III SA/Kr 276/26

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Janusz Kasprzycki Sędziowie: SWSA Katarzyna Marasek-Zybura (spr.) ASR WSA Ewelina Dziuban po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 15 maja 2026 r. sprawy ze skargi T. D. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 14 stycznia 2026 r., znak: SKO.SW/4101/333/2025 w przedmiocie odmowy udzielenia informacji i dostępu do akt uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu I instancji;

Postanowieniem z dnia 14 stycznia 2026 r. nr SKO.SW/4101/333/2025, Samorządowe Kolegium Odwoławczego w Krakowie (dalej: SKO, Kolegium, organ), działając na podstawie art. 73, art. 74 w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 i art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 1691 z późn. zm., dalej: k.p.a.) po rozpoznaniu zażalenia T. D. (dalej: skarżący), utrzymał w mocy postanowienie Prezydenta Miasta Krakowa z dnia 15 grudnia 2025 r. znak DR.053.62.2025 o odmowie udzielenia informacji i dostępu do akt. Powyższe postanowienie zostało wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym. W dniu 27 listopada 2025 r. skarżący złożył kolejny wniosek o udzielenie informacji, nawiązując do swojego wcześniejszego pisma z dnia 12 sierpnia 2025 r. dotyczącego złożonego przez matkę syna S. D. wniosku w ramach dofinansowanego ze środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (dalej: PFRON lub Fundusz) programu "Samodzielność-Aktywność-Mobilność" Dostępne mieszkanie. Prezydent Miasta Krakowa postanowieniem z dnia 15 grudnia 2025 r. znak: DR.053.62.2025 odmówił udzielenia skarżącemu informacji i dostępu do akt. W motywach rozstrzygnięcia, organ I instancji wyjaśnił, że skarżący na zawarty w piśmie z dnia 2 września 2025 r. wniosek o udzielenie informacji przez podmiot przetwarzający dane osobowe syna Szymona, otrzymał pismem z dnia 22 września 2025 r. informacje w maksymalnym możliwym zakresie biorąc pod uwagę ochronę danych osobowych matki dziecka. Wyżej wymienione pismo zawierało odpowiedzi na pytania z zakresu ochrony danych osobowych syna oraz kopię zanonimizowanego wniosku złożonego w programie przez matkę dziecka. Dalej organ I instancji wskazał, że program "Samodzielność-Aktywność-Mobilność" Dostępne mieszkanie, został wprowadzony uchwałą Rady Nadzorczej PFRON i posiada odrębne, specyficzne dla siebie uregulowania dotyczące warunków uczestnictwa w programie (załącznik do uchwały nr 5/2022 rady nadzorczej PFRON z dnia 24 kwietnia 2022 r.), zasad finansowania oraz rozpatrywania wniosków o dofinansowanie (załącznik do uchwały nr 63/2022 Zarządu PFRON z dnia 4 lipca 2022 r.), które są jawne i dostępne dla każdego na stronie internetowej Funduszu. Wszystkie wspomniane dokumenty zostały sporządzone przez Fundusz i stanowią podstawę działania Ośrodka, zwanego na potrzeby programu Realizatorem, w zakresie rozpatrywania wniosków. W takim programie wniosek złożyła matka syna Szymona. Uregulowania szczegółowych zasad finansowania realizacji ww. programu stanowiące załącznik do uchwały nr 63/2022 rozdział III ust. 6 wskazują, że wniosek dotyczący osoby małoletniej lub ubezwłasnowolnionej składa jej opiekun prawny (tutaj: przedstawiciel ustawowy) i w takim przypadku do wniosku dołącza się oświadczenia o zamieszkaniu w lokalu wspólnie osoby z niepełnosprawnością oraz jego opiekuna. Zatem w przedmiotowym programie w charakterze wnioskodawcy może wystąpić jeden rodzic, który składa wniosek i oświadczenie o zamieszkiwaniu z dzieckiem. W przypadku tego programu realizacja uprawnień rodzicielskich związana jest ściśle z faktem wykonywania pieczy nad dzieckiem i nie jest przedmiotem uznania realizatora programu. W związku z powyższym organ I instancji wskazał, że skoro skarżący na żadnym etapie procedowania (złożenia i rozpatrywania) wniosku nie uczestniczył jako przedstawiciel ustawowy zamieszkujący z synem, w charakterze wnioskodawcy, to organ nie jest właściwy do udzieleniu dostępu do akt sprawy i udzielenia informacji w większym zakresie. Jeżeli skarżący posiada pełną władzę rodzicielską i prawo do współdecydowania w istotnych sprawach dziecka, to zgodnie z właściwymi przepisami w przedmiotowej sprawie, związanej z uzyskaniem żądanych informacji, właściwy jest sąd opiekuńczy. Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem, skarżący złożył zażalenie, wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia i udzielenie skarżącemu dostępu do akt w charakterze strony lub udzielenie odpowiedzi na zadane pytania. W przypadku udzielenia dostępu do akt, wniósł o jednoczesne zobowiązanie organu do wyznaczenia terminu wglądu do akt sprawy i sporządzania z nich kopii/odpisów w zakresie niewyłączonym przez art. 74 k.p.a. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił błędną wykładnię przepisu art. 98 k.r.o. poprzez przyjęcie, iż zrealizowanie prawa przez jednego z rodziców wyczerpuje prawa drugiego rodzica i uniemożliwia reprezentację dziecka w zakresie, w którym matka dziecka wyprzedziła skarżącego w nawiązaniu pierwszego kontaktu z organem. Ponadto zarzucił naruszenie przepisów postępowania, a to: - zasady wynikającej z art. 6 k.p.a. poprzez rozstrzygnięcie przez organ sprawy w oparciu o zasadę "kto pierwszy ten lepszy", która nie wynika z zasad postępowania określonych w k.p.a., ani z powołanego przez organ art. 98 k.r.o.; - zasady wynikającej z art. 73 k.p.a. w zw. z art. 10 k.p.a. poprzez nieudzielenie skarżącemu ani dostępu do akt, ani żądanych informacji, pomimo iż jest stroną postępowania (jest przedstawicielem ustawowym małoletniego syna, który jest stroną), a także błędne utożsamienie wnioskodawcy programu z jedynym podmiotem uprawnionym do dostępu do akt, podczas gdy uprawnienie to przysługuje stronie, a tym samym ograniczenie skarżącemu czynnego udziału w postępowaniu; - zasad wynikających z art. 8, 9 i 12 k.p.a. poprzez działania podważające zaufanie do organu i prowadzące do nieuzasadnionego przedłużania postępowania w sytuacji, gdy organ nadrzędny (SKO) wskazał wyraźnie, iż wnioskodawcą w sprawie jest S. D., nie T. D., a organ powinien ponownie rozważyć udzielenie odpowiedzi na pytania oraz umożliwienie zapoznania się z aktami sprawy przez skarżącego (art. 73 § 1 i art. 9 k.p.a.). Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie, uznało wniesione zażalenie za nieuzasadnione i wydało opisane na wstępie postanowienie z dnia 14 stycznia 2026 r. W uzasadnieniu SKO streściło przebieg dotychczasowego postępowania oraz powołało przepisy mające zastosowanie w niniejszej sprawie. W motywach rozstrzygnięcia organ wskazał, że w ramach postępowania prowadzonego przez Prezydenta Miasta Krakowa dofinansowanego ze środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (dalej: PFRON lub Fundusz) programu "Samodzielność-Aktywność Mobilność wniosek złożony został przez matkę syna S. D. Na żadnym etapie procedowania (złożenia i rozpatrywania) wniosku nie uczestniczył skarżący, jako przedstawiciel ustawowy wnioskodawcy. W związku z powyższym - zdaniem organu odwoławczego – skarżący nie był wnioskodawcą w sprawie, jak również nie reprezentował w tej konkretnej sprawie wnioskodawcy. Tym samym skarżącemu nie przysługuje interes prawny w rozumieniu art. 28 k.p.a. W konsekwencji organ I instancji – mając na uwadze regulację art. 73 k.p.a. oraz art. 74 k.p.a. prawidłowo odmówił skarżącemu dostępu do akt sprawy i udzielenia informacji w żądanym zakresie. W skardze złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżący zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie: 1) przepisów prawa materialnego t.j. art. 98 § 1 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego - poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, polegające na przyjęciu, że fakt złożenia wniosku w programie "Samodzielność - Aktywność - Mobilność!" przez jednego z rodziców (matkę dziecka) wyłącza możliwość skutecznego działania drugiego rodzica jako przedstawiciela ustawowego małoletniego w zakresie wykonywania uprawnień procesowych strony, w tym prawa dostępu do informacji i akt sprawy; 2) przepisów prawa procesowego t.j.: a) zasady wynikającej z art. 6 k.p.a. poprzez oparcie rozstrzygnięcia przez Organ sprawy w oparciu o zasadę "kto pierwszy ten lepszy", która nie wynika z zasad postępowania określonych w k.p.a., ani z powołanego przez organ art. 98 k.r.o., b) zasad wynikających z art. 8, art. 9 i art. 12 k.p.a. poprzez działania