III SA/Kr 104/26

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Michał Niedźwiedź Sędziowie WSA Bogusław Wolas (spr.) Asesor WSA Magdalena Gawlikowska Protokolant Specjalista Dominika Janik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 czerwca 2026 r. sprawy ze skargi J. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 12 listopada 2025 r. nr SKO.AI/4112/96/2025 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego i związanych z nimi odsetek uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji;

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie decyzją z dnia 12 listopada 2025r., wydaną na skutek odwołania J. B. (dalej jako Skarżący) utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy Skała z dnia 24 września 2025 r o odmowie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń funduszu alimentacyjnego i o odmowie umorzenia odsetek ustawowych. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że w dniu 29 czerwca 2023 r. do Miejsko- Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Skale wpłynął wniosek Pana J. B. o umorzenie należności wynikających z wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Wnioskodawca uzasadnił swój wniosek trudną sytuacją materialną oraz faktem, że obecnie to on sprawuje opiekę nad małoletnią córką, W. B. W odpowiedzi na wniosek, w dniu 19 lipca 2023 r., organ administracyjny wydał decyzję odmowną, uznając, że nie zachodzą szczególne okoliczności uzasadniające umorzenie należności. Na skutek odwołania wniesionego przez Pana J. B., w dniu 27 czerwca 2024 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Jednakże po skardze Pana B. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 2 kwietnia 2025 r., sygn. akt III SA/Kr 1396/24, uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu I instancji. W wyniku powyższego wyroku, w dniu 18 sierpnia 2025 r., Miejsko-Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej wystosował do Pana J. B. pismo, w którym zapytał, czy wnioskodawca nadal podtrzymuje swój wniosek o umorzenie należności. W odpowiedzi na pismo Pan J. B. potwierdził, że nadal wnioskuje o umorzenie zadłużenia. Na tym etapie organ zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w J. o przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, mającego na celu dokładne zbadanie sytuacji rodzinnej, zdrowotnej, majątkowej oraz życiowej wnioskodawcy. Wywiad został przeprowadzony przez pracownika socjalnego ww. ośrodka w dniu 27 sierpnia 2025 r. Podczas wywiadu oceniono warunki mieszkaniowe i sytuację materialną Pana B. oraz jego zdolność do podjęcia pracy zarobkowej. Z ustaleń wywiadu wynika, że dłużnik alimentacyjny, mimo trudnej sytuacji materialnej, nie posiada trwałych przeszkód zdrowotnych uniemożliwiających podjęcie zatrudnienia. Pan J. B. prowadzi gospodarstwo domowe wraz z córką oraz partnerką, z którą mieszka w jej mieszkaniu. Partnerka jest zatrudniona na 1/4 etatu, co wpływa na sytuację finansową rodziny. Pan B. samodzielnie wykonuje pracę zarobkową, jednak wskazuje, że komornik prowadzący postępowanie egzekucyjne zajmuje jego wynagrodzenie na poczet długu alimentacyjnego. Dłużnik deklaruje sprawowanie opieki nad córką, jednak obowiązek alimentacyjny nadal ciąży na nim wobec Skarbu Państwa, który wypłacił świadczenia alimentacyjne na rzecz małoletniej W. B. Organ wskazał, że zgodnie z art. 27 ust. 1 i 1a ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, dłużnik alimentacyjny, który nie wywiązuje się ze swojego obowiązku alimentacyjnego, jest zobowiązany do zwrotu świadczeń wypłaconych przez fundusz alimentacyjny, wraz z ustawowymi odsetkami. Ustawa jednoznacznie wskazuje, że obowiązek alimentacyjny nie