszczeniu tej informacji na profilu informacyjnym mogą zostać przesłane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych osobie ubiegającej się o świadczenie wychowawcze na wskazany we wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego adres poczty elektronicznej lub numer telefonu (ust. 2). Nieodebranie informacji o przyznaniu świadczenia wychowawczego nie wstrzymuje wypłaty tego świadczenia (ust. 3). W sprawach odmowy przyznania świadczenia wychowawczego, uchylenia lub zmiany prawa do świadczenia wychowawczego oraz nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydaje decyzję (ust. 4). Osoba ubiegająca się o świadczenie wychowawcze lub osoba pobierająca świadczenie wychowawcze wnosi do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych pisma wyłącznie w postaci elektronicznej na swoim profilu informacyjnym (ust. 7). Pisma, o których mowa w ust. 7, doręczane do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w postaci elektronicznej na profilu informacyjnym, składa się, opatrując je kwalifikowanym podpisem elektronicznym, podpisem zaufanym, podpisem osobistym albo wykorzystując sposób potwierdzania pochodzenia oraz integralności danych udostępniony bezpłatnie przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych w systemie teleinformatycznym (ust. 9). Zgodnie z art. 18 ust. 1 u.p.p.w.d. prawo do świadczenia wychowawczego ustalane jest na okres od dnia 1 czerwca do dnia 31 maja roku następnego. Prawo do świadczenia wychowawczego ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek, do końca okresu, o którym mowa w ust. 1, niewcześniej niż od dnia odpowiednio urodzenia się dziecka, objęcia dziecka opieką, przysposobienia dziecka lub faktycznego umieszczenia dziecka w domu pomocy społecznej albo w rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka, placówce opiekuńczo-wychowawczej, regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej albo interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym (ust. 2). Jeżeli w okresie 3 miesięcy, licząc od dnia urodzenia się dziecka, objęcia dziecka opieką, przysposobienia dziecka lub faktycznego umieszczenia dziecka w domu pomocy społecznej lub w pieczy zastępczej, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego, prawo to ustala się od miesiąca odpowiednio urodzenia się dziecka, objęcia dziecka opieką, przysposobienia dziecka lub faktycznego umieszczenia dziecka w domu pomocy społecznej lub pieczy zastępczej do końca okresu, o którym mowa w ust. 1. W przypadku złożenia wniosku po tym terminie prawo do świadczenia wychowawczego ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek, do końca okresu, o którym mowa w ust. 1 (ust. 2a). Jak stanowi art. 19 ust. 1 u.p.p.w.d., w przypadku złożenia nieprawidłowo wypełnionego wniosku, Zakład Ubezpieczeń Społecznych wzywa pisemnie osobę ubiegającą się o świadczenie do poprawienia lub uzupełnienia wniosku w terminie 14 dni od dnia otrzymania wezwania. Niezastosowanie się do wezwania skutkuje pozostawieniem wniosku bez rozpatrzenia. W niniejszej sprawie okolicznością bezsporną jest, że syn skarżącej urodził się 9 czerwca 2025 r., skarżąca złożyła wniosek o przyznanie świadczenia wychowawczego – 8 lipca 2025 r. (a zatem w terminie określonym w art. 18 ust. 2a u.p.p.w.d.), z formularza wynikało, że wniosek obejmował poprzedni okres świadczeniowy 2024/2025. 25 września 2025 r. skarżąca skierowała do organu pismo, w którym podniosła, że nie było jej celem wnioskowanie o świadczenie na okres 2024/2025 (jak podniosła ten okres został omyłkowo narzucony przez formularz), lecz o przyznanie świadczenia od daty urodzenia syna skarżącej – data została prawidłowo wskazana we wniosku. Zdaniem Sądu skarżąca dochowała terminu złożenia wniosku o przyznanie świadczenia wychowawczego zgodnie z art. 18 ust. 2a u.p.p.w.d., składając wniosek 8 lipca 2025 r. Podała we wniosku wszystkie wymagane dane, w tym w szczególności datę urodzenia syna. Z treści wniosku w sposób niebudzący wątpliwości wynikało, że skarżąca wnosiła o przyznanie świadczenia wychowawczego od daty urodzenia dziecka. Jeśli natomiast organ miał wątpliwości, co do treści wniosku powinien był wezwać skarżącą o jego sprecyzowanie. W ocenie Sądu w zaskarżonej decyzji Prezesa ZUS oraz poprzedzającej ją decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wadliwe