III SA/Gl 93/17

Starszy referendarz w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Jolanta Skowronek po rozpoznaniu w dniu 25 października 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy obejmującego częściowe zwolnienie z kosztów sądowych powyżej kwoty [...] zł postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy.

Wraz ze skargą kasacyjną skarżący, działający przy pomocy fachowego pełnomocnika, złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia z kosztów sądowych powyżej kwoty [...] zł. W uzasadnieniu powyższego wyjaśnił, że jest w trakcie wygaszania zarejestrowanej na jego nazwisko działalności gospodarczej, którą faktycznie zaprzestał prowadzić od stycznia bieżącego roku. W grudniu zajęto bowiem na skutek czynności egzekucyjnych konta firmy, co skutkowało utratą płynności finansowej. Dodatkowo skarżący zalegał ze spłatą kredytów firmowych. Aktualnie utrzymuje się przy pomocy rodziny. Ponieważ jego oszczędności wynoszą od [...] zł do [...] zł, dlatego też tytułem należnego od wniesionej skargi kasacyjnej wpisu sądowego uiścił kwotę [...] zł. Jako uzupełnienie podanych wyżej danych do akt sprawy przedłożono: - umowy pożyczki zaciągnięte na cele związane z prowadzoną działalnością gospodarczą w dniu [...] r. i [...] r.; - umowy kredytu konsumpcyjnego z dnia [...] r. oraz z dnia [...] r.; - umowę pożyczki gotówkowej z dnia [...] r.; - zeznanie podatkowe PIT-36L za 2016 r., gdzie z tytułu prowadzonej działalności wykazano przychód rzędu [...] zł, koszty jego uzyskania w kwocie [...] zł oraz stratę wynoszącą [...] zł; - zawiadomienie o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego z dnia [...] r. Dodatkowo w piśmie z [...] r. poinformowano, że skarżący jest kawalerem. Mieszkanie przy ul. [...] w S. należy do jego rodziców i to oni ponoszą koszty jego utrzymania. Ponieważ skompletowanie dokumentacji księgowej z biura rachunkowego wymaga więcej czasu zwrócił się o przedłużenie terminu do nadesłania brakujących dokumentów źródłowych. Zarządzeniem z [...] r. wniosek ten został uwzględniony. Do dnia dzisiejszego pozostałe dokumenty nie zostały jednak nadesłane. Mając na uwadze wszystkie podniesione wyżej okoliczności zważono, co następuje. Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm. - zwanej dalej w skrócie p.p.s.a.) prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje - stosownie do treści art. 245 § 3 ustawy p.p.s.a. - zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznaje się je takim osobom, które wykażą, że nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Użyte w powyższym przepisie pojęcie "wykazać" oznacza udowodnić, przedstawić w sposób przekonywujący, pokazać, unaocznić. Odnosi się ono do wnioskodawcy, co oznacza, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, że zachodzą przesłanki przemawiające na rzecz przyznania prawa pomocy ciąży bezpośrednio na stronie, a nie na rozpoznającym wniosek. Ma ona istotne znaczenie w sprawie albowiem pozwala wyjaśnić wątpliwości co do wiarygodności składanych oświadczeń oraz skonfrontować ich treść z dokumentacją źródłową, której przykładowy katalog zawiera § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 sierpnia 2015 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępniania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. z 2015 r., poz. 1257 ze zm.). Podobnie art. 252 § 1 ustawy p.p.s.a. nie pozostawia wątpliwości co do tego, że informacje zawarte we wniosku powinny być przekonująco umotywowane. Dlatego też od stron ubiegających się o przyznanie prawa pomocy oczekuje się aktywnej postawy procesowej przejawiającej się przede wszystkim w wyczerpującym podawaniu informacji na temat ich stanu majątkowego oraz w dostarczaniu wszelkich żądanych dokumentów w oparciu o które ma zostać poddana analizie ich kondycja finansowa i sytuacja materialna. To bowiem na podstawie przedłożonych dokumentów źródłowych musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, że wnioskodawca nie jest w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie skarżący do dnia dzisiejszego nie przedłożył wszystkich dokumentów źródłowych, o które był wzywany pismem z dnia [...] r. Dotyczy to w szczególności wyciągów lub wykazów z posiadanych rachunków bankowych (zarówno prywatnych jak i związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą) obrazujących operacje dokonywane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy, a nadto innych dokumentów źródłowych wskazujących na kwotę zgromadzonych tam środków, które zostały zablokowane. Ma to szczególnie istotne znaczenie w kontekście