wygasa z chwilą wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego, a sam dłużnik nie zostaje zwolniony z odpowiedzialności za swoje zadłużenie wobec funduszu. W judykaturze wielokrotnie podkreślano, że alimenty stanowią świadczenie mające na celu ochronę dobra dziecka, a nie spłatę zobowiązań między rodzicami (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 15 czerwca 2017 r., sygn. akt lii CSK 276/16, w którym wskazano, że "alimenty mają na celu zabezpieczenie podstawowych potrzeb życiowych dziecka, a ich niewypłacanie przez jednego z rodziców skutkuje koniecznością wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego"). Zatem celem funduszu alimentacyjnego nie jest zwolnienie rodziców z obowiązku alimentacyjnego, lecz zapewnienie dziecku środków na utrzymanie w sytuacji, gdy jeden z rodziców nie wywiązuje się ze swoich zobowiązań. W wyroku z dnia 16 lutego 2006 r. (sygn. akt III CK 174/05) Sąd Najwyższy podkreślił, że "obowiązek alimentacyjny rodzica wobec dziecka jest obowiązkiem bezwzględnym, który nie zależy od sytuacji finansowej rodzica, a jego uchybienie wiąże się z odpowiedzialnością majątkową". Ponadto, w wyroku z dnia 7 marca 2019 r. (sygn. akt II CSK 483/18) Sąd Najwyższy stwierdził, że "w przypadku niewywiązywania się przez dłużnika alimentacyjnego z obowiązku alimentacyjnego, organ właściwy nie może umorzyć długu alimentacyjnego, gdyż takie rozwiązanie podważałoby zasadę ochrony dobra dziecka". Z uwagi na powyższe, organ stwierdził, że brak jest podstaw do umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych w związku z niewywiązywaniem się przez Pana J. B. z obowiązku alimentacyjnego. Zgodnie z obowiązującymi przepisami, umorzenie takich należności jest możliwe wyłącznie w wyjątkowych przypadkach, które dotyczą nadzwyczajnych trudności życiowych, takich jak trwała niezdolność do pracy, długotrwała choroba lub inne okoliczności uniemożliwiające dłużnikowi wywiązanie się z obowiązku alimentacyjnego (por. wyrok NSA z dnia 28 sierpnia 2008 r., sygn. akt I OSK1416/07, w którym wskazano, że "umorzenie długu alimentacyjnego powinno nastąpić jedynie w przypadku wystąpienia nadzwyczajnych okoliczności, które całkowicie uniemożliwiają spełnienie świadczeń alimentacyjnych przez dłużnika"). Od decyzji tej pan J. B., wniósł odwołanie, kwestionując zaskarżoną decyzję w całości. W uzasadnieniu odwołujący podniósł, że doszło do naruszenia przepisów prawa oraz jego interesu, z uwagi na nieuwzględnienie nadzwyczajnych okoliczności w sytuacji życiowej wnioskodawcy oraz jego małoletniej córki, nad którą od dnia 31 marca 2023 r. sprawuje wyłączną opiekę. Skarżący wskazał, że ponosi wyłącznie koszty wychowania i utrzymania córki. Strona podkreśliła, że nie jest wstanie podjąć pracy w większym wymiarze niż dotychczas, ponieważ musi poświęcić więcej czasu córce, która wymaga stałej pomocy psychologicznej i dydaktycznej z powodu zaniedbań spowodowanych przez jej zmarłą matkę, J. W. W związku z powyższym wniósł o zmianę decyzji i umorzenie całości zadłużenia alimentacyjnego należnego Funduszowi Alimentacyjnemu, w kwocie 27.500 zł wraz z odsetkami, argumentując, że jego sytuacja jest wyjątkowa. Ponadto odwołujący wskazał, że sytuacja życiowa jego partnerki jest trudna, gdyż środki finansowe przeznacza na leczenie i zakup lekarstw, będąc osobą schorowaną - po zawale serca, z miażdżycą, po przebytym udarze oraz z cukrzycą. W ocenie wnioskodawcy, po egzekucji komorniczej nie jest w stanie zaspokoić wszystkich potrzeb życiowych swojej rodziny, w tym małoletniej córki W. B. Po rozpoznaniu powyższego odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie wydało wskazaną na wstępie decyzję. Przywołało w niej treść art. 30 ust 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz.U. z 2025 r. póz. 438 z późn. zm.). Na podstawie aktualizacji wywiadu środowiskowego z dnia 26 sierpnia 2025 r. ustalono, że Pan J. B. ma lat 36, stan cywilny -kawaler, z zawodu kucharz, jest osobą zdrową, zatrudnioną w [...], gdzie uzyskuje wynagrodzenie w wysokości 1.477,83 zł miesięcznie. Partnerką życiową wnioskodawcy jest Pani J. S., lat 49, panna, posiadająca wykształcenie wyższe ekonomiczne. Pracuje na 1/4 etatu jako kasjerka w sklepie [...]. Legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu umiarkowanym, wydanym przez Miejski Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Jaworznie w dniu 5 czerwca 2025 r. (znak: [...]). Orzeczenie jest ważne do dnia 30 czerwca 2028 r., a symbol przyczyny niepełnosprawności to 10-N. Ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 4 kwietnia 2023 r. Pani J. S. uzyskuje dochód w łącznej wysokości 1.500 zł miesięcznie i ma potrącenia komornicze. Wnioskodawca prowadzi trzyosobowe gospodarstwo domowe wspólnie ze swoją córką, W. B., lat 15, uczennicą [...] w J., uczęszczającą do I klasy [...]. Córka pobiera rentę rodzinną z ZUS w kwocie 806,15 zł miesięcznie, korzysta ze wsparcia psychologa w [...] w J. i od dwóch lat pozostaje pod wyłączną opieką ojca oraz na jego utrzymaniu. Małoletnia W. B. pozostawała wcześniej na utrzymaniu swojej matki, która jednak zmarła. Na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w Myszkowie z dnia 30 marca 2023 r., sygn. akt [...], ojciec - Pan J. B. - został ustanowiony jej wyłącznym opiekunem. Zmarła matka małoletniej miała ustalone alimenty od wnioskodawcy, jednakże z uwagi na ich nieopłacanie, świadczenia te wypłacał matce dziecka Fundusz Alimentacyjny. Obecnie zadłużenie alimentacyjne Pana J. B. wobec Funduszu wynosi 27.500 zł, natomiast należne odsetki ustawowe wynoszą 14.686,08 zł (stan na dzień 24 września 2025 r.). We wniosku o umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z Funduszu Alimentacyjnego Skarżący wskazał, że na dochód gospodarstwa domowego składają się: wynagrodzenie Pana J. B. -1.477,83 zł, wynagrodzenie Pani J. S. z pracy na 1/4 etatu - 492,32 zł, renta Pani J. S. z Włoch -389,47 zł, renta rodzinna córki W. - 806,15 zł, świadczenie wychowawcze (tzw. 800+) na córkę - 800 zł. Łączny dochód gospodarstwa domowego wynosi 5.265,77 zł miesięcznie. Stałe miesięczne wydatki rodziny kształtują się na poziomie 2.359,45 zł, w tym: czynsz - 660 zł, energia elektryczna - 104,45 zł, wydatki na leki Pani J. S. - 500 zł, opłaty za telefon i Internet - 245 zł, spłata pożyczek - 700 zł i 150 zł. Dodatkowym obciążeniem są alimenty na rzecz córki W. B. w kwocie 600 zł miesięcznie oraz zaległe alimenty w wysokości 1.500 zł. Poważnym utrudnieniem w życiu codziennym oraz czynnikiem generującym dodatkowe wydatki są koszty leczenia i zakupu leków dla Pani J. S., cierpiącej na miażdżycę, cukrzycę typu II, schorzenia neurologiczne (stan po udarze), schorzenia kardiologiczne (stan po zawale) oraz choroby okulistyczne. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności SKO w Krakowie uznało decyzję organu I instancji za prawidłową. Podkreślono, że decyzja ta została wydana w ramach uznania administracyjnego, co oznacza że organ administracji ma prawo wyboru rozstrzygnięcia sprawy spośród co najmniej dwóch możliwych. Działanie w ramach uznania administracyjnego nie oznacza jednak dowolności. Zakres swobody działania organu administracyjnego, wynikający z przepisu prawa materialnego, ograniczony jest ogólnymi zasadami postępowania administracyjnego określonymi wart. 7, art. 77 § 1 oraz innych przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego, jak również kryteriami, które organ powinien uwzględnić w każdym indywidualnym przypadku." Dokonując kontroli decyzji uznaniowej, jaką jest decyzja będąca przedmiotem niniejszego postępowania, Kolegium - jako organ odwoławczy - zbadało jej zgodność z prawem i mając powyższe uwagi na względzie, stwierdziło, że wydanie decyzji odmawiającej Panu J. B. umorzenia części należności wraz z odsetkami z tytułu wypłaconych świadczeń z Funduszu Alimentacyjnego na rzecz osoby uprawnionej – W. B. - było dopuszczalne. Organ pierwszej instancji, podejmując to rozstrzygnięcie, nie przekroczył granic uznania administracyjnego, właściwie ocenił stan faktyczny sprawy oraz, analizując sytuację materialną i życiową wnioskodawcy, wystarczająco uzasadnił swoje stanowisko. Organ pierwszej instancji zasadnie przyjął, że sytuacja materialna wnioskodawcy nie ma charakteru szczególnego. Pan J. B. jest osobą zdrową (nie deklaruje schorzeń), w sile wieku (lat 36), pozostającą w zatrudnieniu i osiągającą regularne dochody. Ponadto Pan J. B. mieszka w J., mieście 80-tysięcznym, mający wykształcenie zawodowe, z olbrzymimi potencjalnymi i realnymi możliwościami zarobkowymi w miejscowości swojego zamieszkania lub okolicy a nawet w nieodległym Krakowie lub Śląsku. Są wysokopłatne zawody typu: pracownik budowy, drogowy, górnik, kierowca, przemysł mięsny itd.- w których Wnioskodawca mógłby podjąć realne zatrudnienie i spłacić posiadane zadłużenie w realnym czasie. Na utrzymaniu Strony pozostaje jedna córka, 15-letnia W. B., wobec której ciąży na nim prawny obowiązek alimentacyjny. Obowiązek taki (w sensie prawnym) nie istnieje natomiast wobec wskazanej w oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania partnerki życiowej wnioskodawcy - Pani J. S. Ponadto organ I instancji słusznie nie dał wiary wyjaśnieniom Pana J. B. zawartym w odwołaniu, jakoby nie miał możliwości przekazywania należnych alimentów matce małoletniej córki, ponieważ - jak twierdził - przekazywane kwoty były mu zwracane, a matka dziecka nie udostępniła numeru rachunku bankowego. Pan J. B. był bowiem zobowiązany do przekazywania należnych alimentów za pośrednictwem komornika sądowego prowadzącego postępowanie egzekucyjne. Z akt sprawy wynika ponadto, że decyzje organu pierwszej instancji o przyznaniu świadczeń z Funduszu Alimentacyjnego osobie uprawnionej – W. B. - zostały wydane w związku z bezskutecznością egzekucji zasądzonych alimentów, co potwierdza zaświadczenie wystawione przez właściwego komornika sądowego. Zdaniem Kolegium, które podziela pogląd wyrażony w orzecznictwie sądowo-administracyjnym w zakresie wykładni pojęcia "trudnej sytuacji materialnej dłużnika alimentacyjnego" oraz przesłanek uzasadniających umorzenie należności z tytułu świadczeń alimentacyjnych, sytuacja życiowa - w szczególności materialna i rodzinna - wnioskodawcy nie może zostać uznana za wyjątkową, a zatem nie stanowi wystarczającej przesłanki do uwzględnienia wniosku o umorzenie należności. Zasadnym jest również stanowisko organu pierwszej instancji, iż umorzenie należności w niniejszej sprawie prowadziłoby w istocie do przerzucenia obowiązku utrzymania dziecka dłużnika na ogół podatników, co pozostawałoby w sprzeczności z interesem społecznym. Po rozważeniu interesu dłużnika alimentacyjnego oraz interesu społecznego należy przyznać pierwszeństwo temu drugiemu. W sprawie nie występują bowiem szczególne, wyjątkowe okoliczności dotyczące sytuacji dochodowej i rodzinnej wnioskodawcy, które uzasadniałyby umorzenie należności wobec Funduszu Alimentacyjnego. Należy przyznać rację organowi pierwszej instancji, że świadczenia alimentacyjne służą realizacji ochrony