przyjęto, że skarżąca wystąpiła z wnioskiem o przyznanie świadczenia wychowawczego za okres 2024/2025. Należy wskazać, że skarżąca wystąpiła z wnioskiem o przyznanie świadczenia wychowawczego w terminie miesiąca od urodzenia się dziecka (8 lipca 2025 r.). Podkreślić należy, że do złożenia wniosku skarżąca wykorzystała formularze dostępne w bankowości internetowej. W ocenie Sądu organ nieprawidłowo przyjął, że skarżąca złożyła wniosek o przyznanie świadczenia na okres rozliczeniowym 2024/2025, który w dacie składania wniosku był już zakończony. Co więcej, skarżąca w piśmie z 25 września 2025 r. poinformowała organ o wykrytym błędzie, a także jednoznacznie wskazała jaka była treść wniosku. Zgodnie bowiem z art. 18 ust. 2a u.p.p.w.d. jeżeli w okresie 3 miesięcy, licząc od dnia urodzenia się dziecka, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego, prawo to ustala się od miesiąca odpowiednio urodzenia się dziecka do końca okresu, o którym mowa w art. 18 ust. 1 u.p.p.w.d. Tym samym, skoro skarżąca złożyła wniosek w terminie miesiąca od urodzenia się dziecka, organ powinien przyznać świadczenie od urodzenia się dziecka, a nie dopiero od początku kolejnego okresu rozliczeniowego. Jeśli organ miał wątpliwości, co do treści wniosku powinien był wezwać skarżącą o jego sprecyzowanie. W przypadku, gdy treść żądania nie jest jednoznaczna lub nasuwa wątpliwości organu, powinien na podstawie art. 64 § 2 k.p.a., wezwać stronę o wyjaśnienie bądź sprecyzowanie złożonego żądania, a więc do usunięcia braków w wyznaczonym terminie, nie krótszym niż siedem dni, z pouczeniem, że nieusunięcie tych braków spowoduje pozostawienie podania bez rozpoznania (wyrok NSA z 12 grudnia 2023 r., I OSK 841/23). Co więcej, należy podkreślić, że w terminie określonym w art. 18 ust. 2a u.p.p.w.d. skarżąca złożyła wniosek, a następnie pismo z 25 września 2025 r., z którego już w sposób niebudzący wątpliwości wynikało, że skarżąca wnosiła o przyznanie świadczenia wychowawczego od daty urodzenia dziecka. Sąd podziela pogląd wyrażony w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku (por. wyrok z 10 października 2023 r., II SA/Gd 312/23), w którym podkreślono, że postępowanie o przyznanie świadczenia wychowawczego jest postępowaniem wnioskowym, oznacza, że to od woli strony zależy zakres złożonego wniosku, a zatem to strona decyduje co jest przedmiotem jej wniosku. Organ zobligowany jest natomiast do prawidłowego odczytania woli strony. W razie wątpliwości co do zakresu żądania strony, organ winien zwrócić się do niej o jego sprecyzowanie, pouczając ją jednocześnie o przysługujących jej prawach i ciążących na niej obowiązkach. Należy bowiem podkreślić, że organ jest związany żądaniem strony i nie może zmieniać jego treści, poprzez uruchomienie według jego oceny właściwego trybu postępowania. Sąd podziela również stanowisko wyrażone w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. wyrok NSA 21 września 2023 r., I OSK 1764/22), zgodnie z którym co do zasady należy zgodzić się z poglądem, że strona może złożyć wniosek o przyznanie świadczenia wychowawczego w każdym czasie trwania okresu świadczeniowego i świadczenie przyznane zostanie od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami do końca okresu. Data złożenia wniosku ogranicza więc w czasie możliwość ustalenia prawa do świadczenia w danym okresie świadczeniowym, ale nie wyklucza w ogóle możliwości jego przyznania. Ponownie rozpoznając sprawę Zakład Ubezpieczeń Społecznych rozpozna wniosek skarżącej o przyznanie świadczenia wychowawczego od daty urodzenia dziecka zgodnie z wskazaniami zawartymi w uzasadnieniu wyroku. Podkreślić należy, że przed wydaniem rozstrzygnięcia organy posiadały kompletny materiał dowody, jednak w wypaczony sposób go zinterpretowały, dokonując niezrozumiałej analizy istotnych dla sprawy dat, a przez to faktów, czyli istotnych w sprawie okoliczności faktycznych, a następnie do wadliwie przeprowadzonej analizy nieprawidłowo zastosowały normy prawa materialnego w celu podjęcia rozstrzygnięcia, co w konsekwencji doprowadziło do wadliwego orzeczenia (por. wyrok NSA z 10 marca 2026 r., I OSK 452/25). Mając na względzie powyższe, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2026 r. poz. 143 z późn. zm.) orzekł jak w sentencji wyroku.