podważające zaufanie do organu i prowadzące do nieuzasadnionego przedłużania postępowania w sytuacji, gdy ten sam organ w innym postępowaniu wskazał wyraźnie, iż wnioskodawcą w sprawie jest S. D., nie T. D., a Miejski Ośrodek Społeczny powinien ponownie rozważyć udzielenie odpowiedzi na pytania umożliwienie zapoznania się z aktami sprawy przez skarżącego; c) art. 28 k.p.a. - poprzez jego błędne zastosowanie i przyjęcie, że skarżącemu "nie przysługuje interes prawny w tej konkretnej sprawie", podczas gdy stroną postępowania jest małoletni, a skarżący działa z mocy prawa jako jego przedstawiciel ustawowy, nie dochodząc własnego interesu, lecz wykonując prawa strony; d) art. 73 § 1 oraz art. 74 § 1 k.p.a. w zw. z art. 6 k.p.a. - poprzez oparcie odmowy udostępnienia akt na przesłankach pozakodeksowych (regulacje programu / system SOW), bez wykazania przesłanek z art. 74 § 1 k.p.a. (klauzuli tajności lub ważnego interesu państwowego) lub innych ograniczeń prawa do wglądu do akt wynikających z k.p.a. i bez rozważenia udostępnienia akt w zakresie niewyłączonym (o ile istnieją przesłanki do wyłączenia, czego organ nie wykazał) lub zastosowania środków proporcjonalnych i mniej restrykcyjnych, takich jak anonimizacja danych osób trzecich; e) art. 73 § 1 k.p.a. w zw. z art. 30 § 2 k.p.a. i art. 10 k.p.a. - poprzez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na: - faktycznym pozbawieniu strony (małoletniego) prawa wglądu do akt sprawy, mimo że małoletni działa przez przedstawiciela ustawowego, - błędnym utożsamieniu "wnioskodawcy programu / użytkownika SOW z jedynym podmiotem uprawnionym do dostępu do akt, podczas gdy uprawnienie to przysługuje stronie; f) a tym samym ograniczenie stronie (małoletniemu) czynnego udziału w postępowaniu, g) art. 107 § 3 k.p.a. - poprzez sporządzenie uzasadnienia, które jest wewnętrznie sprzeczne i nie zawiera podstawy prawnej adekwatnej do zawartych w nim twierdzeń organu - SKO przyznaje, że każde z rodziców może co do zasady samodzielnie podejmować czynności procesowe w imieniu dziecka, po czym bez wskazania podstawy prawnej przyjmuje, że skarżący "nie reprezentował w tej konkretnej sprawie" małoletniego. Mając powyższe zarzuty na uwadze, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia organu I Instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi, skarżący rozwinął powyższe zarzuty. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, zważył co następuje: Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2026 r. poz. 143, dalej: p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego w sposób, który miał wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także stosują środki określone w ustawie. Sąd administracyjny, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a p.p.s.a. Zdaniem Sądu skarga jest uzasadniona. Dokonując kontroli legalność zaskarżonego postanowienia należy stwierdzić, że narusza ono przepisy prawa procesowego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, to z kolei skutkuje koniecznością jego uchylenia. Zgodzić należy się z organem, że do reprezentowania dziecka przy złożeniu wniosku w ramach dofinansowanego ze środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych programu "Samodzielność-Aktywność-Mobilność" Dostępne mieszkani,e uprawniony jest każdy z rodziców dziecka, chyba, że jego władza rodzicielska została ograniczona lub został jej pozbawiony (właściwym orzeczeniem). Zgodnie bowiem z treścią art. 98 § 1 ustawy z 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 236, dalej k.r.o.) rodzice są przedstawicielami ustawowymi dla dziecka pozostającego pod ich władzą rodzicielską. Przepis art. 93 § 1 k.r.o. stanowi z kolei, że władza rodzicielska przysługuje obojgu rodzicom. Jeżeli władza rodzicielska przysługuje obojgu rodzicom, każde z nich jest obowiązane i uprawnione do jej wykonywania. Jednakże o istotnych sprawach dziecka rodzice rozstrzygają wspólnie; w braku porozumienia między nimi rozstrzyga sąd opiekuńczy (art. 97 § 1 i § 2 k.r.o.). Z akt rozpoznawanej sprawy nie wynika, aby skarżącego pozbawiono lub ograniczono jego władzę rodzicielską. Jednocześnie jednak zgodnie z art. 28 