dobra dziecka, zapewniając środki niezbędne do jego godziwego utrzymania, wychowania oraz edukacji. Dobro dziecka stanowi wartość nadrzędną, podlegającą szczególnej ochronie ze strony państwa. Nie jest zatem uzasadnione, aby w sposób pochopny przerzucać obowiązek alimentacyjny na ogół podatników, zwłaszcza że celem systemu zabezpieczenia społecznego jest wspieranie dzieci, których rodzice chwilowo nie są w stanie wywiązywać się z obowiązku alimentacyjnego. Świadczenia wypłacane z Funduszu Alimentacyjnego nie mają charakteru pomocy bezzwrotnej - są one udzielane w interesie osoby uprawnionej, a nie dłużnika. Dlatego też zasadne jest, aby organ oczekiwał zwrotu należnych kwot wypłaconych w formie zaliczek alimentacyjnych od osoby zobowiązanej do ich uiszczenia. Jak orzekł Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi w wyroku z dnia 20 lutego 2024 r., sygn. akt II SA/Łd 1043/23 (LEX nr 3700655), umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z Funduszu Alimentacyjnego może zostać odebrane jako forma zachęty dla innych osób do unikania partycypowania w kosztach utrzymania własnych dzieci, w sytuacji gdy trudności finansowe dłużnika nie wynikają z nagłych i nieprzewidywalnych zdarzeń, lecz stanowią konsekwencję jego wieloletnich zaniedbań. Sąd wskazał, że istotą świadczeń wypłacanych z Funduszu Alimentacyjnego jest ich zwrotność, zaś umorzenie organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe W skardze zarzucono, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie popełniło błąd w ustaleniach faktycznych, a sytuacja majątkowa i osobista dłużnika jest tego rodzaju, że stanowi podstawę do umorzenia Jego zadłużenia wobec Funduszu Alimentacyjnego. Domaga się uchylenia zaskarżonej decyzji Kolegium oraz poprzedzającej ją decyzji Organu I instancji oraz orzeczenie zgodnie z Jego wnioskiem, czyli umorzenie zadłużenia alimentacyjnego. Skarżący podnosi, że po potrąceniach egzekucji komorniczej jego stan środków finansowych jest tego rodzaju, że mu uniemożliwia ponoszenie kosztów utrzymania się i zaspokajania potrzeb rodziny. Po śmierci matki jego córki, podjął się on jej wychowywania i jest jedyną osobą, która ponosi koszty. Skarżący podnosi także trudną sytuację zdrowotną swojej obecnej partnerki oraz koszty jej leczenia. Zdaniem Skarżącego Kolegium błędnie ustaliło, że jego córka posiada prawo do renty rodzinnej po swojej zmarłej matce oraz że jego partnerka ma potrącenia komornicze. Zmarła matka jego córki nigdy nie pracowała i była na utrzymaniu partnerów. Skarżący szczegółowo wylicza potrzeby swoje i swojej córki, których koszt zakupu musi pokrywać z własnych dochodów. Jego córka ma potrzebę korzystania z pomocy różnych specjalistów, w tym psychologów, których koszty pokrywa Skarżący. W zaistniałej sytuacji nie ma środków na pokrywanie wszystkich potrzeb córki. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Na mocy art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935; dalej jako: "p.p.s.a.") uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3). W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a. W ramach sprawowanej kontroli sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, który w niniejszej sprawie nie ma zastosowania (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Oznacza to, że w granicach badanej sprawy sąd zobowiązany jest z urzędu, niezależnie od zarzutów skargi, dokonać pełnej oceny co do zgodności z prawem zaskarżonego aktu i w przypadku skargi na decyzję uwzględnia wszystkie zaistniałe w sprawie naruszenia, na które wskazano w art. 145 § 1 p.p.s.a. Materialnoprawną podstawę wydanego w sprawie rozstrzygnięcia stanowił