Sygnatura
III SA/Kr 1617/25
Wyrok WSA w Krakowie z 16 kwietnia 2026 r., III SA/Kr 1617/25 – usługi opiekuńcze
Wynik
oddalono skargę
- Sąd
- Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
- Data orzeczenia
- 16 kwietnia 2026
- Prawomocne
- tak
Treść rozstrzygnięcia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Marta Kisielowska Sędziowie: WSA Katarzyna Marasek-Zybura (spr.) Asesor WSA Ewelina Dziuban Protokolant: specjalista Anna Chwalibóg po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 kwietnia 2026 r. sprawy ze skargi Z. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z dnia 22 września 2025 r. nr SKO.PS/4110/78/2025 w przedmiocie opłaty za pobyt w Domu Pomocy Społecznej oddala skargę.
Analiza z kontekstem sprawy
Co to orzeczenie oznacza dla Twojej sprawy?
Zapytaj o skutki rozstrzygnięcia, podstawę prawną albo argumenty do wykorzystania. AnyLawyer rozpocznie od tej konkretnej sprawy.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 22 września 2025 r. nr SKO.PS/4110/78/2025, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 1691 z późn. zm., dalej: k.p.a.) oraz art. 8, art, 59, art. 60, art, 61 ust 1, ust. 2 pkt 1, art. 64 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U z 2025 r. poz.1214 z późn. zm., dalej: u.p.s.) utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy G. w przedmiocie ustalenia Z. G. (dalej: skarżąca) opłaty za pobyt w Domu Radosnej Starości [...] w K. w wysokości 70 % dochodu za okres od dnia 19 marca 2025 r. do dnia 31 marca 2025 r. w wysokości 1.912,43 zł jednorazowo, a od dnia 1 kwietnia 2025 r. w wysokości 4.675,34 zł miesięcznie oraz zwolnienia częściowo z odpłatności w wysokości 110 zł miesięcznie w okresie od dnia 1 kwietnia 2025 r. do dnia 31 marca 2026 r. Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym: Wójt Gminy G., decyzją z dnia 3 kwietnia 2025 r. nr. GOPS-PS-5120-3-3/25 ustalił skarżącej odpłatność za pobyt w Domu Radosnej Starości [...] w K. od dnia 19 marca 2025 r. do dnia 31 marca 2025 r. w wysokości 1.581,06 zł jednorazowo a od dnia 1 kwietnia 2025 r. w wysokości 3.770,29 zł miesięcznie. Kolegium zaleciło, aby w toku ponownego rozpoznania sprawy zgromadzić pełną dokumentację dotyczącą skierowania i umieszczenia skarżącej w domu pomocy społecznej. Ponadto wskazano na konieczność przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, czy w okolicznościach niniejszej sprawy istnieją podstawy do zwolnienia skarżącej z przedmiotowej odpłatności, a jeżeli tak, to w jakim zakresie. Zalecono również dokonanie aktualizacji wywiadu środowiskowego, w celu ustalenia sytuacji dochodowej skarżącej na dzień wydania nowej, decyzji w sprawie. W wyniku odwołania od ww. decyzji, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie decyzją z dnia 22 maja 2025 r. sygn. akt: SKO.PS/4110/37/2025 uchyliło zaskarżoną decyzję organu I instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia. Po ponownym rozpoznaniu sprawy, Wójt Gminy G. ustalił skarżącej opłatę za pobyt w Domu Radosnej Starości [...] w K., w wysokości 70% dochodu za okres od dnia 19 marca 2025 r. do dnia 31 marca 2025 r. w wysokości 1.912,43 zł jednorazowo, a od dnia 1 kwietnia 2025 r. w wysokości 4.675,34 zł miesięcznie oraz zwolnił częściowo skarżącą z odpłatności za pobyt w Domu Radosnej Starości [...] w K., w wysokości 110 zł miesięcznie w okresie od dnia 1 kwietnia 2025 r. do dnia 31 marca 2026 r. W motywach rozstrzygnięcia, organ I instancji wyjaśnił, że decyzją Dyrektora Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w Dąbrowie Tarnowskiej z dnia 18 marca 2025 r. znak: PCPR.2.5530.2.8.25 skarżąca została umieszczona w Domu Radosnej Starości w K., w którym przebywa od dnia 19 marca 2025 r. Podkreślił, że średni miesięczny koszt utrzymania w 2025 r. mieszkańca Domu Radosnej Starości [...] w K. ustalony Zarządzeniem Nr 4/2025 Starosty Dąbrowskiego z dnia 23 stycznia 2025 r. (Dz. Urz. Woj. Małop. poz. 551 z dnia 27 stycznia 2025 r.) od dnia 1 lutego 2025 r. i wynosi 5.980 zł miesięcznie. Na podstawie aktualizacji wywiadu środowiskowego ustalono, że skarżąca ma 63 lata i jest niezamężna. Przebywa w Domu Radosnej Starości w K. od dnia 19 marca 2025 r. Została umieszczona w placówce z powodu pogarszającego się stanu zdrowia, który uniemożliwiał jej samodzielne funkcjonowanie. Jest panną, nie posiada dzieci, pozostaje w kontakcie z rodziną. Stwierdzono, że brak jest osób zobowiązanych do wnoszenia opłaty zgodnie z art. 61 