III SA/Kr 1066/26

|Sygn. akt III SA/Kr 1066/26 | [pic] W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 17 września 2026 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Jakub Makuch, Sędzia: WSA Katarzyna Marasek-Zybura, Asesor: WSA Olga Wójcikiewicz (spr.), Protokolant: specjalista Bożena Piątek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 września 2026 r., ze skargi D. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 12 czerwca 2026 r. nr SKO.ŚR/4111/118/2026 w przedmiocie odmowy umorzenia nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie decyzją z dnia 12 czerwca 2026 r. sygn. akt: SKO.ŚR/4111/118/2026 - po rozpatrzeniu odwołania skarżącej – D. D. od decyzji Prezydenta Miasta Krakowa z dnia 31 marca 2026 r. nr SO-06.833.1.70.2021-5/26, orzekającej o odmowie umorzenia pozostałej do spłaty kwoty zadłużenia z tytułu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego w łącznej wysokości 2 371,28 zł, do zwrotu którego skarżąca została zobowiązana decyzją Prezydenta Miasta Krakowa z dnia 27 kwietnia 2021 nr SO-08.833.53701.2019- 2/21, na podstawie art. 25 ust. 10 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2019 r. poz. 2407), art. 20 ust. 2 ustawy z dnia 17 września 2021 r. o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw (Dz.U.2021 poz.1981) oraz 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz. U. 2025 poz. 1691) utrzymało zaskarżoną decyzję w całości w mocy. Decyzje te zapadły w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych. Opisaną na wstępie decyzją organ I instancji odmówił umorzenia pozostałej do spłaty kwoty zadłużenia z tytułu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego w łącznej wysokości 2 371,28 zł, do zwrotu którego skarżąca została zobowiązana decyzją Prezydenta Miasta Krakowa z dnia 27 kwietnia 2021 r. nr SO-08.833.53701.2019-2/21. W obszernym uzasadnieniu decyzji organ I instancji przedstawił okoliczności faktyczne i prawne sprawy wskazując, iż w przedmiotowej sprawie nie zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące rodziny skarżącej, o których mowa w art. 20 ust. 10 ustawy o świadczeniach rodzinnych, które uzasadniałyby umorzenie pozostałej do spłaty kwoty nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego. Organ I instancji stwierdził, że na tle sytuacji osób, które są odbiorcami pomocy przysługującej na podstawie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, ustawy o świadczeniach rodzinnych jak również ustawy o pomocy społecznej, sytuacja rodziny skarżącej nie daje podstaw do uznania jej za szczególną. Od powyższej decyzji odwołanie złożyła skarżąca. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie art. 25 ust. 10 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci poprzez odmowę umorzenia pozostałej do spłaty kwoty nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego wraz z odsetkami z uwagi na szczególną sytuację rodzinną i finansową. W szczególności podniosła, iż nie podejmuje zatrudnienia z uwagi na konieczność zapewnienia opieki swojemu małoletniemu dziecku. Ponadto zarzuciła, iż organ I instancji nieprawidłowo ocenił jej możliwości podjęcia pracy w większym wymiarze czasowym, proponując podjęcie pracy w turystyce, podczas gdy nie zna ona języków obcych i ukończyła jedynie gimnazjum. Podniosła, że wydatki miesięczne na córkę to 2900 zł do tego dochodzą koszty utrzymania samej skarżącej. Skarżąca zarzuciła również, iż rozstrzygnięcie organu I instancji nosi znamiona dowolności zapadło bowiem z naruszeniem przepisów art. 7, 77 i 107 k.p.a. Mając powyższe na uwadze wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji i umorzenie w całości pozostałej do spłaty kwoty 2 371,28 zł, z tytułu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego. Do odwołania dołączyła szereg