art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2008 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2023 r. poz. 1993 z późn. zm.; dalej jako: "ustawa"), zgodnie z którym organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Powołany przepis wskazuje zatem kryteria brane pod uwagę przez organ (sytuacja dochodowa i rodzinna wnioskodawcy). Umorzenie ciążącego na dłużniku alimentacyjnym zadłużenia z tytułu wypłaconych na rzecz uprawnionego świadczeń z funduszu alimentacyjnego, do zwrotu których jest on zobligowany z mocy art. 27 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, stanowi natomiast najdalej idącą formę ulgi w ich spłacie, jakiej organ właściwy wierzyciela może temu dłużnikowi udzielić w warunkach uznania administracyjnego. Ma ono zatem charakter wyjątkowy i zachodzi jedynie wówczas, gdy na skutek obiektywnych okoliczności, sytuacja dochodowa i rodzinna uniemożliwia zobowiązanemu wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku. Co do zasady bowiem każdy dłużnik alimentacyjny wobec którego okazała się bezskuteczna egzekucja nie uzyskuje dochodów wystarczających na pokrycie zasądzonych przez sąd alimentów. Samo uzyskiwanie niskich dochodów bądź też nieuzyskiwanie dochodów nie jest okolicznością wyjątkową i szczególną - na tle innych dłużników alimentacyjnych. Ocena czy w danym przypadku zasadnie organy administracji odmówiły umorzenia należności z tytułu świadczeń wypłacanych z funduszu alimentacyjnego wobec niewywiązywania się z obowiązku alimentacyjnego wobec dzieci, wymaga uwzględnienia, że w preambule do wymienionej ustawy ustawodawca podkreślił, iż dostarczanie środków utrzymania osobom, które nie są w stanie samodzielnie zaspokoić swoich potrzeb, a w szczególności dzieciom, jest w pierwszej kolejności obowiązkiem członków ich rodziny wskazanych w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym, a wspieranie osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej z powodu niemożności wyegzekwowania alimentów należy łączyć z działaniami zmierzającymi do zwiększenia odpowiedzialności osób zobowiązanych do alimentacji. W związku z tym nie budzi wątpliwości, że przewidziana wart. 30 ust. 2 tej ustawy możliwość udzielenia, na wniosek dłużnika alimentacyjnego, ulgi w spłacie należności wypłaconych tytułem świadczeń alimentacyjnych, stanowi wyjątek od zasady zawartej w art. 27 ust. 1 ustawy, który przewiduje obowiązek zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Podkreślenia wymaga, że instytucja umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego jest wyjątkowa, co oznacza, iż w sytuacji osoby występującej o podjęcie takiej decyzji, muszą wystąpić szczególne okoliczności. Umorzenie należności powinno mieć miejsce, gdy sytuacja dochodowa zobowiązanego lub jego rodziny nie pozwala mu na wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Stan taki powinien być natomiast efektem czynników obiektywnych, na które zobowiązany niema wpływu, gdyż tylko takie przesłanki mogą uzasadniać umorzenie jakichkolwiek należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego {zob. wyrok WSA w Krakowie z 27 lutego 2025 r., III SA/Kr 1938/24). Uznaniowy charakter tego rodzaju spraw oznacza, że umorzenie należności dłużnika nie jest obligatoryjne nawet w przypadku, gdy zostaną spełnione wszystkie przesłanki warunkujące udzielenie takiej pomocy (zob. wyrok WSA w Olsztynie z 11 marca 2025 r., IE SA/OI 882/24). Ustawodawca swobodnemu uznaniu właściwego organu pozostawił bowiem odmowę lub uwzględnienie wniosku dłużnika alimentacyjnego. Zakres swobody działania organu administracyjnego wynika z przepisu prawa materialnego, jakim jest art. 30 ust. 2 ustawy, a ograniczony jest ogólnymi