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej. Źródłem dochodu skarżącej jest emerytura i dochód z gospodarstwa rolnego. Z treści oświadczenia złożonego w dniu 16 czerwca 2025 r. wynika, że skarżąca nie osiąga żadnych innych dochodów, ani nie posiada oszczędności, przedmiotów wartościowych czy maszyn rolniczych. Wynika również, że jest współwłaścicielem domu, jednak nie pamięta metrażu. Posiada również gospodarstwo rolne. Skarżąca oświadczyła, że część gospodarstwa wydzierżawiła, ale nie pamięta na jakim terenie i jaką wielkość dochodu osiąga z tego tytułu. Z uzyskanych informacji z Urzędu Gminy w G. oraz B. wynika, że skarżąca figuruje w ewidencji podatkowej. Zgodnie z dokumentacją zgromadzoną w ponownie prowadzonym postępowaniu ustalono również, że dochód uzyskiwany przez skarżącą z gospodarstwa rolnego uległ zmianie, w związku ze zmianą udziałów w wielkości gospodarstwa rolnego. Ustalając odpłatność za miesiąc marzec 2025 r. uwzględniono dochód za miesiąc luty 2025 r., który wynosi 6.514,67 zł, na który składa się świadczenie emerytalne w kwocie 3.305,62 zł netto miesięcznie i dochód z gospodarstwa rolnego o pow. 6,9914 ha w kwocie 3.209,05 zł miesięcznie. W związku z powyższym ustalono, że odpłatność za pobyt w Domu Radosnej Starości w K. za okres od dnia umieszczenia tj. 19 marca 2025 r. do dnia 31 marca 2025 r. wynosi 1.912,43 zł, co stanowi 70% dochodu skarżącej, przeliczonego proporcjonalnie do ilości dni pobytu w Domu Radosnej Starości w K. w miesiącu marcu 2025 r. W miesiącu marcu 2025 r. zmianie uległa kwota emerytury w związku z waloryzacją rent i emerytur (informacja z ZUS znak sprawy: [...] z dnia 6 czerwca 2025r.) i wynosiła 3.470,01 zł miesięcznie netto. Dochód z gospodarstwa rolnego pozostał bez zmian i wyniósł 3.209,05 zł miesięcznie. Uwzględniając łączny dochód za miesiąc marzec 2025 r. w wysokości 6.679,06 zł x 70% dochodu, to odpłatność za pobyt w Domu Radosnej Starości [...] w K. wynosi 4.675,34 zł miesięcznie. W kolejnych miesiącach udziały skarżącej w gospodarstwie rolnym jak i wysokość emerytury pozostały bez zmian. Ponadto organ I instancji wskazał, że z pisma z Domu Radosnej Starości w K. z dnia 9 czerwca 2025 r. oraz pisemnego oświadczenia z dnia 30 czerwca 2025 r. wynika, iż skarżąca pozostaje w stałym leczeniu. Z tego tytułu sama ponosi koszty związane z zakupem lekarstw stałych w wysokości ok 110 zł. Pozostałe koszty za leki ponosi Placówka do wysokości limitu ceny przewidzianej w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej. Poza tym nie posiada żadnych innych zobowiązań. Ma zapewnioną przez Dom Radosnej Starości w K. całodobową opiekę w tym usługi bytowe, opiekuńcze, wspomagające i lecznicze. W ocenie organu I instancji skarżąca pomimo możliwości pozyskania dochodu np. z dzierżawy gospodarstwa rolnego nie czyniła i nadal nie czyni żadnych starań, aby na przykład wydzierżawić gospodarstwo i pozyskać czynsz dzierżawny. Powyższe działanie niewątpliwe przyczyniłoby się do uzyskania dochodu, który choćby częściowo posłużyłby sfinansowaniu opłaty za pobyt w DPS. Takie bierne działanie strony, która posiadając gospodarstwo rolne i deklarując jego nieprowadzenie, nie czyniąc starań w pozyskaniu dochodu z tego potencjalnego źródła, nie może stanowić podstawy do zwolnienia jej z opłaty i przenoszenia ciężaru ponoszenia wyższej opłaty przez Gminę, a tym samym przez ogół jej mieszkańców. W odwołaniu wniesionym od ww. decyzji, skarżąca zarzuciła: I. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy tj.: - art. 139 k.p.a. poprzez wydanie decyzji na niekorzyść skarżącej poprzez ustalenie opłaty za pobyt w Domu Radosnej Starości: a) za okres od dnia 19 marca 2025 r. do 31 marca 2025 r. o 331,37 zł wyższą niż w pierwotnej decyzji przed jej uchyleniem, b) za okres od dnia 1 kwietnia 2025 r. o 905,05 zł wyższą niż w pierwotnej decyzji przed jej uchyleniem, pomimo, że wydanie decyzji na niekorzyść skarżącej nie było usprawiedliwione rażącym naruszeniem prawa lub rażącym naruszeniem interesu społecznego; - art. 139a § 1 k.p.a. poprzez zaniechanie przy ponownym rozpatrzeniu sprawy przez organ I instancji wzięcia pod uwagę, iż ustalona wysokość opłaty przekracza wysokość rzeczywistego dochodu, który skarżąca uzyskuje, a w świetlne obowiązujących przepisów nie ma możliwości domagania się przez organ zbycia przez mieszkańca DPS posiadanego majątku w celu pokrycia kosztów jego pobytu w placówce; - art. 107 § 3 k.p.a. w związku z art. 11 k.p.a. i art. 107 § 1 k.p.a. w związku z art. 107 § 3 k.p.a. polegające na sporządzeniu pisemnego uzasadnienia decyzji niezgodnie z wymogami wynikającymi z art. 107 § 3 k.p.a. poprzez zawarcie zbyt ogólnych stwierdzeń, braku wyjaśnienia zasadności przesłanek, jakimi organ kierował się przy wydawaniu decyzji, braku oceny całego materiału dowodowego zgromadzonego w postępowaniu wyjaśniającym, niewskazaniu faktów, które uznano za udowodnione, dowodów, na których oparto swoje ustalenia oraz niewskazaniu i niewyjaśnieniu przyczyn, z powodu których dowodom przedstawionym przez skarżącą odmówiono wiarygodności i mocy dowodowej, co uniemożliwia dokonanie kontroli zaskarżonej decyzji; - art. 6 i art. 8 k.p.a. w związku z art. 75 § 1 art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. polegające na uniemożliwieniu pogłębienia zaufania obywateli do organów administracji publicznej poprzez naruszanie przepisów prawa., bowiem organ, który działa na ich podstawie, nie rozpatrzył całego materiału dowodowego, dokonał dowolnej oceny dowodów, nienależycie sporządził uzasadnienie zaskarżonej decyzji z uwagi na brak wskazania i wyjaśnienia przyczyn, ż powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności, co uniemożliwia realizację zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa oraz dokonania kontroli zaskarżonej decyzji; - art. 7 k.p.a. oraz 7a k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a., art. 6, art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności stanu faktycznego sprawy, w szczególności: a) okoliczności uzasadniających zwolnienie skarżącej ze znaczniej części opłaty za pobyt w Domu Radosnej Starości oraz pominięcie okoliczności, że ustalona przez organ wysokość opłaty przekracza wysokość rzeczywistego dochodu, który skarżąca uzyskuje; b) wadliwe ustalenie dochodu skarżącej; lI. naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a to: - art. 61 ust. 2 pkt. 1 u.p.s. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i ustalenie opłaty za pobyt skarżącej w Domu Radosnej Starości w wymiarze przekraczającym 70% dochodu skarżącej tj. ustalenie opłaty za pobyt od dnia 1 kwietnia 2025 r. w kwocie 4.675,34 zł miesięcznie, a więc w kwocie odpowiadającej niemalże 72% dochodu skarżącej ustalonego przez organ; - art. 64 u.p.s. ust. 2 poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na wzięciu pod uwagę jedynie przesłanki długotrwałej choroby, podczas gdy przepis ten nie zawiera katalogu zamkniętego "uzasadnionych okoliczności", a w niniejszej sprawie uzasadnioną okolicznością do zwolnienia skarżącej ze znaczne części opłaty jest okoliczność nieuzyskiwania rzeczywistego dochodu pozwalającego na pokrycie opłaty w ustalonej wysokości; - art. 8 ust. 1 i 8 ust. 9 u.p.s. poprzez nieprawidłowe przyjęcie wysokości dochodu lub jego braku z gospodarstwa rolnego, nieodzwierciedlającego rzeczywistej sytuacji dochodowej skarżącej, - art. 107 ustawy i nieprawidłowe przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, z pominięciem rodziny oraz osób współzamieszkujących nieruchomość skarżącej. W związku z powyższym, skarżąca wniosła o uchylnie zaskarżonej decyzji w całości i orzeczenie w tym zakresie co do istoty sprawy oraz zwolnienie z części opłat za pobyt w Domu Radosnej Starości w wyższej wysokości niż ustalonej w decyzji; na podstawie art. 64 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie po rozpoznaniu odwołania wydało opisaną na wstępie decyzję. W uzasadnieniu organ odwoławczy streścił przebieg dotychczasowego postępowania oraz powołał przepisy mające zastosowanie w niniejszej sprawie. Podkreślił, że w analizowanej sprawie przede wszystkim należy poddać ocenie prawidłowość ustalenia dochodu skarżącej, który determinuje wysokość jej opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej. Jak wynika z akt sprawy, na dochód ten składa się emerytura, która w miesiącu lutym 2025 r. wynosiła 3.305,62 zł, a po waloryzacji od marca 3.470,01 zł oraz ryczałtowo ustalony dochód z gospodarstwa rolnego. Ustalono, że obecnie skarżąca posiada grunty o pow. 1.7082 hap na terenie gminy B., a w gminie G. o pow. 5.2832 hap. Łącznie 6.9914 hap. Kolegium wskazało, że dochód z gospodarstwa rolnego skarżącej począwszy od lutego 2025 r. wynosi 3.209,05 zł (6.9914 hap x 459 zł) i w takiej wysokości organ I instancji wyliczył ten składnik dochodu skarżącej. Suma dochodów skarżącej w miesiącu lutym 2025 r. wynosiła 6.514,67 zł, a od miesiąca marca 6.679,06 zł. W związku z tym, iż skarżąca została umieszczona w domu pomocy