III SA/Kr 1388/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Janusz Kasprzycki Sędziowie WSA Michał Niedźwiedź (spr.) WSA Urszula Zięba Protokolant Specjalista Dominika Janik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 lipca 2026 r. sprawy ze skargi E. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 1 marca 2023 r. nr SKO.ŚR/4111/14/2023 w przedmiocie wznowienia postępowania sądowego w sprawie III SA/Kr 934/23 postanawia odrzucić skargę.

E. Sz. – nazywana dalej "Skarżącą", wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skargę o wznowienie postępowania zakończonego wyrokiem tego Sądu z 26 października 2023 r. (sygn. akt III SA/Kr 934/23). Jako podstawę prawną skargi pełnomocnik strony wskazał art. 272 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2026 r., poz. 143 ze zm.; dalej jako "p.p.s.a."). Podstawą o której jest mowa w powyższym przepisie stanowić miało orzeczenie przez Trybunał Konstytucyjny o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, na podstawie którego zostało wydane orzeczenie, tj. orzeczenie przez Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z 8 lipca 2025 r. (sygn. akt SK 33/23) o niezgodności art. 17 ust. 1 pkt 4 oraz ust. 1a pkt 2 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych ( Dz. U. z 2024 r. poz. 323 ze zm.; dalej jako "u.ś.r.") w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r., w zakresie, w jakim nie przyznawał on prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osobie, o której mowa w tym przepisie, sprawującej wyłączną opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i w związku z tym rezygnującej z zatrudnienia, z art. 71 ust. 1 w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Pełnomocnik Skarżącej wniósł o uchylenie w całości powyższego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego oraz uchylenie w całości zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, a także o zasądzenie od organu na rzecz Skarżącej zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. SKO w Krakowie nie wniosło odpowiedzi na skargę o wznowienie. Wyrokiem z 26 października 2023 r. (sygn. akt III SA/Kr 934/23) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę Skarżącej na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z 1 marca 2023 r. nr SKO.ŚR/4111/14/2023 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia. W motywach wyroku WSA w Krakowie wyjaśnił, że z zgodnie z ustaleniami organów Skarżąca zajmowała się niepełnosprawną babcią. Ta zaś miała dwoje dzieci: córkę (chorującą na nowotwór) oraz syna (mieszkającego na stałe w Australii i nie utrzymuje kontaktu z rodziną). Według organów, zgodnie z art. 17 ust. 1 i ust. 1a u.ś.r., skoro na dzieciach w pierwszej kolejności ciąży obowiązek alimentacyjny względem matki, posiadanie przez nią niepełnosprawnej własnej rodziny, pracy zawodowej, czy zamieszkiwanie nawet w bardzo odległej miejscowości nie są okolicznościami wyłączającymi obowiązek alimentacyjny. Rozpoznając skargę WSA w Krakowie zaznaczył, że stan faktyczny sprawy nie budzi wątpliwości i nie jest kwestionowany przez stronę skarżącą. Niepełnosprawna, którą zajmuje się Skarżąca, ma dwoje dzieci, tj. osoby spokrewnione z niepełnosprawną w stopniu pierwszym, zaś wnioskodawczyni jest wnuczką niepełnosprawnej, tj. osobą spokrewnioną z nią w dalszym stopniu. Żadne z dzieci niepełnosprawnej nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Dalej zaś WSA w Krakowie wskazał, że w świetle art. 17 ust. 1a u.ś.r. dzieci osoby niepełnosprawnej, tj. osoby spokrewnione z nią w stopniu pierwszym, ustawodawca w pierwszej kolejności zakwalifikował do ubiegania się o prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia ze względu na opiekę nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym. Tymczasem, Skarżąca jest wnuczką osoby wymagającej opieki, co oznacza, że jest z nią spokrewniona w linii prostej, ale w drugim stopniu. Na podstawie art. 17 ust. 1a ustawy ustawodawca wprowadził możliwość udzielenia świadczenia innym osobom niż spokrewnionym w stopniu pierwszym, lecz może to mieć miejsce wyłącznie w przypadku, gdy łącznie zostaną spełnione warunki określone w pkt 1-3 powołanego przepisu, a te – zdaniem WSA w Krakowie – nie zostały zrealizowane. Żyją bowiem dwie osoby spokrewnione z niepełnosprawną w pierwszym stopniu, nielegitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Na poparcie swojego stanowiska WSA w Krakowie przywołał uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 listopada 2022 r. (sygn. akt I OPS 2/22). Na tle powyższego WSA w Krakowie stwierdził, że ocena czy osoba uprawniona w pierwszej kolejności do świadczenia pielęgnacyjnego nie jest w stanie wypełnić we właściwy sposób obowiązku alimentacyjnego z uwagi na stan zdrowia powinna być rozstrzygana orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Tym samym powoływane przez Skarżącą okoliczności związane z chorobą córki niepełnosprawnej, zamieszkiwaniem syna niepełnosprawnej za granicą i ich możliwościami finansowymi nie mogły mieć wpływu na ocenę niespełnienia przez Skarżącą przesłanki z art. 17 ust. 1a u.