dokumentów w tym kopie karty z izby przyjęć do szpitala klinicznego im. dr Józefa Babińskiego z 2022 r., oraz dokumenty wystawione przez Szpital Powiatowy w Brzesku z 2016 r., jak również dwa zaświadczenia jedno z dnia 6 marca 2026 r. i drugie z dnia 12 grudnia 2025 r., dotyczące rozpoznania zaburzeń depresyjnych nawracających. Dołączyła także pismo zatytułowane wydatki związane z utrzymaniem małoletniej, oraz oświadczenie matki skarżącej z którego wynika, że nie pomaga ona córce finansowo ani w żaden inny sposób, z uwagi na złą sytuację zdrowotną oraz niskie dochody. Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało, że przedmiotem odwołania jest decyzja Prezydenta Miasta Krakowa z dnia 31 marca 2026 r. nr SO-06.833.1.70.2021-5/26 - organu właściwego w sprawie zastosowania ulgi określonej w art. 25 ust. 10 ustawy z 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, w brzmieniu sprzed 1 stycznia 2022 r. w związku z art. 20 ust. 2 ustawy z dnia 17 września 2021 r. o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw (odnosi się więc do nienależnie pobranego świadczenia określonego w decyzji wydanej na podstawie art. 25 ust. 6 u.p.p.w.d.) Organ powołał treść art. 25 ust. 10 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci i wskazał, że w przedmiotowej sprawie uznał, że organ I instancji przeprowadził (po uprzednim uchyleniu pierwotnej decyzji przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 6 sierpnia 2025 r. SKO.ŚR/4111/698/2024) postępowanie wyjaśniające w sposób kompletny i właściwy. Prawidłowo została ustalona sytuacja faktyczna, dochodowa i zdrowotna skarżącej. W szczególności ustalono na podstawie oświadczenia skarżącej z dnia 21 listopada 2025 r. (k: 106), że prowadzi ona gospodarstwo domowe wraz z ośmioletnią córką L. Mieszka w domu swojego dziadka wraz z matką, która prowadzi odrębne gospodarstwo domowe. Głównym źródłem utrzymania rodziny jest dochód skarżącej z pracy zarobkowej. Jest zatrudniona na podstawie umowy o pracę na pół etatu i z tego tytułu otrzymuje miesięczne wynagrodzenie w wysokości 1 891,96 zł netto. Ponadto pobiera z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych świadczenie wychowawcze na dziecko w kwocie 800,00 zł miesięcznie oraz świadczenia z funduszu alimentacyjnego w wysokości 500,00 zł miesięcznie. Jak ustalono, skarżąca nie korzysta z pomocy Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej, gdyż jak oświadczyła, nie potrzebuje takiej pomocy. Zaznaczyła również, że finansowo wspiera ją mama. Z oświadczenia skarżącej wynika również, iż miesięczne opłaty za rachunki (m.in. opłaty za: energię elektryczną, wodę, gaz, Internet) skarżąca pokrywa wspólnie z matką, t.j. dokłada do opłat około 300,00 zł miesięcznie. Ponadto inne miesięczne wydatki wskazane przez skarżącą to: abonament telefoniczny - 40,00 zł, koszt leków - ok 40,00 zł, obiady dla córki w szkole - ok. 300,00 zł oraz zajęcia dodatkowe - 200,00 zł. Pozostałe środki skarżąca przeznacza na bieżące potrzeby rodziny. Organ ustalił również sytuację zdrowotną małoletniej córki skarżącej, która pozostaje w pełni zdrowia i nie jest objęta żadnym leczeniem u lekarzy specjalistów, a co za tym idzie nie ma konieczności ponoszenia zwiększonych wydatków na leczenie. Wydatki ponoszone na dziecko są więc typowe dla dziecka w tym wieku. Zatem jak ustalił organ na podstawie oświadczenia złożonego i podpisanego przez skarżącą w dniu 21 listopada 2025 r. do dyspozycji skarżącej miesięcznie pozostaje kwota ok. 3 191,96 zł, natomiast wskazane wydatki to ok. 880,00 zł. Mając na uwadze powyższe organ przyjął, iż przy kwocie zadłużenia, które skarżąca aktualnie posiada, istniałaby realna szansa na jego spłatę w postaci układu ratalnego, w ratach dostosowanych do możliwości finansowych skarżącej. W zakresie sytuacji zdrowotnej skarżącej organ ustalił, iż jest ona pod stałą opieką psychiatry. Deklaruje również, iż nie jest w stanie podjąć pracy na pełny etat z powodu swoich dolegliwości. Organ I instancji uwzględniając zalecenia Kolegium zawarte w decyzji z dnia 6 sierpnia 2025 r. nr SKO.