III SA/Kr 1211/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Zawadzka Sędziowie WSA Renata Czeluśniak (spr.) WSA Hanna Knysiak-Sudyka po rozpoznaniu w dniu 7 marca 2023 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi K. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 24 czerwca 2022 r. nr SKO.PS/4110/345/2022 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w formie zasiłku celowego I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji ; II. przyznaje od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na rzecz adwokata M. K. kwotę 480 (słownie: czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, podwyższoną o stawkę podatku od towarów usług obowiązującą dla tego rodzaju czynności w dniu orzekania.

Decyzją z dnia 24 czerwca 2022 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Krakowa z dnia 9 maja 2022 r. o odmowie przyznania zasiłku celowego na dofinansowanie do zakupu leków oraz do opłat za prąd. W uzasadnieniu organ podkreślił, że odmowa przyznania wnioskowanego świadczenia wynika z braku współdziałania wnioskodawcy z pracownikiem socjalnym. W skardze od powyższej decyzji skarżący wskazał m.in. że brak pomocy powoduje pogorszenie jego stanu zdrowia. Podkreślił, że wizyty pracowników MOPS-u doprowadziły go do traumy i depresji. Ponadto podniósł, iż otrzymana kwota zasiłku 600 zł/mc ( po 300 zł na osobę) nie uwzględnia opłat za leki i prąd. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Skarga jest uzasadniona. W pierwszej kolejności podkreślić należy, że bez wątpienia do obowiązków osoby występującej o udzielenie świadczenia z pomocy społecznej jest konieczność współdziałania z pracownikiem socjalnym i umożliwienie temu pracownikowi przeprowadzenie wywiadu środowiskowego w uzgodnionym terminie celem wykazania zasadności złożonego wniosku poprzez ustalenie aktualnej sytuacji życiowej wnioskodawcy. W świetle przepisu art. 106 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2021 r., poz. 2268 ze zm., zwanej dalej "ustawą"), rodzinny wywiad środowiskowy wraz z załączonymi do niego dokumentami stanowiącymi podstawę ustalenia sytuacji życiowej wnioskodawcy jest obligatoryjnym elementem prowadzonego postępowania w sprawach z zakresu pomocy społecznej. Wywiad ten ma na celu pełne i wszechstronne zapoznanie się z sytuacją osoby i jego rodziny, a jego aktualizacja służy monitorowaniu na bieżąco zmian zachodzących w sytuacji osoby lub rodziny objętej pomocą społeczną bądź o tę pomoc się ubiegającą. Wywiad środowiskowy jest szczególnym środkiem dowodowym mającym zastosowanie w postępowaniu w sprawach z zakresu pomocy społecznej, na który składa się szereg czynności organu wykonywanych przez pracownika socjalnego. Zgodnie z art. 107 ust. 4 ustawy, w razie ubiegania się o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej po raz kolejny, a także gdy nastąpiła zmiana danych zawartych w wywiadzie, sporządza się aktualizację wywiadu. W odniesieniu do osób korzystających ze stałych form pomocy aktualizację sporządza się nie rzadziej niż co 6 miesięcy, mimo braku zmiany danych. Dokonanie jedynie wykładni językowej powołanego przepisu art. 107 ust. 4 zd. 1 ustawy prowadziłoby zatem do wniosku, że każdorazowo po złożeniu wniosku o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej organ ma obowiązek przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Zakładając jednak domniemanie racjonalności prawodawcy oraz cel tego przepisu – zapoznanie się przez organ z aktualna sytuacją życiową wnioskodawcy, należy przyjąć, iż wolą ustawodawcy było – o czym świadczy treść zdania drugiego art. 107 ust. 4 ustawy – by wniosek złożony przez osobę będącą pod stałą opieką organu pomocy społecznej, nie wiązał się za każdym razem z obowiązkową, kolejną aktualizacją wywiadu. O niecelowości przeprowadzania wywiadu środowiskowego przy okazji każdego odrębnego wniosku w tym zakresie, jeżeli pochodzi on od tej samej osoby, przesądza rezultat wykładni funkcjonalnej. Przeprowadzanie wywiadu co kilka, czy kilkanaście dni, tylko dlatego, że złożone zostały "kolejne" wnioski byłoby nieefektywne nie tylko dla pracowników Ośrodka Pomocy Społecznej, jako przysparzające znacznie większą ilość obowiązków, lecz także niezrozumiałe dla wnioskodawców, którzy w ten sposób obligowani byliby do potwierdzania przekazanych już organowi administracji informacji oraz dowodów. Taka wykładnia przepisów ustawy prowadziłaby więc do trudnych do zaakceptowania konsekwencji z punktu widzenia osoby wnioskującej o przyznanie pomocy, od której wymagana byłaby aktywność podczas przeprowadzanych niekiedy parokrotnie w ciągu tego samego miesiąca aktualizacji wywiadu. W nin. sprawie organy administracji dysponowały "aktualnym" wywiadem środowiskowym, tj. wywiadem przeprowadzonym w dniu 18 marca 2022 r., a zatem wywiadem przeprowadzonym ok. trzy tygodnie przed wpłynięciem w dniu 11 kwietnia 2022 r. do organu wniosku skarżącego z dnia 8 kwietnia 2022 r. o przyznanie ww. zasiłków celowych (a złożenie których sygnalizował już w poprzednim miesiącu). W oparciu o ustalenia zawarte w tym wywiadzie, organ pierwszej instancji w dniu 18 marca 2022 r. rozpoznał trzy wnioski skarżącego o przyznanie świadczeń z pomocy społecznej i przyznał zasiłek