III SA/Kr 125/26

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący S WSA Grzegorz Karcz Sędziowie WSA Katarzyna Marasek-Zybura WSA Ewa Michna (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 21 kwietnia 2026 r. sprawy ze skargi S. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 27 listopada 2025 r. Nr SKO-NP-4115-43/25 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego. oddala skargę.

Decyzją z 8 kwietnia 2025 r. Wójt Gminy K. odmówił skarżącemu (S. C.) przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ podał, że postępowanie w przedmiocie wniosku skarżącego o przyznanie świadczenia zostało przeprowadzone ponownie zgodnie z wytycznymi wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 30 września 2024 r., III SA/Kr 605/24. Przeprowadzony w sprawie wywiad środowiskowy oraz zgromadzone dokumenty pozwoliły ustalić organowi, że opiekę nad niepełnosprawną, w stopniu znacznym, matką skarżącego (75-letnią, poruszającą się przy pomocy balkonika) w rzeczywistości sprawuje jej córka E. Ś. – zamieszkała w sąsiedztwie. Organ ustalił, że matka skarżącego (zamieszkała razem z dwoma dorosłymi synami, w tym skarżącym i jego dziećmi) wymaga pomocy w przygotowaniu posiłków, podawaniu insuliny, pomocy w czynnościach higienicznych, zapewnieniu kontaktów z lekarzem, pomocy w praniu, sprzątaniu, robieniu zakupów. Skarżący w dacie złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (22 maja 2023 r.) był osobą bezrobotną, pobierającą zasiłek. Zgodnie ze świadectwem pracy z 31 marca 2023 r. utrata zatrudnienia nastąpiła z winy pracodawcy. W dniu 17 czerwca 2024 r. skarżący podjął zatrudnienie w wymiarze ½ etatu, a od 1 lipca 2024 r., kolejne zatrudnienie u innego pracodawcy również na ½ etatu, przy czym faktycznie pracę wykonywał w różnych miejscach na terenie całego kraju. W ocenie organu, skarżący po utracie zatrudnienia (z winy pracodawcy) pobierał zasiłek dla bezrobotnych, ale faktycznie miał możliwość podjęcia zatrudnienia, które ostatecznie podjął począwszy od 17 czerwca 2024 r. W czasie jego nieobecności w domu i nieobecności pozostałych domowników, opiekę nad matką sprawowała jej córka E. Ś., która nie pracowała zawodowo, zamieszkiwała w sąsiedztwie. Organ I instancji przytoczył poglądy doktryny wskazujące, że świadczenie pielęgnacyjne powinno być przyznawane za faktyczne wykonywanie czynności opiekuńczych, a nadto rezygnacja z zatrudnienia powinna mieć związek z koniecznością sprawowania takiej opieki. W wniesionym odwołaniu pełnomocnik skarżącego podkreślił, że organ wbrew obowiązującemu do 31 grudnia 2023 r. art. 17 ust. 1b ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity: Dz.U. z 2024 r., poz. 323) - dalej: "u.ś.r." – uznał, że skoro skarżący nie sprawuje nad matką całodobowej opieki, to świadczenie nie może mu być przyznane. Skarżący podkreślił, że sprawuje opiekę nad matką. Po przeprowadzeniu postępowania odwoławczego Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu, decyzją z 27 listopada 2025 r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu Kolegium podkreśliło, że przeprowadzony wywiad środowiskowy potwierdził, że to córka (E. Ś.), a nie skarżący – świadczy czynności opiekuńcze. Skarżący nie przedstawił do akt żadnej dodatkowej dokumentacji medycznej, a nadto podnosił, że główne schorzenia matki to cukrzyca i konieczność podawania jej insuliny. Kolegium wskazywało, że sam skarżący podawał, iż początkowo matką opiekował się jego brat (T. C.), przebywający na bezpłatnym urlopie z powodu przestoju w firmie. Sam skarżący miał podjąć opiekę po przejściu na zasiłek dla bezrobotnych. Zdaniem Kolegium, wyjaśnienia skarżącego o tyle nie były wiarygodne, że jednocześnie wspominał o udzielanej mu pomocy (w tym finansowej) przez rodzeństwo (brata T. i siostrę E. Ś.). Kolegium podkreśliło, że nie negując faktu sprawowania opieki nad matką w czasie pobierania zasiłku dla bezrobotnych, w ocenie organu, skarżący nie rozwiązał umowy o pracę w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką, a nawet w czasie sprawowania tej opieki był zorientowany na poszukiwanie pracy (w tym czasie opieka nad niepełnosprawną matką była faktycznie sprawowania przez całe rodzeństwo), a ostatecznie skarżący podjął pracę w czerwcu 2024 r. Nie zostały więc spełnione przesłanki z art. 17 ust.1a i ust. 1b u.ś.r. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżący wniósł o uchylenie decyzji Kolegium oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, a nadto o zasądzenie od organu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Decyzji Kolegium skarżący zarzucił naruszenie prawa materialnego: 1. przez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r. przez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącego w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowani opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji; 2. art. 17 ust 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust 1a u.ś.r. przez przyjęcie, że skarżącemu nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, mimo że zalicza się on do kręgu osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, będącym jednocześnie opiekunem faktycznie osoby niepełnosprawnej, z uwagi na to, że rodzeństwo skarżącego może partycypować w opiece nad niepełnosprawną matka, podczas, gdy funkcjonalna wykładania ww. przepisów winna skutkować przyznaniem wnioskowanego świadczenia. W uzasadnieniu skarżący podniósł, że jako dziecko niepełnosprawnej mieści się w katalogu podmiotów, które mogą ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne. Natomiast z utrwalonej linii orzeczniczej wojewódzkich sądów administracyjnych wynika, że nie może stanowić podstawy odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego argument, że rodzeństwo wnioskodawcy winno wspierać wnioskodawcę w opiece nad osobą niepełnosprawną. Ustawa o świadczeniach rodzinnych w przypadku gdy jest kilka osób zobowiązanych alimentacyjnie w jednakowym stopniu nie przewiduje pierwszeństwa względem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla jednej z nich w możliwości wywiązania się z obowiązku alimentacyjnego łącznie przez wszystkich zobowiązanych. Tym samym jeżeli jest kilka podmiotów zobowiązanych alimentacyjnie w jednakowym stopniu, to można przyznać świadczenie jednej z nich, jeżeli tylko spełnia przewidziane prawem warunki. Skarżący ma prawo wyboru czy podejmie zatrudnienie i będzie dzielił się obowiązkiem alimentacyjnym względem matki z pozostałym rodzeństwem czy też będzie czyniła osobiste starania poprzez osobistą opiekę. Organy administracyjne nie mogą decydować za stronę w jaki sposób będzie wywiązywała się ona z ciążącego na niej obowiązku alimentacyjnego. Ponadto zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 15 listopada 2006 r., w przypadku kiedy członek najbliższej rodziny wywiązuje się ze swych obowiązków - moralnych i prawnych - wobec ciężko chorego krewnego i wymaga to od opiekuna rezygnacji z zarobkowania, to winien on w tych działaniach otrzymać wsparcie państwa. Zgodnie z art. 7 Konstytucji i art. 6 k.p.a., organy administracji publicznej działają na podstawie i w granicach prawa, a tym samym mają obowiązek dokonywać wykładni ustaw i przepisów podustawowych, kierując się dyrektywą wykładni mającej znaczenie systemowe - wykładni w zgodzie z Konstytucją. Naruszenie zasady sprawiedliwości społecznej stanowi niekonstytucyjną dyskryminację. W odpowiedzi Kolegium wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując argumentacja zawartą w uzasadnieniu zaskrzonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjne w Krakowie zważył co następuje. Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie ponieważ organy ustaliły na podstawie ponownie przeprowadzonych czynności dowodowych (tu: wywiad środowiskowy), że to siostra skarżącego (zamieszkała w pobliżu, nie pracująca zawodowo) faktycznie niesie niepełnosprawnej matce pomoc w czynnościach życia codziennego. Sąd zaakceptował również ocenę organów, że okres pozostawania bez zatrudnienia skarżącego nie miał bezpośrednio związku z potrzebą sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką, ale był wynikiem przede wszystkim rozwiązania umowy przez pracodawcę z przyczyn leżących po jego stronie. Podstawą prawną wydanej decyzji był art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. w brzmieniu mającym zastosowanie w niniejszej sprawie, stanowiący, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Zgodnie z kolei z art. 17 ust. 