regułami postępowania administracyjnego, określonymi w przepisach ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572 z późn. zm.; dalej jako: "k.p.a."). Stąd, aby uznać podjętą na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy decyzję za zgodną z przepisami prawa, jej wydanie musi zostać poprzedzone zgromadzeniem materiału dowodowego, pozwalającym na ustalenie okoliczności istotnych dla sprawy (art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.), a następnie wszechstronnym i wnikliwym rozważeniem zebranych dowodów (art. 80 k.p.a.) przez pryzmat ustalenia sytuacji zdrowotnej, dochodowej i rodzinnej wnioskodawcy, a następnie oceny tych okoliczności z punktu widzenia zasadności zastosowania ulgi w spłacie należności w postaci umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości, o co zwrócił się w tej sprawie Skarżący. W ocenie Sądu, rozstrzygając w sprawie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego organ administracji powinien w osnowie decyzji wyraźnie wskazać wysokość tych należności. Wymóg ten wynika zarówno z konieczności umożliwienia weryfikacji rozstrzygnięcia w ramach administracyjnego toku instancji czy w trakcie sądowej kontroli decyzji, jak i obowiązku konkretnego, wyraźnego wskazania rozstrzygnięcia w sprawie. Zarówno organ odwoławczy ja ki sąd administracyjny muszą mieć zapewnioną możliwość kontroli rozstrzygnięcia, albowiem nie można uznać za tożsamej sytuacji w których zaległe należności wynoszą kilkadziesiąt czy kilkaset złotych oraz tych, w których przekraczają kilkaset tysięcy złotych. Każda sprawa wymaga indywidualnej oceny stanu faktycznego i oczywiste jest, że ocena odmowy umorzenia kilkuset Złotowej zaległości będzie inna niż ocena odmowy w sytuacji, gdy zaległość wynosi kilkadziesiąt tysięcy złotych przy takim samym lub zbliżonym dochodzie dłużnika alimentacyjnego. Także i sama strona postępowania ma prawo do weryfikacji swojej sytuacji i wiedzy o tym czy organ administracji orzekł odnośnie pełnej kwoty zaległości czy jedynie jakiejś części. Nie budzi bowiem w orzecznictwie i nauce postępowania administracyjnego wątpliwości, że rozstrzygnięcie decyzji powinno być jasne, wyraźne i precyzyjne tak, by ukształtowana rozstrzygnięciem sytuacja prawna adresata nie wywoływała żadnych wątpliwości (zob.: J. Borkowski, Decyzja administracyjna, Łódź - Zielona Góra, s. 61 - 62; L. Klat - Wertelecka, B. Kozicka, E. Pierzchała, Decyzja, postanowienie, ugoda w postępowaniu administracyjnym, Wrocław 2014, s. 33 - 35; wyrok WSA w Warszawie z 22 listopada 2012 r., II SA/Wa 1389/12). Przechodząc do merytorycznej oceny zaskarżonej decyzji należy wskazać, że skoro w myśl art. 30 ust. 2 ustawy, ocena zasadności umorzenia należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego dokonywana jest przez pryzmat sytuacji dochodowej i rodzinnej, to obie te przesłanki łącznie powinny być przedmiotem oceny organów administracji. Zdaniem Sądu, z treści wydanych w sprawie decyzji wynika, że organy obu instancji orzekły o odmowie umorzenia zobowiązań koncentrując się jedynie na sytuacji dochodowej Skarżącego, pomijając jego sytuację rodzinną. W szczególności oceniając dochody rodziny wzięto pod uwagę przychodu uzyskiwane przez partnerkę skarżącego, pomijając równocześnie wydatki ponoszone przez nią na jej leczenie, motywując to brakiem obowiązku alimentacyjnego po stronie skarżącego. Takie ujęcie jest całkowicie niedopuszczalne. Oczywiście biorąc pod uwagę dochody rodziny uwzględnia się wszystkie osoby prowadzące wspólne gospodarstwo domowe. Nie może jednak budzić wątpliwości, że dochody partnerki stanowią jej majątek odrębny z punktu widzenia prawa cywilnego i przeznaczanie ich