społecznej w dniu 19 marca 2025 r. opłatę za miesiąc marzec należało obliczyć proporcjonalnie do liczby dni pobytu. Opłata za ten miesiąc powinna wynieść 1.912,43 zł. Natomiast od kwietnia 2025 r. 4.675,34 zł. W ocenie SKO wyliczenia organu I instancji dotyczące dochodu skarżącej i określenia wysokości opłaty jaką powinna wnosić za pobyt w DPS, są prawidłowe. Zarzut Skarżącej, iż ustalona wysokość opłaty stanowi 72% dochodu jest błędny, gdyż obliczenia skarżącej odnoszą się do dochodu z miesiąca lutego 2025 r., podczas gdy dochód ten w miesiącu marcu 2025 r. uległ zmianie. W ocenie Kolegium również zarzut naruszenia art. 139 k.p.a. nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem nie ma zastosowania w niniejszej sprawie. W wyniku wydania decyzji kasatoryjnej, organ I instancji prowadząc ponowione postępowanie ustalił, że stan faktyczny sprawy uległ zmianie, zaś ustalone wcześniej kwoty opłat za poszczególne miesiące powinny zostać zweryfikowane. Zgodnie z art. 61 ust. 1 u.p.s. obowiązek wnoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej musi być skonkretyzowany i zindywidualizowany w stosunku do każdej z osób, które miałyby takie opłaty ponosić. Ustalenie odpłatności za pobyt mieszkańca w domu pomocy wyraża się koniecznością ustalania odpłatności zgodnie z regułami określonymi w przepisach ustawy o pomocy społecznej. Ustalenie obowiązku wnoszenia opłaty przez konkretną osobę, który kreuje decyzja administracyjna nie pozostawia organowi luzu decyzyjnego. Co do zasady zgodnie z art. 8 ust. 9 u.p.s. przyjmuje się, że z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w wysokości 459 zł. Dla ustalenia dochodu na potrzeby postępowania w sprawach świadczeń z pomocy społecznej nie ma znaczenia, jakie rzeczywiste dochody osiągane są z gospodarstwa rolnego ani czy grunt jest w ogóle uprawiany. Decydują tytuł własności lub posiadania gruntu (np. z tytułu dziedziczenia) oraz jego zaklasyfikowanie (rodzaj użytków, klasa gleboznawcza). Bez znaczenia jest okoliczność czy gospodarstwo rolne jest uprawiane, czy też nie i z jakiego powodu oraz czy rzeczywiście przynosi ono dochody. W związku z powyższym, organ I instancji słusznie wskazał, iż określenie dochodu z 1 ha przeliczeniowego ma charakter ryczałtowy, niezależny od faktycznie osiąganego lub nieosiąganego dochodu. Odnosząc się do kwestii częściowego zwolnienia skarżącej z odpłatności za pobyt, w domu pomocy społecznej, organ odwoławczy podkreślił, że iż decyzja wydawana na podstawie art. 64 u.p.s. jest decyzją uznaniową. Po drugie okoliczność, że ustawodawca dopuszcza również inne powody zwolnienia z opłaty nie uzasadniają, jednakże stanowiska, że przesłanki te można określać dowolnie, w oderwaniu od istoty przesłanek zdefiniowanych przez ustawodawcę. Zgodnie z art. 64 pkt 2 u.p.s. można wydać decyzję zwalniającej z opłat, jeżeli występują "uzasadnione okoliczności". W ocenie organu odwoławczego, organ I instancji w sposób prawidłowy wyjaśnił kryteria, jakimi się kierował przy ocenie i rozpoznaniu wniosku skarżącej o częściowe zwolnienie z ponoszenia opłaty. Wójt Gminy G. wskazał, że skarżąca pozostaje w stałym leczeniu. Z tego tytułu, ponosi koszty związane z zakupem lekarstw stałych. Koszty te w ciągu miesiąca wynoszą około 110 zł i ponoszone są ze środków skarżącej. Pozostałe koszty za leki ponosi placówka do wysokości limitu ceny przewidzianej w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej. Poza tym skarżąca nie posiada żadnych innych zobowiązań. Ma zapewnioną przez Dom Radosnej Starości w K. całodobową opiekę w tym usługi bytowe, opiekuńcze, wspomagające i lecznicze. Ponadto skarżąca pomimo możliwości pozyskania dochodu np. z dzierżawy gospodarstwa rolnego nie czyniła i nadal nie czyni żadnych starań, aby na przykład wydzierżawić gospodarstwo i pozyskać czynsz dzierżawny. Pomimo tego, że skarżąca w oświadczeniu deklaruje brak dochodu z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego, nie przedstawiła żadnych dowodów świadczących o podjęciu realnych starań w celu uzyskania dochodu z tego źródła. Posiadanie gospodarstwa rolnego wiąże się z potencjalną możliwością osiągania dochodu, a zaniechania działań zmierzających do jego uzyskania nie może stanowić podstawy do całkowitego zwolnienia. W ocenie Kolegium, organ I instancji obszernie i przekonująco uzasadnił, dlaczego dokonał częściowego zwolnienia skarżącej z ponoszonej odpłatności w wysokości 110 zł miesięcznie. Zwrócił uwagę, iż w świetle obowiązujących