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. W rozpatrywanej sprawie zapadł prawomocny (niekwestionowany przez żadną ze stron) wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 30 września 2024 r., III SA/Kr 605/24, w którym orzekający ówcześnie Sąd wskazał, że z ustalonych w sprawie okoliczności wynikało w sposób niebudzący wątpliwości, że ze względu na zaawansowany wiek, stan zdrowia, przewlekłe choroby i dolegliwości matka skarżącego wymagała całodobowej opieki i stałej obecności opiekuna, który będąc w jej pobliżu pozostaje w gotowości do udzielenia jej niezbędnej pomocy. Sąd podkreślał również, że z zgromadzonych w aktach dokumentów wynikało, że skarżący faktycznie na stałe zamieszkiwał w C. – być może ze swoją partnerką życiową i dziećmi (na które pobierał zasiłki rodzinne). Z drugiej strony sporządzony wywiad środowiskowy potwierdzał, że skarżący zamieszkuje w Zagórzu z matką, ale z kolei w wywiadzie tym nie było informacji o pozostałych członkach rodziny. Sąd zauważał, że w ponownym postępowaniu, jeżeli organy dostrzegą brak związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy sprawowaną opieką nad niepełnosprawną matką, a niepodejmowaniem przez skarżącego zatrudnienia – to zobowiązane będą do zgromadzenia takiego materiału dowodowego, z którego wynikać będzie albo polepszenie się stanu zdrowia niepełnosprawnej matki skarżącego, albo zaistnienie innych okoliczności faktycznych, które wskazywać będą na niepodejmowanie zatrudnienia przez skarżącego z innych powodów niż opieka nad matką. W razie nienegowania związku przyczynowego – organy ustalą kiedy prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego ustało i od jakiej daty było możliwe przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Jak już orzekający obecnie Sąd zauważał, przeprowadzony wywiad środowiskowy, potwierdzał, że skarżący sprawował opiekę nad matką jedynie do momentu podjęcia zatrudnienia. Sąd akceptuje przy tym argumentację organów, że w rzeczywistości skarżący nie zrezygnował z pracy w celu sprawowania opieki nad matką, ale sprawował tę opiekę w okresie pozostawania bezrobotnym, przy czym był to też czas poszukiwania pracy. Jak wskazuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, polegająca na "niepodejmowaniu lub rezygnacji z zatrudnienia celem sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny", powinna być rozumiana jako wystąpienie takiej sytuacji, w której sprawowanie osobistych starań o zapewnienie opieki osobie niepełnosprawnej na tyle wypełnia czas podmiotowi tę opiekę sprawującemu, że nie jest on w stanie podjąć (kontynuować) innej stałej aktywności wymagającej jej codziennego i stałego zaangażowania, a przez którą należy rozumieć aktywność zawodową. Zatem zaprzestanie aktywności zawodowej (jej niepodejmowanie) przez opiekuna musi być spowodowane bezpośrednią koniecznością sprawowania opieki na osobą niepełnosprawną. Przy czym opieka ta musi być związana wyłącznie z osobą chorego (nakierowana na jego osobę), a nie dodatkowo polegać na prowadzeniu gospodarstwa domowego tej osoby. Czynności takie więc jak: zakupy, sprzątanie, pranie czy gotowanie z powodu tego, że są one dla każdego typowymi czynnościami dnia codziennego, wykonywanymi więc również przez osoby na co dzień pracujące zawodowo (przed rozpoczęciem pracy lub po jej zakończeniu) nie mogą być uznane za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności wnioskującego o świadczenie bo nie zawierają się w pojęciu "sprawowanie opieki" Uwzględnienie tego rodzaju czynności jako mieszczących się w pojęciu: "opieka nad osobą" prowadziłoby do nieuprawnionego uznania, że każda osoba je wykonująca byłaby niezdolna do podjęcia/wykonywania jakiejkolwiek pracy zawodowej z uwagi na ciążące na niej obowiązki domowe względem niepełnosprawnego (por. wyrok NSA z 28 kwietnia 2025 r., I OSK 504/25). Z akt wynikało, że skarżący w większym zakresie opiekował się niepełnosprawną matką w okresie pozostawania na bezrobociu, ale i wtedy część czynności opiekuńczych wykonywała siostra skarżącego. Organy prawidłowo ustaliły, że ustanie zatrudnienia skarżącego nie było nakierunkowane na konieczność sprawowania opieki nad matką, tylko było wynikiem rozwiązania umowy o pracę przez pracodawcę skarżącego. Z tych to powodów Sąd uznał, że organy w sposób prawidłowy ustaliły stan faktyczny i w takim stanie faktycznym prawidłowo zinterpretowały ww. art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r. Z tych to powodów Sąd skargę oddalił na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 143 z późn. zm.).