okresowy, zasiłek stały i zasiłek celowy. Zwrócić też należy uwagę, że wobec objęcia pomocą społeczną rodziny skarżącego od 2020 r. w sprawie znajduje się już kilka poprzednich wywiadów środowiskowych, a wniosek o udzielenie pomocy społecznej z dnia 11 lutego 2022 r. (doprecyzowany 14 marca 2022 r. k. 274 a.a.), w wyniku którego przeprowadzono ostatni wywiad środowiskowy zawierał także ogólne wnioski o przyznanie zasiłków celowych, które skarżący miał złożyć w późniejszym czasie. Wywiad środowiskowy z dnia 18 marca 2022 r. przedstawiał zatem sytuację rodziny skarżącego w miesiącu marcu 2022 r. We wniosku z dnia 8 kwietnia 2022 r. (wpływ do organu I instancji – 11 kwietnia 2022 r.) skarżący wskazał, że "Dochody są jak w dokumentach ostatnio przesłanych do MOPS," co powtórzył również w rozmowie telefonicznej w dniu 15 kwietnia 2022 r., przeprowadzonej dzień po otrzymaniu przez niego zawiadomienia o wszczęciu przedmiotowego postępowania. W ocenie Sądu, skoro organ pierwszej instancji dysponował wywiadem środowiskowym sporządzonym w dniu 18 marca 2022 r., to dla rozpoznania wniosku skarżącego złożonego w niniejszej sprawie w dniu 11 kwietnia 2022 r. nie było konieczne przeprowadzanie kolejnej aktualizacji tego wywiadu - jeżeli organ nie powziął wątpliwości, że dane zawarte w sporządzonym wywiadzie środowiskowym są nieaktualne w związku ze zmianą danych zawartych w wywiadzie (art. 107 ust. 4 zd. 1 in fine). Organ nie wskazał jednak w uzasadnieniu swojej decyzji, jakie okoliczności świadczyły, według niego, o braku przydatności wywiadu środowiskowego sporządzonego w dniu 18 marca 2022 r. dla rozpoznania wniosku skarżącego z dnia 11 kwietnia 2022 r., a które uzasadniałyby celowość dokonania ustaleń na podstawie kolejnej aktualizacji wywiadu. Organ nie wskazał zatem, dlaczego ostatni rodzinny wywiad środowiskowy (z uwzględnieniem przyznanych decyzjami z dnia 18 marca 2022 r. świadczeń), którego ustalenia dały podstawę do rozpoznania w dniu 18 marca 2022 r. innych wniosków nie mógł zostać wykorzystany do rozpoznania wniosków o zasiłki celowe z dnia 11 kwietnia 2022 r. Wskazanie takich okoliczności pozwoliłoby na ocenę przez Sąd - celowości przeprowadzenia kolejnej aktualizacji wywiadu środowiskowego, a w przypadku odmowy jego przeprowadzenia przez skarżącego - na ocenę zasadności odmowy przyznania świadczeń z tego powodu. Ponadto należy zwrócić uwagę, że organ rozpoczął postępowanie od próby uzgodnienia terminu kolejnego wywiadu środowiskowego, a nie wezwał do sprecyzowania wniosku o dopłatę do opłat za prąd (i przedłożenia np. rachunków), podobnie jak nie wezwał o dołączenie faktur za leki, czy też zaświadczenia lekarskiego zalecającego podanie leku do kolana (zastrzyku). Ponieważ skarżący jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym, ze wskazaniem przyczyny niepełnosprawności 07-S 05-R, od 2020 r. wskazywał na problemy zdrowotne związane z kręgosłupem i kolanem oraz organowi znana jest sytuacja związana z zaległościami w opłatach za mieszkanie, to przyjąć należało, że wniosek o zasiłek celowy miał związek z wcześniej wykazanymi przez skarżącego okolicznościami, ale konieczne było jego sprecyzowanie i uzasadnienie co do wysokości wnioskowanej pomocy poprzez przedłożenie rachunków (faktur) oraz zaleceń lekarskich jeżeli chodzi o zastrzyk. W ocenie Sądu, powyższe uchybienia przepisom postępowania administracyjnego miały wpływ na wynik rozpoznawanej sprawy skoro organ pierwszej instancji nie zażądał sprecyzowania i uzasadnienia złożonego przez skarżącego wniosku, a jednocześnie nie wykazał, aby ostatni sporządzony wywiad środowiskowy nie był wystarczający dla rozpoznania wniosku skarżącego z 11 kwietnia 2022 r. Uchybień powyższych nie zauważył organ II instancji, czym naruszył ww. przepisy w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 kpa. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organy obu instancji powinny wziąć pod uwagę, zgodnie art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 259), okoliczności zawarte w nin. uzasadnieniu, przedstawioną ocenę prawną i wskazania co do dalszego postępowania. Wobec naruszenia art. 7, 77 k.p.a. w związku z art. 106 ust. 4 i 107 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1lit. a i lit. c w zw. z art. 15 zzs 4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobiegniem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U.2021.2095 ze zm.), orzekł jak w pkt I sentencji wyroku. Na podstawie art. 250 p.p.s.a. Sąd przyznał wyznaczonemu z urzędu pełnomocnikowi skarżącego – koszty nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w wysokości wynikającej z § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2019 r., poz. 18), orzekając, jak w punkcie II sentencji wyroku. Sąd uwzględnił przy tym wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 kwietnia 2020 r. w sprawie SK 66/19 i uznał, że analiza statusu adwokata oraz jego roli w postępowaniu, w którym występuje jako podmiot powołany i zobowiązany do zastępstwa prawnego, prowadzi do uznania, że różnicowanie jego wynagrodzenia, tj. obniżenie pełnomocnikom z urzędu wynagrodzenia, które otrzymaliby, gdyby występowali w sprawie jako pełnomocnicy z wyboru, nie ma konstytucyjnego uzasadnienia.