k.p.a. stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie, albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Rolą organu prowadzącego postępowanie jest ustalenie kręgu stron postępowania i zapewnienie im gwarancji procesowych, wynikających z zasady czynnego udziału stron w postępowaniu. Stroną postępowania w sprawie wniosku w ramach dofinansowanego ze środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych programu "Samodzielność-Aktywność-Mobilność" Dostępne mieszkanie, jest małoletni, którego reprezentować mogą oboje rodzice bez względu na fakt, iż tylko jedno z nich jest wnioskodawcą. Zatem na dzień wszczęcia postępowania w sprawie, obydwoje rodzice posiadają uprawnienia strony procesowej w postępowaniu administracyjnym, toczącym się w sprawie dotyczącej ich dziecka (por. np. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 25 sierpnia 2022 r., sygn. IV SA/Wr 50/22, opubl. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, dalej: CBOSA). Jak wskazuje się w literaturze, "możliwość wglądu w akta sprawy, sporządzania z nich notatek, kopii lub odpisów jest gwarancją korzystania z prawa do obrony nie tylko w postępowaniu administracyjnym, ale i przed sądem administracyjnym. Z samej istoty prawa do sądu i rzetelnego procesu wynika pełna dostępność do dokumentów stanowiących podstawę ustaleń zarówno dla strony postępowania jak i dla sądu (uzasadnienie wyroku TK z 26.10.2005 r., K 31/04; stanowisko to powtórzone zostało także w wyroku TK z 11.05.2007 r., K 2/07). Prawo do poznania materiału dowodowego znajdującego się w aktach sprawy realizuje kodeksowe zasady ogólne postępowania: gwarantuje stronie czynny udział w postępowaniu (art. 10 k.p.a.), pogłębia zaufanie do organów państwa (art. 8 k.p.a.) i pozostaje w związku z obowiązkiem organu informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy (art. 9 k.p.a.)... Obowiązek udostępnienia stronie akt sprawy wynika z art. 51 ust. 3 Konstytucji RP. Przepis ten przyznaje każdemu prawo dostępu do dotyczących go urzędowych dokumentów i zbiorów danych. Zakres znaczeniowy pojęcia "urzędowe dokumenty i zbiory danych" jest rozumiany szeroko i przez to może obejmować akta sprawy (wyrok TK z 26.10.2005 r., K 31/04)... Na podstawie art. 31 ust. 3 Konstytucji RP ograniczenia praw i wolności muszą spełniać wymogi formalne (zasada wyłączności ustawy), materialne (ograniczenie ze względu na interes publiczny wyrażany przez bezpieczeństwo lub porządek publiczny, ochronę środowiska, zdrowia i moralności publicznej, albo wolności i praw innych osób), nie mogą naruszać zasady proporcjonalności, ocenianej według kryteriów niezbędności, przydatności i proporcjonalności sensu stricto oraz nie mogą naruszać istoty wolności i praw... Ograniczenie wglądu w akta sprawy w zakresie danych osobowych osoby składającej skargę odnosi się do postępowań nadzwyczajnych wymienionych w art. 235 § 1 k.p.a., jeżeli ich wszczęcie następuje na skutek skargi złożonej na podstawie skargi z działu VIII k.p.a." (J. Chlebny [w:] Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, red. W. Chróścielewski, A. Krawczyk, Warszawa 2025, komentarz do art. 73). Wskazany powyżej wyjątek od zasady pełnego dostępu do akt postępowania strony, jej przedstawiciela ustawowego lub pełnomocnika, nie zachodzi, zatem skarżący, jako przedstawiciel ustawowy małoletniego, posiada pełny dostęp do akt postępowania dotyczącego jego syna. Niezasadnie zatem organy dostęp ten ograniczyły. Zrealizowanie prawa dostępu do akt przez jednego z rodziców, nie pozbawia drugiego z rodziców prawa do reprezentowania dziecka i wykonywania jego praw. Wbrew stanowisku organów, w niniejszej sprawie nie zachodzi również przypadek określony w art. 97 § 2 k.r.o., zgodnie z którym w braku porozumienia między rodzicami w istotnych sprawach dziecka, rozstrzyga sąd opiekuńczy. Dostęp do akt postępowania, którego stroną jest dziecko, nie jest sprawą, o której mowa w tym przepisie. W ponownie prowadzonym postępowaniu organy administracji, na zasadzie art. 153 p.p.s.a. uwzględnią ww. stanowisko. Mając na względzie powyższe, Sąd uchylił zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu I instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w związku z art. 135 p.p.s.a.