ŚR/4111/698/2024 wezwał skarżącą do dostarczenia zaświadczenia od lekarza psychiatry lub innego biegłego, który oceni aktualną kondycję psychofizyczną skarżącej i wskaże na ile zły stan zdrowia ma wpływ na podjęcie zwiększonej aktywności zawodowej. W dniu 20 listopada 2025 r. skarżąca zobowiązała się do dostarczenia takiego zaświadczenia. Niemniej jednak do dnia wydania decyzji przez organ I instancji nie dostarczyła takiego dokumentu. Organ odwoławczy uznał, że prawidłowo zatem organ przyjął, iż skarżąca nie dostarczyła żadnych dowodów na potwierdzenie faktu, iż w związku ze swoimi schorzeniami nie jest w stanie podjąć pracy na pełny etat. Organ odwoławczy wskazał, że dostarczone przez skarżącą wraz z odwołaniem dokumenty w postaci: kopii karty z izby przyjęć do szpitala klinicznego im. dr Józefa Babińskiego pochodzą z 2022 r., zaś wystawione przez Szpital Powiatowy w Brzesku z 2016 r., a zatem sprzed 4 i 10 lat. W ocenie organu odwoławczego organ I instancji zasadnie uznał, że powoływana przez skarżącą jej trudna sytuacja dochodowa i zdrowotna nie stanowi okoliczności uzasadniającej zastosowanie najdalej idącej ulgi w postaci umorzenia nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego na podstawie art. 25 ust. 10 ww. ustawy. Nie lekceważąc, jaki i nie kwestionując problemów zdrowotnych skarżącej, wskazał, że nie legitymuje się ona orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności wydanym przez właściwy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności. Taki dokument natomiast niewątpliwie wskazywałby na zmniejszone możliwości strony bądź ich brak w zakresie podjęcia zatrudnienia w pełnym wymiarze czasowym. Organ podkreślił, że przepis art. 25 ust. 10 ustawy może być zastosowany tylko wtedy, gdy sytuacja rodziny wynikająca ze szczególnie uzasadnionych okoliczności uniemożliwia spłatę nienależnie pobranego świadczenia nie tylko w chwili wnioskowania o jej umorzenie, ale także w przyszłości. Omawiany przepis nie może być stosowany tylko dlatego, iż sytuacja rodziny - wnioskodawcy jest obecnie trudna. Trudności te muszą być wyjątkowe, wykluczające ewentualność spłaty należności także w przyszłości. W ocenie Kolegium występowanie obecnie trudnej sytuacji materialnej i zdrowotnej skarżącej nie stanowi wystarczającej przesłanki uzasadniającej umorzenie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego. Kolegium zwraca uwagę, że skarżąca jest osobą w wieku aktywności zawodowej. Także pozostawanie skarżącej pod stałą opieką lekarską nie może być oceniane jako przeszkoda do podjęcia zatrudniania umożliwiającego jej pozyskanie środków utrzymania. Kolegium nie kwestionuje trudnej sytuacji skarżącej, niemniej jednak nie jest ona obiektywnie "szczególna" na tle innych rodzin, korzystających ze świadczeń rodzinnych, a wnioskujących o umorzenie należności. W realiach niniejszej sprawy brak jest obiektywnych powodów, które uzasadniałyby zwolnienie skarżącej z odpowiedzialności za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze. Mimo niewątpliwych trudności zdrowotnych i finansowych położenia skarżącej nie można oceniać jako wyjątkowego, w znaczeniu zasługującym na zastosowanie dobrodziejstwa z art. 25 ust. 10 ustawy. Dopóki istnieje pozytywna prognoza, że w przyszłości zobowiązanie skarżącej może być spełnione, decyzja o udzieleniu najdalej idącej ulgi byłaby przedwczesna. Z tego też względu nie można było przyjąć, że aktualna trudna sytuacja finansowa skarżącej oraz jej stan zdrowia przesądzają o braku możliwości spłaty zadłużenia. Końcowo organ zwrócił uwagę, że skarżąca wniosła o udzielenie najdalej idącej ulgi poprzez umorzenie należności. Uprzednio skorzystała zaś z odroczenia terminu płatności, którego nie dopełniła. Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na powyższą decyzję wpłynęła skarga skarżącej – D. D. Skarżąca wniosła o uchylenie w całości decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie, oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji z uwagi na istotne naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Zaskarżanej decyzji zarzuciła: I. Naruszenie art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. poprzez niewyczerpujące zebranie i rozpatrzenie materiału dowodowego oraz dokonanie dowolnej, a nie swobodnej oceny zgromadzonych dowodów, skutkującej błędnym ustaleniem jej sytuacji materialnej i rodzinnej. II. Naruszenie art. 107 § 3 k.p.a. poprzez sporządzenie uzasadnienia, które nie wyjaśnia motywów przyjęcia określonych ustaleń faktycznych, w szczególności dotyczących wysokości kosztów utrzymania gospodarstwa domowego skarżącej oraz nie wskazuje przyczyn pominięcia istotnych okoliczności sprawy. III. Niewłaściwe zastosowanie art. 25 ust. 10 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci poprzez przyjęcie, że brak jest szczególnie uzasadnionych okoliczności uzasadniających umorzenie należności mimo, że organ nie przeprowadził rzetelnej oraz pełnej oceny całokształtu sytuacji życiowej, rodzinnej, zdrowotnej i materialnej skarżącej. Naruszenie art. 8 § 1 k.p.a. poprzez prowadzenie postępowania z pominięciem zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów administracji publicznej, niewyjaśnienie wszystkich okoliczności przemawiających za zastosowaniem ulgi oraz pominięcie okoliczności świadczących o wyjątkowym charakterze sprawy. Przekroczenie granic uznania administracyjnego poprzez oparcie rozstrzygnięcia na wybiórczej analizie materiału dowodowego oraz pominięcie okoliczności przemawiających za umorzeniem należności. Skarżąca zarzuciła, że organ uwzględnił jedynie wybrane wydatki, takie jak rachunki, leki, obiady w szkole córki, abonament za telefon i zajęcia dodatkowe dziecka, całkowicie pomijając szereg oczywistych kosztów ponoszonych w sposób nieunikniony przez każdą osobę samotnie wychowującą dziecko, w szczególności wydatki na odzież i obuwie, środki higieniczne, środki czystości, wyposażenie szkolne, koszty związane ze szkołą małoletniej, koszty transportu, wyposażenia mieszkania, wyżywienia a także koszty utrzymania skarżącej oraz wielu innych kosztów niezbędnych do prowadzenia gospodarstwa domowego. W rezultacie organ stworzył fikcyjny obraz sytuacji finansowej, który nie odpowiada rzeczywistości. Skarżąca podkreśliła, że samotnie wychowuje małoletnią córkę i ponosi wszelkie koszty związane z jej codziennym utrzymaniem. W odrębnym postępowaniu dotyczącym podwyższenia alimentów szczegółowo wykazała, że miesięczne koszty utrzymania dziecka wynoszą około 2100 zł. Kwota ta obejmuje jedynie potrzeby dziecka i nie uwzględnia kosztów utrzymania skarżącej. Taki dowód również został przedstawiony w omawianej sprawie, znajduje się w aktach, a został całkowicie przez organ pominięty. Tymczasem organ przyjął, że całkowite miesięczne wydatki dwóch osób wynoszą około 880 zł. Takie ustalenie pozostaje w oczywistej sprzeczności z zasadami logiki oraz doświadczenia życiowego, a tym samym nie może stanowić podstawy do oceny jej zdolności do spłaty należności. Skarżąca zarzuciła, że organ rozpoznając jej wniosek o umorzenie należności, całkowicie pominął okoliczności, w jakich powstało zobowiązanie. Nie jest to bowiem przypadek, w którym świadczenie zostało pobrane wskutek świadomego wprowadzenia organu w błąd, zatajenia informacji lub działania z zamiarem uzyskania nienależnych