ś.r. Skarżąca mogłaby nabyć prawo do świadczenia pielęgnacyjnego dopiero w sytuacji, gdyby wszystkie uprawnione przed nią osoby legitymowałby się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym. Dalej zaś WSA w Krakowie stwierdził, że limitowanie dostępu do świadczenia pielęgnacyjnego w oparciu o kryterium zobiektywizowane nie może zostać uznane za rażące naruszenie zasad równości i sprawiedliwości społecznej. Kryterium to zapewnia dostęp do świadczenia wszystkim osobom będącym w takiej samej sytuacji faktycznej, nie ma ono także charakteru dyskryminującego i nie jest niemożliwe do spełnienia, udzielanie świadczenia nie jest oparte w konsekwencji o uznanie organu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Skarga o wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego podlega odrzuceniu. Zgodnie z treścią art. 270 p.p.s.a., istnieje możliwość żądania wznowienia postępowania, które zostało zakończone prawomocnym orzeczeniem. Postępowanie o wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego ma charakter wyjątkowy, pozwala na ponowne rozpoznanie i rozstrzygnięcie sprawy zakończonej prawomocnym orzeczeniem sądu co do istoty, tj. wzruszeniem prawomocnego orzeczenia sądu administracyjnego. Stąd też z uwagi na ekstraordynaryjny charakter tego postępowania muszą być zachowane wymogi określone w dziale VII p.p.s.a. Stosownie do art. 279 p.p.s.a. skarga o wznowienie postępowania powinna zawierać oznaczenie zaskarżonego orzeczenia (wyroku), podstawę wznowienia i jego uzasadnienie oraz wskazywać na okoliczności pozwalające na stwierdzenie zachowania terminu do wniesienia skargi oraz żądanie uchylenia lub zmiany wyroku. W niniejszej sprawie te wymagania zostały w skardze dochowane - po jej uzupełnieniu. Należy zwrócić uwagę, że postępowanie o wznowienie postępowania składa się z dwóch etapów. Pierwszy z nich sprowadza się do badania czy skarga o wznowienie postępowania sądowego opiera się na ustawowej podstawie oraz czy została ona wniesiona w terminie. Z kolei drugi z etapów jest związany z wyznaczeniem rozprawy i możliwością badania merytorycznego sprawy, która to czynność nie wyłącza ponownej oceny badania podstaw do wznowienia postępowania. Badaniu zatem ponownie podlega czy skarżąca wskazała w skardze podstawę wznowienia postępowania i czy odpowiada ona jednej z enumeratywnie wymienionych podstaw, o których stanowi w przedmiotowej sprawie art. 272 § 1 p.p.s.a. oraz czy wniesiona została ona z zachowaniem terminu, o którym stanowi art. 277 p.p.s.a. Podkreślenia wymaga, że badanie dopuszczalności skargi o wznowienie postępowania nie jest badaniem samej jej zasadności lecz wyłącznie badaniem warunków umożliwiających rozpatrywanie takiej skargi. Ocena ta dokonywana jest na podstawie twierdzeń zawartych w skardze i na tym etapie wstępnym sąd nie bada trafności powołanych podstaw prawnych wznowienia postępowania, ale jedynie fakt wskazania na nie (por. wyrok NSA z dnia 25 czerwca 2008 r., sygn. akt FSK 1837/07). W niniejszej sprawie, skarżąca wskazała, że podstawą wznowienia postępowania jest wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 lipca 2005 r., SK 33/23, w którym orzeczono, że art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1a pkt 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 323 ze zm.) w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r., w zakresie, w jakim nie przyznaje prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osobie, o której mowa w tym przepisie, sprawującej wyłączną opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i w związku z tym rezygnującej z zatrudnienia, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W myśl art. 272 § 1 p.p.s.a. można żądać wznowienia postępowania w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą, na podstawie którego zostało wydane orzeczenie. W sytuacji określonej w § 1 skargę o wznowienie postępowania wnosi się w terminie trzech miesięcy od dnia wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego (art. 272 § 2 p.p.s.a.). Należy również wskazać, że zgodnie z art. 190 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Jednocześnie jednak art. 190 ust. 2 Konstytucji stanowi, że orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego w sprawach wymienionych w art. 188 podlegają niezwłocznemu ogłoszeniu w organie urzędowym, w którym akt normatywny był ogłoszony. Jeżeli akt nie był ogłoszony, orzeczenie ogłasza się w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej Monitor Polski". Stosownie do art. 190 ust. 3 in principio Konstytucji orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego wchodzi w życie z dniem ogłoszenia, jednak Trybunał Konstytucyjny może określić inny termin utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 8 lipca 2025 r., na który powołuje się skarżący, do chwili obecnej nie został ogłoszony (opublikowany) w Dzienniku Ustaw, zgodnie z art. 190 ust. 2 i 3 Konstytucji RP. W powołanym wyroku Trybunał Konstytucyjny nie określił innego terminu utraty mocy obowiązującej. Skoro więc powyższy wyrok Trybunału nie został ogłoszony (opublikowany) w Dzienniku Ustaw, to nie można przyjmować, że wyrok ten wywołał skutek prawny w postaci usunięcia z systemu prawnego niekonstytucyjnego rozumienia art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1a pkt 2 u.