deklarowanych w rubryce nr 7.2.1. formularza oszczędności. Podobnie brak było oświadczeń członków rodziny w przedmiocie udzielania pomocy ze wskazaniem jej rodzaju i wysokości. Tym bardziej, że skarżący zamieszkuje wspólnie z rodzicami, a zgodnie z art. 87 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego rodzice i dzieci zobowiązani są wspierać się wzajemnie. W konsekwencji powyższego ich szeroko rozumiane możliwości finansowe stanowią istotny czynnik, który powinien być brany pod uwagę przy przyznawaniu prawa pomocy. Ich dochody kształtują wszak sytuację majątkową skarżącego, pozwalają bowiem w sposób nie budzący wątpliwości ocenić, czy w tym konkretnym przypadku można obiektywnie oczekiwać, że wsparcie ze strony rodziny (związane z zapewnieniem np. środków utrzymania), pozwoli stronie zobowiązanej do poniesienia kosztów postępowania poczynić oszczędności na poczet tychże kosztów, co niewątpliwie miałoby znaczenie z punktu widzenia przyznania prawa pomocy. Z uwagi jednak na to, że skarżący uchylił się od podania choćby w sposób przybliżony informacji o dochodach i wydatkach członków rodziny, z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe jego wniosek nie zasługiwał na uwzględnienie. Ogólnikowe stwierdzenie, iż to rodzice sami opłacają czynsz, media i inne koszty utrzymania nie mogło być uznane za wystarczające. A ponieważ pozostałe dokumenty źródłowe, których nadesłanie w terminie późniejszym strona deklarowała w piśmie z [...] r. do dnia dzisiejszego nie zostały przedłożone złożony wniosek nie zasługiwał na uwzględnienie. Dotyczy to w szczególności kserokopii deklaracji VAT składanych od stycznia w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, a także prowadzonych za wskazany okres dokumentów księgowych w postaci: ksiąg handlowych, podatkowej księgi przychodów i rozchodów czy ewidencji przychodów i wydatków, jak również raportów kasowych oraz ewidencji środków trwałych. Samo wskazanie, iż skarżący jest na etapie wygaszania prowadzonej działalności nie mogło być uznane za wystarczające, skoro dokumenty źródłowe to potwierdzające nie zostały przedłożone, podobnie jak zaświadczenie wystawione przez właściwy urząd pracy wskazujące, czy skarżący figuruje w ewidencji osób bezrobotnych bez prawa do zasiłku czy też nie. Powyższe odnosi się również do harmonogramów spłat zaciągniętych pożyczek i kredytów oraz posiadanego z powyższego tytułu zadłużenia, albowiem samo przedłożenie podpisanych w tym przedmiocie umów nie jest wystarczające. W tej sytuacji przyjąć należało, iż skarżący ubiegając się o częściowe zwolnienie z kosztów sądowych powyżej [...] zł nie dołożył należytej staranności w wykazaniu, że spełnia przewidziane w art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 245 § 4 ustawy p.p.s.a. przesłanki przyznania prawa pomocy. Ewentualne szacowanie może mieć bowiem miejsce jedynie wtedy, gdy podane w treści urzędowego formularza dane nie budzą żadnych zastrzeżeń. Ponieważ te w rozpoznawanej sprawie okazały się niekompletne, brak było wystarczających podstaw do uwzględnienia złożonego wniosku. Tym bardziej, że nie zasługuje na aprobatę stanowisko strony, która uchyla się od zaprezentowania pełnej dokumentacji potwierdzającej jej stan majątkowy i możliwości płatnicze. Z treści art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a. wynika wszakże, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania istnienia przesłanek przemawiających za słusznością przyznania prawa pomocy ciąży na wnioskodawcy. Tymczasem w niniejszej sprawie skarżący uznając za bezcelowe dalsze wykonanie wezwania z dnia [...] r. pozbawił rozpoznającego wniosek możliwości dokonania wnikliwej i rzetelnej oceny jego kondycji finansowej. Powyższa okoliczność nie pozwala na uwzględnienie złożonego wniosku. Za takim stanowiskiem przemawia również ugruntowany w orzecznictwie sądowym pogląd, zgodnie z którym w przypadku, gdy strona uchyla się od przedstawienia wszelkich informacji na temat jej sytuacji finansowej lub podaje takie fakty, które nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (por.: postanowienia NSA z dnia 24 kwietnia 2006 r., sygn. akt I FZ 142/06, I FZ 113/06 i I FZ 128/06, a także z dnia 29 stycznia 2007 r., sygn. akt I FZ 651/06 oraz z dnia 22 listopada 2007 r., sygn. akt II FZ 531/07 publik. na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl oraz z dnia 15 grudnia 2008 r., sygn. akt II FZ 561/08 LEX nr 530368). Dlatego też na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 oraz art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono orzec jak w sentencji.