środków. W takich okolicznościach odmowa zastosowania ulgi przewidzianej przez ustawodawcę prowadzi do rezultatu trudnego do pogodzenia z zasadą sprawiedliwości oraz zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, zważył co następuje: Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 143, dalej p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego w sposób, który miał wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także stosują środki określone w ustawie. Sąd administracyjny, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja nie odpowiadają prawu. Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 12 czerwca 2026 r. sygn. akt: SKO.ŚR/4111/118/2026 – utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta Krakowa z dnia 31 marca 2026 r. nr SO-06.833.1.70.2021-5/26, orzekającej o odmowie umorzenia pozostałej do spłaty kwoty zadłużenia z tytułu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego w łącznej wysokości 2 371,28 zł, do zwrotu którego skarżąca została zobowiązana decyzją Prezydenta Miasta Krakowa z dnia 27 kwietnia 2021 nr SO-08.833.53701.2019- 2/21. Materialnoprawną podstawę wydanych w sprawie decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci zwanej dalej ustawą (Dz.U. 2019 poz. 2407). Artykuł 25 ust. 10 ustawy stanowi, że organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, może umorzyć kwoty nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Przywołana norma prawna nie pozostawia wątpliwości, iż decyzja wydawana na podstawie art. 25 ust. 10 wymienionej wyżej ustawy zapada w ramach uznania administracyjnego, o czym przesądza użyte przez ustawodawcę sformułowanie "organ może umorzyć". Oznacza to sytuację, w której właściwy organ administracji ma możliwość wyboru rozstrzygnięcia, z jednej strony może bowiem umorzyć należności z tytułu wypłaconych świadczeń wychowawczych, z drugiej zaś może odmówić zastosowania tego rodzaju ulgi. Istotne jest, iż działanie w ramach uznania administracyjnego nie oznacza jakiejkolwiek dowolności. Wręcz przeciwnie, działanie organu doznaje ograniczenia już w samej normie prawnej, wprowadzającej uznanie poprzez wyznaczenie ram w konkretnej kategorii spraw, a także postanowieniami naczelnych zasad postępowania administracyjnego, w szczególności zasady prawdy obiektywnej, wyrażonej w art. 7 k.p.a., uzupełnionej postanowieniami art. 77 § 1 k.p.a., jak również zasadami i celami określonymi w ustawie o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Przesłanką zastosowania ulgi w postaci umorzenia powyższych należności jest każdorazowo ustalenie sytuacji dochodowej i rodzinnej dłużnika i ocena tej sytuacji. Wspomniane tzw. uznanie administracyjne oznacza, że organ ma możliwość wyboru rozstrzygnięcia zależnie od okoliczności sprawy, przy czym oczywistym przy tym jest, że rozstrzygnięcie to winno zapaść po wnikliwym wyjaśnieniu sprawy i rozważeniu wszystkich okoliczności, a decyzja winna być wyczerpująco uzasadniona. W orzecznictwie i doktrynie przyjmuje się jednoznacznie, że przedmiotem uznania administracyjnego nie jest ustalenie znaczenia tekstu prawnego, ani ocena występujących faktów, lecz określenie skutku prawnego, a decyzje pozostawione uznaniu administracyjnemu wymagają szerszego uzasadnienia, niż decyzje podejmowane w warunkach ustawowego skrępowania (wyrok NSA z dnia 12 maja 2026 r. sygn. akt III OSK 186/26). Wskazać należy, że analiza akt administracyjnych sprawy prowadzi do uprawnionego wniosku, że uzasadnienie decyzji organu II instancji nie spełnia wymogów zawartych w art. 107 § 3 k.p.a., gdyż organ ten nie dokonał pełnej i wszechstronnej oceny sytuacji dochodowej i rodzinnej skarżącej, wręcz przeciwnie ograniczył się do przytaczania i omówienia tych dokumentów dostarczonych przez skarżąca tj. starych dokumentów