III SA/Gl 956/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Barbara Orzepowska-Kyć po rozpoznaniu w dniu 16 kwietnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 14 marca 2018 r. w sprawie ze skargi I.M. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie nadanie rygoru natychmiastowej wykonalności w kwestii wniosku o przyznanie skarżącej prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie referendarza sądowego.

W skardze z [...] r, I. M. zawarła wniosek o przyznanie jej prawa pomocy. Z nadesłanego przez nią druku urzędowego formularza PPF wynika, że jej żądanie obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika procesowego z urzędu w osobie doradcy podatkowego. W uzasadnieniu wniosku, zawartym na druku urzędowego formularza PPF, strona oświadczyła, że jest osobą schorowaną. Skarżąca uzyskuje niską emeryturę, a jej firma jest na etapie likwidacji i nie przynosi rzeczywistych dochodów. Jednocześnie zadłużenie tej firmy sięga kilku milionów złotych. Ponadto skarżąca jest osobą w podeszłym wieku i praktycznie sama, w sposób bezpośredni, nie jest w stanie zajmować się swoimi sprawami. Nie stać jej na ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika procesowego we własnym zakresie oraz na poniesienie całego wpisu sądowego od skargi. Wnioskodawca oświadczyła, że prowadzi samodzielne, jednoosobowe gospodarstwo domowe. Na dochód wnioskodawcy składa się, wg jej oświadczenia, emerytura w wysokości 750 zł netto. Posiada ona mieszkanie o powierzchni 49 m2 o wartości około 180.000 zł. Poza mieszkaniem, wnioskodawca nie posiada żadnych innych nieruchomości, ruchomości, oszczędności, papierów wartościowych ani przedmiotów o wartości przekraczającej kwotę 5.000 zł. Na druku formularza podkreślono, że ze świadczenia emerytalnego skarżącej potrąca się miesięcznie kwotę 250 zł. Po uregulowaniu opłat pozostaje skarżącej kwota około 200 zł na wyżywienie. W tym stanie rzeczy, referendarz sądowy pismem z dnia 19 stycznia 2018 r. wezwał stronę skarżącą do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłanie szeregu dokumentów, mających zobrazować jej rzeczywisty i aktualny stan majątkowy. Wezwanie to miało w istocie na celu przedstawienie rzeczywistej aktualnej sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Do akt wpłynęły następujące materiały źródłowe: zeznanie podatkowe PIT-36 za 2016 r. wnioskodawcy; informacja o wysokości dochodu (straty) z pozarolniczej działalności gospodarczej za 2016 r.; decyzje o waloryzacji emerytury skarżącej z dnia [...] r.; odcinki obrazujące wysokość netto świadczenia emerytalnego otrzymywanego przez skarżącą; szereg materiałów obrazujących stan zdrowia skarżącej i kserokopie faktur obrazujących zakup leków. Zarządzeniem z dnia 8 lutego 2018 r. został uwzględniony wniosek skarżącej o przedłużenie terminu do wykonania ww. wezwania. Termin ten został przedłużony o czternaście dni od dnia doręczenia tego zarządzenia pełnomocnikowi strony skarżącej (co nastąpiło w dniu 21 lutego 2018 r.). W dniu 8 marca 2018 r. wpłynęła do akt sprawy deklaracja kwartalna VAT-7K za ostatni kwartał 2017 r. złożona przez skarżącą, będącą przedsiębiorcą. Z urzędu należało uwzględnić również materiały, które wnioskodawca dołączyła w odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego do sprawy o sygn. akt: III SA/Gl 154/17, w tym: zaświadczenie o osobach zameldowanych w miejscu zamieszkania skarżącej z dnia 23 maja 2016 r.; szereg pism informujących o wszczęciu przeciwko skarżącej postępowania egzekucyjnego; podatkowa księga przychodów i rozchodów za ostatni kwartał 2016 r. i za pierwszy kwartał 2017 r. i szereg dokumentów, które pełnomocnik procesowy nadesłał już wcześniej do akt sprawy. Postanowieniem z dnia 14 marca 2018 r. referendarz sądowy przyznał skarżącej prawo pomocy zwalniając ją z obowiązku uiszczenia każdorazowej opłaty sądowej przekraczającej kwotę 50 zł i ustanawiając dla skarżącej doradcę podatkowego a zarazem odmówił przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Stwierdził, że skarżąca prowadzi działalność gospodarczą, która przynosi jej zysk i będzie w stanie uiścić drobną część kosztów sądowych – wpis sądowy od skargi w kwocie 50 zł. Referendarz sądowy stwierdził, iż żądanie w zakresie ustanowienia pełnomocnika procesowego z urzędu w osobie doradcy podatkowego z urzędu zasługuje na uwzględnienie. Nie zgadzając się z wydanym rozstrzygnięciem pełnomocnik skarżącej złożył sprzeciw od opisanego postanowienia referendarza sądowego. W jego uzasadnieniu podał, że skarżąca nie ma możliwości finansowych uiszczenia wpisu od skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje. W pierwszej kolejności wskazać należy, że w niniejszej sprawie zastosowanie znajduje art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm. - dalej