przepisów nie ma możliwości domagania się zbycia przez mieszkańca DPS posiadanego majątku w celu pokrycia kosztów jego pobytu w placówce. Przepisy nie przewidują również żadnej formy przejęcia majątku mieszkańca domu pomocy społecznej przez gminę ani innego sposobu wykorzystania jego zasobów. Powyższe nie oznacza jednak, iż skarżąca nie powinna dążyć do poprawy swojej sytuacji ekonomicznej i podjęcia próby osiągnięcia dochodu z posiadanych nieruchomości, co wynika z zasad pomocy społecznej (art. 2 ust. 1 u.p.s.), Natomiast jak wynika z akt sprawy, skarżąca, pomimo potencjalnych możliwości rozporządzenia majątkiem, zrezygnowała z pozyskania dochodu z dzierżawy części gospodarstwa. Organ rozpatrując wniosek o zwolnienie z opłat powinien mieć na względzie nie tylko słuszny interes wnioskodawcy, lecz także interes społeczny. Kolegium stoi na stanowisku, że organ l instancji prawidłowo uznał, że w okolicznościach niniejszej sprawy nie zachodzą przesłanki do zastosowania ulgi, o których mowa w art. 64 u.p.s. polegającej na zwolnieniu skarżącej z opłaty za pobyt w DPS poniżej kwoty 110 zł. Wydanie decyzji uwzględniającej wniosek o zwolnienie z opłaty za pobyt w DPS powinno mieć charakter zupełnie wyjątkowy, w którym sytuacja zdrowotna, rodzinna, życiowa i losowa wnioskującego reprezentuje taki ładunek aksjologiczny, który przełamuje fiskalizm państwa. W niniejszej sprawie, taka sytuacja nie wystąpiła. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżąca, reprezentowana przez pełnomocnika, zaskarżonej decyzji zarzuciła: I. rażące naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy: a) art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy wadliwej decyzji organu I instancji, podczas gdy winna ona zostać uchylona, b) art. 139 k.p.a. w zw. z art. 138 § 2 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy decyzji wydanej na niekorzyść strony skarżącej, przyjmując bezzasadnie, że zakres zastosowania art. 139 k.p.a. ogranicza się jedynie do postępowania i decyzji organu odwoławczego, podczas gdy: - takie podejście czyni fikcyjnym zakaz zmiany rozstrzygnięcia na niekorzyść strony i prowadzi do braku rzeczywistej kontroli i ochrony prawnej, poprzez wzbudzenie wśród obywateli lęku przed korzystaniem z przysługującego prawa do wniesienia odwołania od decyzji, - przepis ten zawiera ograniczenia, wyłączającego jego zastosowanie w stosunku do decyzji organu pierwszej instancji wydanej w postępowaniu toczącym się w następstwie kasatoryjnego rozstrzygnięcia; - niezasadnym jest stosowanie w niniejszej sprawie wykładni językowej zaprezentowanej przez Organ w uzasadnieniu, lecz wykładni systemowej, potwierdzonej w orzecznictwie, zgodnie z którą zakaz reformationis in peius dotyczy całego przebiegu postępowania administracyjnego, a nie wyłącznie jednej z jego faz; - zgodnie z orzecznictwem sądowoadministracyjnym skoro decyzja organu I instancji została uchylona wskutek odwołania i sprawa została przekazana do ponownego rozpatrzenia to organ I instancji nie może pogorszyć sytuacji prawnej odwołującego, a jeżeli to uczyni to taka decyzja powinna być uchylona przez organ wyższy; c) art. 7, art. 7a, art. 6, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez brak wszechstronnego rozważenia zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i jego dowolną ocenę, a w szczególności niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności stanu faktycznego sprawy w zakresie przyczyn niewydzierżawienia w całości gospodarstwa rolnego jak i stwierdzenie, że okoliczności wynikających z oświadczania o sytuacji majątkowej w zakresie braku faktycznego osiągania przez nią dochodów z gospodarstwa rolnego nie mają znaczenia dla sprawy; d) art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. w zw. 84 § 1 k.p.a. poprzez brak wszechstronnego rozważenia zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego poprzez niepowołanie biegłego celem obliczenia dochodu z gospodarstwa rolnego, pomimo że czynność ta wymaga ta wiadomości specjalnych, ewentualnie poprzez niepowołanie biegłego celem weryfikacji poprawności obliczeń dochodu z gospodarstwa rolnego dokonanych przez organ; e) art. 7 i art. 77 k.p.a. poprzez błąd w ustaleniach faktycznych polegający na błędnym przyjęciu, że skarżąca nie czyniła starań w pozyskaniu dochodu z i gospodarstwa rolnego oraz że brak zapewnienia sobie z tego tytułu dochodu jest wyborem strony i wynika z jej bierność, podczas gdy skarżąca ze względu na wiek, brak męża i dzieci, pobyt