dotyczących leczenia psychiatrycznego skarżącej, które przemawiały za utrzymaniem w mocy decyzji organu I instancji. Organ odwoławczy całkowicie pominął podnoszone przez skarżąca w odwołaniu wydatki na córkę w kwocie 2900 zł. Skarżąca do odwołania dołączyła pismo (k. 124 a.a.) zatytułowane wydatki związane z utrzymaniem małoletniej, co organ odwoławczy zlekceważył. Nie odniósł się również organ do oświadczenia matki skarżącej (k. 123 a.a.) z którego wynika, że nie pomaga ona córce finansowo ani w żaden inny sposób, z uwagi na złą sytuację zdrowotną oraz niskie dochody. Wprost przeciwnie organ odwoławczy podkreślił, że skarżąca zaznaczyła, że finansowo wspiera ją mama. Nie odniosło się też Kolegium do przedłożonych przez skarżąca dwóch zaświadczeń jednego z dnia 6 marca 2026 r. i drugiego z dnia 12 grudnia 2025 r., które potwierdzają problemy ze zdrowiem psychicznym skarżącej. Kolegium podniosło za to, że dostarczone przez skarżącą wraz z odwołaniem dokumenty w postaci: kopii karty z izby przyjęć do szpitala klinicznego im. dr Józefa Babińskiego pochodzą z 2022 r., zaś wystawione przez Szpital Powiatowy w Brzesku z 2016 r, a zatem sprzed 4 i 10 lat. Całkowicie pomijając dwa wyżej wymienione przez Sąd zaświadczenia. Taka ocena materiału dowodowego jest absolutnie niedopuszczalna i całkowicie dowolna. Działanie w ramach uznania administracyjnego, co wymaga podkreślenia, nie oznacza – jak wskazano powyżej – dowolności. Ażeby rozstrzygnięcie sprawy nie było dowolne, organ administracji musi poprzedzić je wnikliwym wyjaśnieniem i rozważeniem wszystkich okoliczności sprawy, a w uzasadnieniu decyzji musi wskazać motywy podjętego rozstrzygnięcia. Tymczasem Kolegium z dokumentów przedłożonych przez skarżąca wybrało i oceniło jedynie te, które potwierdzały przyjętą przez Kolegium tezę. Organ odwoławczy ustalenia te uznał za kompletne i wystarczające do wydania decyzji o utrzymaniu decyzji pierwszej instancji w mocy. W szczególności organ odwoławczy nie rozważył, czy odmowa umorzenia przedmiotowych należności nie doprowadzi de facto do nieodwracalnych strat dla skarżącej i jej córki, biorąc pod uwagę wskazywaną przez skarżącą trudną sytuację, nie spowoduje zagrożenia dla możliwości dalszej egzystencji, albo uniemożliwi zaspokajanie podstawowych potrzeb bytowych, w tym także wynikających z potrzeby zapewnienia leczenia, pożywienia, utrzymania gospodarstwa domowego bez zadłużenia wobec wskazywanych wydatków (tylko na dziecko) w wysokości 2900 zł i ustalonych dochodów w wysokości ok 3191,96 zł. Sąd nie przesądza, że skarżąca ponosi wydatki w kwocie 2900 zł, podkreślenia jednak wymaga, iż kwota wskazana w odwołaniu znacząco odbiega od przyjętej przez organy 880 zł na podstawie oświadczenia z dnia 20 listopada 2025 r. a rozbieżność ta nie została w żaden sposób wyjaśniona. Argumentem przemawiającym za odmową umorzenia zaległości nie może być ustalenie, że: "sama trudna sytuacja materialna danej rodziny nie uzasadnia umorzenia", "sytuacja musi być szczególna w sposób widoczny odbiegająca od sytuacji innych rodzin". Oznacza to, że ustalenie, czy istnieją przesłanki umorzenia w całości lub w części należności z tytułu nienależnie wypłaconych świadczeń wychowawczych powinno być dokonywane na podstawie danych odzwierciedlających bieżącą sytuację dłużnika, tj. stan istniejący bezpośrednio przed wydaniem decyzji w przedmiocie odmowy umorzenia należności. Na gruncie powołanego przepisu art. 25 ust. 10 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci nie jest zatem dopuszczalne dokonywanie oceny w oparciu o zachowania, dłużnika jakie miały miejsce przed wydaniem decyzji. Raz jeszcze należy podkreślić, że aby dokonanie takiej oceny było możliwe niezbędna jest wnikliwa analiza sytuacji życiowej, zdrowotnej, dochodowej i rodzinnej