zwana p.p.s.a.), w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 73 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2015 r., poz. 658), który ma zastosowanie do spraw wszczętych po 15 sierpnia 2015 r. Zgodnie z treścią tego przepisu rozpoznając sprzeciw od postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 ustawy p.p.s.a., sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Ponieważ sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosuje odpowiednio przepisy o zażaleniu. Stosownie bowiem do treści art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym (obejmującym zwolnienie z kosztów sądowych, tj. opłat sądowych i wydatków oraz ustanowienia pełnomocnika z urzędu - art. 245 § 2 P.p.s.a.) następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Ponieważ użyte w powyższym przepisie pojęcie "wykazać" oznacza udowodnić, przedstawić w sposób przekonywujący, pokazać, unaocznić, odnosi się do wnioskodawcy, inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, że zachodzą przesłanki przemawiające na rzecz przyznania prawa pomocy ciąży bezpośrednio na stronie. Ma ona istotne znaczenie w sprawie, albowiem pozwala wyjaśnić wątpliwości co do wiarygodności składanych oświadczeń oraz skonfrontować ich treść z dokumentacją źródłową, której przykładowy katalog zawiera § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 sierpnia 2015 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępniania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. z 2015 r., poz. 1257 ze zm.). Podobnie art. 252 § 1 ustawy p.p.s.a. nie pozostawia wątpliwości co do tego, że informacje zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy powinny być przekonująco umotywowane. Dlatego też od stron ubiegających się o zwolnienie od kosztów sądowych oczekuje się aktywnej postawy procesowej przejawiającej się przede wszystkim w wyczerpującym podawaniu informacji na temat ich stanu majątkowego oraz w dostarczaniu wszelkich żądanych dokumentów, w oparciu o które ma zostać poddana analizie ich kondycja finansowa i możliwości płatnicze. To bowiem na podstawie przedłożonych dokumentów źródłowych musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, że skarżąca nie jest w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania. Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, iż sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie albowiem zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. Jednocześnie Sąd podziela stanowisko zaprezentowane przez referendarza sądowego w zaskarżonym postanowieniu, iż skarżąca nie wykazała w sposób dostateczny, aby znajdowała się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w całości. Zdaniem Sądu referendarz sądowy prawidłowo wskazał, że I. M. prowadzi działalność gospodarczą, przynoszącą jej dochód. Dochody ze sprzedaży są w miarę regularnie równoważone przez zakup towarów. Na stały dochód wnioskodawczyni składa się świadczenie emerytalne w kwocie 720 zł netto, choć kwota ta nie jest niezmienna: w lutym 2017 r. wyniosło świadczenie emerytalne 614,96 zł netto, w marcu 2017 r. – 1.155,76 zł netto, w kwietniu 2017 r. – 618,56 zł, natomiast w sierpniu 2017 r. – 750 zł (również w styczniu i lutym 2018 r.). Należy jednak mieć na względzie fakt, że skarżąca prowadzi działalność gospodarczą. Analiza nadesłanej do akt sprawy ewidencji wskazuje na płynność tej działalności. Ponadto, wnioskodawca uzyskuje stały i regularny dochód w postaci świadczenia emerytalnego. Z nadesłanej do akt deklaracji kwartalnej VAT-7K, że przedsiębiorstwo skarżącej jednak funkcjonuje w obrocie gospodarczym i wykazuje aktywność. Łączna podstawa opodatkowania zamyka się za pierwsze cztery miesiące 2017 r. w kwocie 45.300 zł. Podkreślić należy, że podstawa opodatkowania podatkiem od towarów i usług w żadnym wypadku nie może być tożsama z dochodem firmy, czy też przychodem. Wskazuje ona bowiem na obrót osiągany przez firmę – na fakt jej aktywnego uczestniczenia w obrocie gospodarczym. Zgodnie z informacją zawartą w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej status indywidualnej działalności gospodarczej prowadzonej przez skarżącą nadal jest aktywny. Skarżąca także nadal nie potwierdziła żadnym materiałem źródłowym informacji, jakoby firma wnioskodawcy posiadała kilkumilionowe zadłużenie. Sąd uznał również, iż zasadnie uwzględniono wniosek w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika z urzędu w osobie doradcy podatkowego, a skarżąca rzeczywiście nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów sądowych, jednakże powinna być w stanie uiścić część kosztów sądowych - wpis sądowy od skargi w kwocie 50 zł. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. oraz art. 260 p.p.s.a. orzeczono jak na wstępie.