w DPS, choroby, nie ma realnych możliwości, aby samodzielnie znaleźć potencjalnego dzierżawcę. Mając powyższe zarzuty na uwadze, skarżąca wniosła o zmianę decyzji w całości na korzyść skarżącej, względnie o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji w całości, o zwolnienie skarżącej z części opłat za pobyt w Domu Radosnej Starości w wyższej wysokości niż ustalonej w decyzji, na podstawie art. 64 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej. Ponadto skarżąca wniosła o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodów wskazanych w skardze. W uzasadnieniu skargi, skarżąca rozwinęła powyższe zarzuty. W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2026 r. poz. 143, dalej: p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego w sposób, który miał wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także stosują środki określone w ustawie. Sąd administracyjny, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a p.p.s.a. Zdaniem Sądu skarga nie jest uzasadniona. Wbrew zarzutom skarżącej, jak wskazuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych (zob np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 maja 2020 r., sygn. I OSK 1649/19, opubl. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, dalej: CBOSA) do dochodu zaliczyć należy dochód z gospodarstwa rolnego, stosownie bowiem do art. 8 ust. 3 i 4 u.p.s.: 3. Za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: 1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych i koszty uzyskania przychodu; 2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach; 3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. 4. Do dochodu ustalonego zgodnie z ust. 3 nie wlicza się: 1) jednorazowego pieniężnego świadczenia socjalnego; 2) zasiłku celowego; 3) pomocy materialnej mającej charakter socjalny albo motywacyjny, przyznawanej na podstawie przepisów o systemie oświaty; 4) wartości świadczenia w naturze; 5) świadczenia przysługującego bezrobotnemu na podstawie przepisów ustawy z dnia 20 marca 2025 r. o rynku pracy i służbach zatrudnienia z tytułu wykonywania prac społecznie użytecznych; 5a) świadczenia pieniężnego, o którym mowa w ustawie z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. z 2024 r. poz. 906), i pomocy pieniężnej, o której mowa w art. 19 ust. 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji i okresu powojennego (Dz. U. z 2022 r. poz. 2039), w art. 7a ust. 2 ustawy z dnia 2 września 1994 r. o świadczeniu pieniężnym i uprawnieniach przysługujących żołnierzom zastępczej służby wojskowej przymusowo zatrudnianym w kopalniach węgla, kamieniołomach, zakładach md uranu i batalionach budowlanych (Dz. U. z 2021 r. poz. 1774), w art. 5a ust. 2 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o osobach deportowanych do pracy przymusowej oraz osadzonych w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. z 2021 r. poz. 1818), w art. 10a ust. 2 ustawy z dnia 16 listopada 2006 r. o świadczeniu pieniężnym i uprawnieniach przysługujących cywilnym niewidomym ofiarom działań wojennych (Dz. U. z 2021 r. poz. 1820) oraz w art. 10 ust. 2 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych; 6) dochodu z powierzchni użytków rolnych poniżej 1 ha przeliczeniowego; 7) świadczenia wychowawczego, o którym mowa w ustawie z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2024 r. poz. 1576 oraz z 2025 r. poz. 619); 8) świadczenia pieniężnego, o którym mowa w art. 8a ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o Karcie Polaka (Dz. U. z 2023 r. poz. 192 oraz z 2025 r. poz. 621); 9) świadczenia pieniężnego przyznawanego na podstawie art. 9 ustawy z dnia 22 listopada 2018 r. o grobach weteranów walk o wolność i niepodległość Polski (Dz. U. poz. 2529); 10) nagrody specjalnej Prezesa Rady Ministrów przyznawanej na podstawie art. 31a ustawy z dnia 8 sierpnia 1996 r. o Radzie Ministrów (Dz. U. z 2025 r. poz. 780); 11) pomocy finansowej przyznawanej repatriantom, o której mowa w ustawie z dnia 9 listopada 2000 r. o repatriacji (Dz. U. z 2022 r. poz. 1105 oraz z 2025 r. poz. 620 i 921); 12) środków finansowych przyznawanych w ramach działań podejmowanych przez organy publiczne, mających na celu poprawę jakości powietrza lub ochronę środowiska naturalnego; 13) zwrotu kosztów, o których mowa w art. 39a ust. 1 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. - Prawo oświatowe (Dz. U. z 2025 r. poz. 1043); 16) kwotę dodatku energetycznego, o którym mowa w art. 5c ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. - Prawo energetyczne (Dz. U. z 2024 r. poz. 266, z późn. zm.); 17) kwotę dodatku osłonowego, o którym mowa w art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 2021 r. o dodatku osłonowym (Dz. U. z 2024 r. poz. 953); 18) kwoty dodatku węglowego, o którym mowa w art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym (Dz. U. z 2024 r. poz. 1207); 19) kwotę dodatku dla gospodarstw domowych z tytułu wykorzystywania niektórych źródeł ciepła, o którym mowa w art. 1 pkt 2 ustawy z dnia 15 września 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła w związku z sytuacją na rynku paliw (Dz. U. z 2024 r. poz. 1509 oraz z 2025 r. poz. 290 i 759); 20) kwoty dodatku elektrycznego, o którym mowa w art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 7 października 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach służących ochronie odbiorców energii elektrycznej w 2023 roku oraz w 2024 roku w związku z sytuacją na rynku energii elektrycznej (Dz. U. z 2024 r. poz. 1288 i 1831 oraz z 2025 r. poz. 565); 21) kwoty bonu energetycznego, o którym mowa w art. 2 ustawy z dnia 23 maja 2024 r. o bonie energetycznym oraz o zmianie niektórych ustaw w celu ograniczenia cen energii elektrycznej, gazu ziemnego i ciepła systemowego (Dz. U. poz. 859 i 1831 oraz z 2025 r. poz. 290); 22) świadczeń "aktywny rodzic", o których mowa w ustawie z dnia 15 maja 2024 r. o wspieraniu rodziców w aktywności zawodowej oraz w wychowaniu dziecka - "Aktywny rodzic" (Dz. U. poz. 858 oraz z 2025 r. poz. 619 i 1083). Wysokość dochodu z 1 ha przeliczeniowego określona została w art. 8 ust. 9 u.p.s. Skarżąca posiada gospodarstwo rolne o powierzchni powyżej 1 hap zatem nie budzi wątpliwości, że organy prawidłowo ustaliły dochód z tego gospodarstwa mnożąc powierzchnie jego gospodarstwa przez dochód z 1 ha przeliczeniowego ustalony w ustawie. Pojęcie dochodu w rozumieniu przepisów ustawy o pomocy społecznej oraz przepisów podatkowych nie jest tożsame, a obie regulacje nie pozostają ze sobą wzajemnie powiązane. Przepisy ustawy o pomocy społecznej zawierają bowiem własną, odrębną definicję dochodu. Dochód z hektarów przeliczeniowych stanowi o prawidłowym uwzględnieniu wszystkich elementów składających się na dochód skarżącej w rozumieniu przepisów o pomocy społecznej i zaliczony być musi do dochodu – na podstawie art. 8 ust. 3 u.p.s., jednocześnie nie podlegając odliczeniu na podstawie art. 8 ust. 4 u.p.s. Na marginesie jedynie wskazać należy, że argumenty skarżącej dotyczące braku możliwości osobistego znalezienia dzierżawcy gospodarstwa rolnego są niezasadne w tej konkretnej sprawie także i z tej przyczyny, że skarżąca nie jest wyłącznym właścicielem, ale współwłaścicielem tegoż gospodarstwa rolnego wraz ze swoim opiekunem prawnym K. Ł. oraz J. G., którzy wszak mogą się zająć zabezpieczeniem dochodu skarżącej z tego tytułu w ramach zabezpieczenia również własnego dochodu stosownie do art. 207 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (t.j. Dz. U. z 2025 r., poz. 1071). Jeżeli natomiast przeszkodą w wydzierżawieniu gospodarstwa miałoby być osobiste korzystanie z niego przez pozostałych współwłaścicieli, to winni oni zapłacić skarżącej wynagrodzenie za korzystanie z jej udziału. Dalej odnosząc się do zarzutu skarżącej naruszenia art. 139 k.p.a., wskazać należy, że przepis ten jest stosowany wyłącznie przez organ odwoławczy, nie ma zatem zastosowania przy rozpatrywaniu sprawy przez organ I instancji w postępowaniu toczącym się w następstwie kasacyjnej decyzji organu odwoławczego, wydanej na podstawie art. 138 § 2. W judykaturze dominuje pogląd, zgodnie z którym zakaz z art. 139 k.p.a. nie odnosi się do wszystkich rodzajów rozstrzygnięć organu odwoławczego i chroni stronę tylko przy podejmowaniu decyzji bądź postanowień posiadających walor rozstrzygnięć merytorycznych. Nie znajduje on zastosowania w przypadku decyzji kasacyjnych (uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 maja 1998 r., sygn. FPS 2/98, ONSA 1998, nr 3, poz. 79; wyroki NSA z dnia 9 lutego 2007 r., sygn. II OSK 1270/06, z dnia 20 czerwca 2012 r., sygn. II GSK 510/11, z dnia 7 lutego 2014 r., sygn. I OSK 2297/12; z dnia 9 października 2015 r., sygn. I OSK 392/14; z dnia 23 maja 2017 r., sygn. I OSK 994/16, z dnia 9 stycznia 2019 r., sygn. II OSK 3384/18, z dnia 19 marca 2019 r., sygn. II OSK 555/19, CBOSA; P. M. Przybysz [w:] Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz aktualizowany, Gdańsk 