na jej leczenie nie może być ignorowane z punktu widzenia uzasadnionych wydatków gospodarstwa domowego. Jeszcze bardziej rażące było pominięcie prze organ faktu, że Skarżący przejął aktualnie w całości opiekę na swoim dzieckiem oraz ponosi obecnie pełny ciężar utrzymania córki, co czyni jego sytuację rodzinną wyjątkową na tle innych dłużników alimentacyjnych. Należy przy tym zgodzić się z wyrażonym w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji poglądem, akcentującym dobro dziecka. Okoliczność ta powinna mieć fundamentalne znaczenie przy stosowaniu powołanych wyżej przepisów, bowiem nie może budzić wątpliwości, że celem całej ustawy jest właśnie dbanie o zachowanie dobra dziecka. Odmowa umorzenia zaległości, a co za tym idzie ich egzekwowanie prowadzi do sytuacji, gdy ojciec, będący jedyną osobą zobowiązaną da alimentacji zostanie pozbawiony środków na bieżące utrzymanie córki, co w sposób rażący koliduje z celem całej ustawy. Tym bardziej, że organy nie ustaliły w sposób prawidłowy, czy córka pobiera rentę rodzinną po zmarłej matce. W związku z tym oceniając sytuację rodzinną Skarżącego należy w pierwszej kolejności wziąć pod uwagę poziom wydatków ponoszonych przez Niego na zaspokojenie potrzeb córki i to zarówno w zakresie jej zakwaterowania, utrzymania, zapewnienia koniecznego leczenia (także prywatnego), a także edukacji. Organ nie odniósł się w ogóle do tych okoliczności, a zatem nie rozważył stanu faktycznego sprawy w sposób pozwalający na stwierdzenie, że nie przekroczył granic uznania administracyjnego. Oznacza to, że ocena dokonana przez organy obu instancji była niepełna z punktu widzenia art. 30 ust. 2 ustawy, a wydane rozstrzygnięcia zostały podjęte z naruszeniem zasad wynikających z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Wydane w takich warunkach rozstrzygnięcia noszą znamiona dowolności, co uzasadniało wyeliminowanie ich z obrotu prawnego przez sąd administracyjny (por. wyrok NSA z 16 grudnia 2025 r., I OSK 56/25). Sąd rozpoznający tę sprawę nie podziela oceny organów administracji, że sytuacja Skarżącego nie jest sytuacją wyjątkową. Skarżący bowiem realizuje w pełni obowiązek alimentacyjny wobec córki w wymiarze znacznie większym niż, bowiem do kosztów utrzymanie nie przyczynia się już matka. Okoliczność ta jest następstwem zdarzenia, za które nie ponosi odpowiedzialności. Mając to wszystko na uwadze Sąd doszedł do przekonania, że orzekające organy administracji nie ustaliły należycie stanu faktycznego sprawy, naruszając tym samym art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. regulujące obowiązki w zakresie gromadzenia i oceny dowodów, a także wskazane zasady ogólne: uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu obywateli (art. 7 in fine k.p.a.) i informowania stron (art. 9 k.p.a.). W efekcie zamiast uznania administracyjnego - zobowiązującego do załatwienia sprawy zgodnie ze słusznym interesem obywatela, o ile nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny i możliwości organu w zakresie posiadanych uprawnień i środków - organy zastosowały niczym nie usprawiedliwioną dowolność, prowadzącą do wydania decyzji z naruszeniem art. 30 ust. 2 ustawy. Z powyższych względów Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 135 ustawy p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku. Przy ponownym rozpatrywaniu sprawy organ, uwzględniając cel instytucji uregulowanych wart. 30 ust. 2 ustawy, ponownie dokona oceny sytuacji dochodowej i rodzinnej Skarżącego, mając przy tym na względzie ocenę prawną zawartą w niniejszym wyroku. Przyjęte w tym zakresie stanowisko powinno być uzasadnione zgodnie z dyrektywami wynikającymi z art. 107 § 3 k.p.a.