skarżącej. W ocenie Sądu, zaniechania w tym zakresie uzasadniają stwierdzenie, że zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem art. 6, art. 7, art. 77 § 1 k.p.a., które to naruszenia miały istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z ogólnymi zasadami postępowania administracyjnego, organ administracji publicznej stoi na straży praworządności i podejmuje kroki niezbędne do dokładnego ustalenia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Organ administracji publicznej zobowiązany jest w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.) i dopiero na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenia, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 k.p.a.). Mając na uwadze, że organ odwoławczy przeprowadził postępowanie dowodowe z naruszeniem wyżej wymienionych przepisów, w konsekwencji dopuścił się również naruszenia art. 107 § 1 i 3 k.p.a. Nie może budzić wątpliwości, że w celu wydania prawidłowego orzeczenia w sytuacji uznania administracyjnego organ administracyjny obowiązany jest szczegółowo zbadać stan faktyczny i utrwalić w aktach wyniki badania. Obowiązki organu administracyjnego w zakresie postępowania dowodowego są nawet większe niż przy ustawowym skrępowaniu, gdyż w poszukiwaniu materialnego kryterium do wydania decyzji powinien on wszechstronnie zbadać stan faktyczny, w wymiarze wychodzącym poza okoliczności typowe w sytuacjach związania, mając na uwadze szczególną rolę w decyzji uznaniowej jej zgodności z interesem społecznym i słusznym interesem obywatela (por. wyrok NSA z dnia 16 listopada 1999 r. sygn. akt III SA 7900/98). Zdaniem Sądu materiał dowodowy znajdujący się w aktach sprawy daje podstawy do stwierdzenia, iż wskazanym wyżej powinnościom w toku postępowania administracyjnego uchybiono. Nie można też zgodzić się z Kolegium, że sytuacja skarżącej jest trudna ale nie jest "szczególna" w sposób widoczny odbiegająca od innych rodzin, gdy z zestawienia wydatków i dochodów wychodzi, że kwota jaka pozostaje skarżącej do dyspozycji to ok 300 zł, a ponadto skarżąca ma problemy zdrowotne. Zgodnie z art. 135 p.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy winne uwzględnić poczynione wyżej uwagi oraz ponownie ustalić stan faktyczny sprawy i wyjaśnić jakie rzeczywiście wydatki ma skarżąca, jaka jest jej sytuacja zdrowotna i rodzinna i ściśle odnieść ustalony stan faktyczny do przesłanek umorzenia. Podkreślenia wymaga, że wynik postępowania w przedmiocie umorzenia nienależnie pobranych świadczeń zależy od tego, czy przedstawione przez wnioskodawcę okoliczności dotyczące sytuacji rodziny zostaną uznane przez organy administracji jako "szczególnie uzasadnione". Wskazać należy, że ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci nie zawiera definicji pojęcia "szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny", zatem jej wystąpienie lub też nie, w każdym przypadku wymaga od organu odniesienia się do ocen pozaprawnych. Przesłanka ta powinna być więc badana po kątem oceny indywidualnej, przy uwzględnieniu wszystkich tych okoliczności, które w konkretnej sprawie kształtują sytuację wnioskodawcy i jego rodziny jako szczególną z punktu widzenia słuszności i zasadności umorzenia zaległości. W ramach tych sfer powinien zweryfikować wystąpienie "szczególnie uzasadnionych okoliczności", w konkretnej sytuacji życiowej strony. Mając na uwadze powyższe reguły Sąd doszedł do przekonania, że stan faktyczny budzi wątpliwości i nie został ustalony z poszanowaniem obowiązujących reguł, w sposób uniemożliwiający wydanie prawidłowych decyzji. Z przytoczonych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji na podstawie art. 135, 145 § 1 pkt 1 c ustawy p.p.s.a., jako wydane z naruszeniem przepisów postępowania, które to naruszenie mogło mieć wpływ na wynik sprawy.