2026, komentarz do art. 139., A. Krawczyk [w:] Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, red. W. Chróścielewski, Warszawa 2025, komentarz do art. 139, A. Skóra [w:] Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz do art. 127-269. Tom III, red. M. Karpiuk, P. Krzykowski, Olsztyn 2021, komentarz do art. 139, A. Skóra, Zakaz reformationis in peius w ogólnym postępowaniu administracyjnym, Poznań 2017, s. 39). Należy wskazać, że uchybienie przez organy normom zawartym w przepisach art. 7, art. 11 i art. 77 § 1 k.p.a., ma miejsce jedynie wówczas, gdy wbrew obowiązkowi należytego wyjaśnienia sprawy, nie ustalają one faktów czy zdarzeń, które mają znaczenie dla załatwienia sprawy, czyli mają znaczenie dla zastosowania określonej normy prawa materialnego, przyznającej stronie konkretne uprawnienie lub przewidującej jej obowiązek publicznoprawny (tak wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 kwietnia 2020 r., sygn. II OSK 445/19, CBOSA). O dowolności oceny można byłoby mówić wyłącznie w przypadku uzyskania wniosków niewynikających w sposób logiczny ze zgromadzonego materiału dowodowego, lub pominięcia określonych dokumentów lub dowodów jako niezdatnych do poparcia przyjętej z góry tezy (tak wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 lipca 2020 r., sygn. II OSK 837/20, CBOSA). Tymczasem w niniejszej sprawie, organy przeprowadziły wyczerpujące postępowanie dowodowe, a wyprowadzone z oceny materiału dowodowego wnioski są logiczne i znajdują potwierdzenie w treści dowodów, odpowiadają wymogom logicznego rozumowania i doświadczenia życiowego. Zarzut błędu w ustaleniach faktycznych nie może sprowadzać się do samej tylko polemiki z ustaleniami poczynionymi w uzasadnieniu rozstrzygnięcia organu, do odmiennej oceny materiału dowodowego, lecz winien polegać na wykazaniu, jakich uchybień w świetle norm prawnych, wskazań wiedzy i doświadczenia życiowego dopuściły się organy. Odnosząc się do wniosków dowodowych skarżącej, należy zwrócić uwagę, że, jak wynika z art. 106 § 3 p.p.s.a., zakres postępowania dowodowego prowadzonego przed sądem administracyjnym ograniczony jest do dowodów uzupełniających z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie powoduje nadmiernego przedłużenia postępowania. Przy czym celem tego postępowania dowodowego nie jest ponowne ustalenie stanu faktycznego sprawy administracyjnej, lecz ocena, czy organy ustaliły ten stan zgodnie z regułami obowiązującymi w procedurze administracyjnej, a następnie czy prawidłowo zastosowały przepisy prawa materialnego do poczynionych ustaleń. Przeprowadzenie uzupełniającego postępowania dowodowego z dokumentu przez sąd administracyjny będzie dopuszczalne wówczas, gdy postulowany bądź dopuszczony z urzędu dowód będzie pozostawał w związku z przeprowadzaną przez sąd oceną legalności działalności organu administracji publicznej. Biorąc pod uwagę zakres tez dowodowych zgłoszonych przez skarżącą, uwzględnienie wskazanych w skardze dowodów prowadziłoby zatem do przeprowadzenia przez Sąd samodzielnych ustaleń faktycznych. Tymczasem zakres kognicji sądu administracyjnego ogranicza się do kontroli zgodności z prawem zaskarżonego aktu, co następuje w oparciu o materiał dowodowy znajdujący się w aktach sprawy administracyjnej. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd oddalił skargę jako bezzasadną.
Informacje o sprawie
- Data wpływu
- 27 listopada 2025
- Hasła tematyczne
- Pomoc społeczna
- Skarżony organ
- Samorządowe Kolegium Odwoławcze
- Sędziowie
- Ewelina Dziuban Katarzyna Marasek-Zybura /sprawozdawca/ Marta Kisielowska /przewodniczący/
Powołane przepisy
- Art. 1 par. 1 i 2 Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - tekst jedn.
Dz.U. 2019 poz. 2167
- Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Dz.U. 2026 poz. 143
- Art. 8, art. 59, art. 60, art. 61 ust. 1, ust. 2 pkt 1, art. 64 Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j.)
Dz.U. 2025 poz. 1214
- Art. 138 par. 1 pkt 1 Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Dz.U. 2025 poz. 1691
Powiązane dokumenty
Sygnatura: I OSK 620/25 · 16 kwietnia 2026
Wyrok NSA z 16 kwietnia 2026 r., I OSK 620/25 – usługi opiekuńcze
Sygnatura: III SA/Po 371/26 · 16 kwietnia 2026
Wyrok WSA w Poznaniu z 16 kwietnia 2026 r., III SA/Po 371/26 – usługi opiekuńcze
Sygnatura: II SA/Po 12/26 · 16 kwietnia 2026
Wyrok WSA w Poznaniu z 16 kwietnia 2026 r., II SA/Po 12/26 – usługi opiekuńcze
Źródło urzędowe: Naczelny Sąd Administracyjny