ś.r. (por. L. Garlicki, uwagi 7–10 do art. 190, [w:] Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, red. L. Garlicki, t. 5, stan prawny na dzień 1 sierpnia 2007, Wydawnictwo Sejmowe, Warszawa 2007, s. 8– 11). Wskazać należy, że z faktu wydania tego wyroku i braku jego publikacji w dzienniku urzędowym można wywodzić jedynie możność skorzystania z tzw. rozproszonej kontroli konstytucyjności i odmowy zastosowania art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1a pkt 2 u.ś.r. w zakresie uznanym za niekonstytucyjny (zob. wyrok NSA z 4 listopada 2025 r., sygn. akt I OSK 2169/24). W ocenie Sądu ogłoszenie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego w dzienniku urzędowym nie ma charakteru wyłącznie technicznego, lecz stanowi konstytucyjnie określony warunek jego wejścia w życie i wywołania skutków prawnych w sferze powszechnie obowiązującej. Do czasu ogłoszenia, wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie uzyskuje przymiotu skuteczności normatywnej w porządku prawnym. Ponadto nie ma również podstaw do liczenia terminu do złożenia wniosku o wznowienie postępowania. Należy mieć także na uwadze, że Trybunał Konstytucyjny jest tzw. ustawodawcą negatywnym, to jest może usuwać z systemu prawa normy uznane za niekonstytucyjne (por. postanowienie Trybunału Konstytucyjnego z 24 września 2014r., sygn. akt Ts 248/13). Wykładnia przepisów dotyczących ogłaszania orzeczeń Trybunału musi zatem uwzględniać zasady ogłaszania przepisów prawa. Skoro zasadą jest, że warunkiem wejścia w życie ustaw, rozporządzeń oraz aktów prawa miejscowego jest ich ogłoszenie (art. 88 ust. 1 Konstytucji RP), to należy przyjąć, że warunkiem koniecznym usunięcia z systemu prawa normy uznanej przez Trybunał za niekonstytucyjną jest ogłoszenie orzeczenia Trybunału w taki sam sposób, w jaki zostały ogłoszone przepisy zawierające niekonstytucyjną normę. W ten sposób zostaje zrealizowana konstytucyjna zasada, że obywatele czerpią wiedzę na temat obowiązującego prawa z dzienników urzędowych. Z tą zasadą jest skorelowana zasada powszechnej znajomości prawa. Dlatego też, dopiero ogłoszenie wyroku Trybunału Konstytucyjnego w dzienniku urzędowym nadaje mu moc powszechnie obowiązującą w znaczeniu formalnym i prowadzi do zmiany stanu obowiązywania norm w systemie prawa. Na gruncie art. 272 § 2 p.p.s.a. relewantne jest właśnie to zdarzenie - wejście w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego w rozumieniu art. 190 ust. 3 Konstytucji RP. Ustawodawca wyraźnie powiązał początek biegu terminu do wniesienia skargi o wznowienie z "wejściem w życie" orzeczenia, a więc nie sposób utożsamiać tego momentu z wcześniejszym publicznym ogłoszeniem sentencji wyroku lub publikacji wyroku na stronach internetowych Trybunału bądź innych organów władzy publicznej. Skoro wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 8 lipca 2025 r. sygn. akt SK 33/23 nie został opublikowany w odpowiednim dzienniku urzędowym, a więc nie doszło do jego wejścia w życie w rozumieniu art. 190 ust. 3 Konstytucji RP, to tym samym nie rozpoczął biegu termin do wniesienia skargi o wznowienie postępowania. W tej sytuacji nie można bowiem przyjąć, że termin z art. 272 § 2 p.p.s.a. został zachowany, skoro nie zaistniało zdarzenie prawne inicjujące jego bieg (por. postanowienie NSA z 24 lutego 2026 r., sygn. akt I OSK 1651/25). Powyższa argumentacja została już zaprezentowana w orzeczeniu tut Sądu z dnia 17 czerwca br (sygn. III SA/Kr 168/26) wydanym w wyniku skargi Skarżącej. W konsekwencji stwierdzić należało, że dla zaistnienia podstawy wznowienia niezbędnym było wejście w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, tj. wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 8 lipca 2025 r., sygn. akt: SK 33/23, skutkujące utratą mocy obowiązującej aktu normatywnego, na którym oparto rozstrzygnięcie, Dopiero takie zdarzenie prawne uzasadniałoby wznowienie postępowania i wzruszenie wyroku WSA w Krakowie objętego skargą o wznowienie postępowania w drodze nadzwyczajnego środka, jakim jest wznowienie postępowania. Mając na uwadze powyższe należało uznać, że wniesiona skarga o wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego nie opiera się na ustawowej podstawie wznowienia określonej w art. 271 § 1 p.p.s.a., a w konsekwencji nie można uznać jej za wniesioną w terminie, o którym stanowi art. 272 § 2 p.p.s.a., co czyni ją niedopuszczalną i uzasadnia jej odrzucenie.