III SA/Gl 753/16

Starszy referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Jolanta Skowronek po rozpoznaniu w dniu 31 maja 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A Sp. z o.o. w W. na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie przedłużenia terminu zwrotu podatku od towarów i usług w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie fachowego pełnomocnika procesowego w osobie doradcy podatkowego z urzędu postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy.

W treści złożonego na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy, skarżąca Spółka domagała się zwolnienia z kosztów sądowych oraz ustanowienia doradcy podatkowego w osobie J. P.. W uzasadnieniu powyższego podała, że jest na granicy upadłości z powodu przedłużenia terminu zwrotu podatku VAT. Nie posiada żadnych składników majątku ani środków pieniężnych. W ubiegłym roku obrotowym poniosła stratę rzędu 1.142.381,33 zł. Dlatego też na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku saldo jej rachunku bankowego prowadzonego w B wynosiło 0,00 zł, natomiast zgromadzone na koniec roku w kasie Spółki środki pieniężne kształtowały się na poziomie 565,19 zł. Kwota ta według dokonanego wyliczenia nie jest wystarczająca nie tylko na opłacenie stałych wydatków, które oszacowano na 1.200,00 zł, ale również na spłatę zobowiązań wynoszących 6.810.690,21 zł. Jako uzupełnienie podanych wyżej danych do akt sprawy przedłożono: - sporządzony na dzień 31 grudnia 2016 r. bilans wraz z rachunkiem zysków i strat; - wyciągi z rachunku bankowego prowadzonego w C, gdzie saldo końcowe na dzień 31 stycznia 2017 r., 28 lutego 2017 r. i 31 marca 2017 r. wynosiło 0,53 zł; - zeznanie podatkowe CIT-8 za 2016 r. oraz deklarację VAT-7 za marzec 2017 r. Mając na uwadze wszystkie podniesione wyżej okoliczności zważono, co następuje. Stosownie do treści art. 246 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm. - zwanej dalej w skrócie p.p.s.a.) osobie prawnej lub innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym - obejmującym zgodnie z art. 245 § 2 ustawy p.p.s.a. zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego – gdy ta wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. W tym miejscu należy zauważyć, iż przywołany przepis stanowi odstępstwo od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym, w myśl której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej (art. 199 ustawy p.p.s.a.), zatem jego stosowanie może mieć miejsce jedynie w takich sytuacjach, kiedy uzasadnione jest zapewnienie stronie skarżącej będącej osobą prawną – prawa do sądu o ile ta wykaże, tj. udowodni w sposób wystarczająco przekonujący istnienie okoliczności, o których mowa w art. 246 § 2 pkt 1 ustawy p.p.s.a. To bowiem na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania w znaczeniu udowodnienia, przedstawienia czegoś w sposób przekonujący, unaocznienia (por. Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego dostępny w wersji elektronicznej na stronie http://sjp.pwn.pl), że osoba prawna lub inna jednostka organizacyjna ubiegająca się o prawo pomocy nie ma żadnych środków na poniesienie kosztów zainicjowanego postępowania. Tym samym rozstrzygnięcie złożonego wniosku zależy w gruncie rzeczy od tego, co zostanie przez wnioskodawcę udowodnione (por. J.P.Tarno "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi". Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, W-wa 2004 r., str. 319). Odnosząc przywołaną wyżej regulację prawną oraz prezentowane w tym zakresie stanowisko doktryny do realiów rozpatrywanej sprawy stwierdzić należy, że przewidziana w art. 246 § 2 pkt 1 ustawy p.p.s.a. przesłanka zwolnienia strony skarżącej z obowiązku uiszczania kosztów sądowych (tj. opłat sądowych i wydatków) oraz ustanowienia w sprawie fachowego pełnomocnika procesowego w osobie doradcy podatkowego z urzędu nie została spełniona. Zauważyć bowiem należy, że choć w 2016 r. z tytułu prowadzonej działalności Spółka poniosła stratę rzędu 1.142.381,33 zł (vide: bilans) jednak ta, jak wynika z rachunku zysków i strat spowodowana była nadwyżką ponoszonych kosztów nad uzyskanym przychodem, który w tym okresie obejmował przychody ze sprzedaży: 2.090.862,97 zł, przychody operacyjne: 21.432,76 zł oraz przychody finansowe 12.177,80 zł, łącznie 2.124.473,53 zł (vide: wiersze A, D i G rachunku zysków i strat), a zatem dla celów podatkowych strata ta została zaksięgowana jako kwota 1.130.889,65 zł, czyli różnica pomiędzy przychodem wynoszącym 2.124.473,53 zł, a kosztami jego uzyskania rzędu 3.255.363,18 zł (vide: zeznanie podatkowe CIT-8). A ponieważ w doktrynie za dominujący uznany został pogląd, zgodnie z którym koszty sądowe należą do normalnych kosztów działalności gospodarczej, a dochodzenie roszczeń na drodze sądowej - jako element tej działalności - wymaga na równi z koniecznością zapewnienia środków na bieżącą działalność, także zapewnienia środków na ich dochodzenie (por. M. Kowalska, A. Malmuk-Cieplak, Stosowanie ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, Przegląd Sądowy 2006/9/44) w procedurze planowania wydatków podmioty prowadzące działalność gospodarczą, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinny uwzględniać także konieczność posiadania środków na prowadzenie spraw sądowych. Planowanie wydatków bez uwzględnienia zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości, o której wspomniano wyżej, jest naruszeniem równoważności w traktowaniu swoich powinności finansowych oraz preferowaniem jednych zobowiązań mających zresztą charakter publicznoprawny względem drugich, zaś strona, która realizuje swoje zobowiązania w taki sposób, że wyzbywa się zdolności do zapłaty należnych w sprawie kosztów sądowych nie może prawnie skutecznie podnieść zarzutu, że odmowa zwolnienia z obowiązku ich ponoszenia jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądem (por. postanowienia NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 61/04, GZ 64/04 i z dnia 18 grudnia 2012r., sygn. akt II GZ 478/12 dostępne na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Tymczasem jak ustalono z nadesłanych do akt dokumentów źródłowych skarżąca Spółka w roku 2015 również poniosła stratę i to w kwocie znacznie większej, albowiem ta wynosiła 3.414.069,71 zł (vide: bilans). Ponieważ stanowiła ona różnicę pomiędzy przychodami rzędu 3.267.914,91 zł, 189.774,25 zł i 1.214,99 zł (vide: wiersz A, D i G rachunku zysków i strat) a kosztami ich uzyskania, które zaksięgowano na poziomie 6.787.441,02 zł, 29.850,38 zł i 43.682,46 zł (vide: wiersz B, E i H) pojawia się pytanie skąd pochodziły środki na dokonywane w 2016 r. wydatki rzędu 3.255.363,18 zł (vide: zeznanie CIT-8), skoro zgromadzone na koniec roku w kasie i na rachunkach bankowych środki wynosiły 233.168,43 zł (vide: bilans Spółki), a wypracowane w 2016 r. przychody zamykały się w kwocie 2.124.473,53 zł (vide: zeznanie CIT-8). Dotyczy to również dokonanych w marcu 2017 r. nabyć towarów i usług (vide: poz. 45 deklaracji VAT), podczas gdy saldo końcowe na rachunku bankowym w C za luty i marzec wynosiło 0,53 zł. Mając na uwadze powyższe, w tym wykazaną w złożonej deklaracji VAT za marzec 2017 r. kwotę nadwyżki podatku naliczonego nad należnym do przeniesienia na następny okres rozliczeniowy, która wynosiła 24.395,00 zł, twierdzenie jakoby skarżąca Spółka nie posiadała środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania nie znalazło potwierdzenia w przedłożonym materiale dowodowym. Należy bowiem zauważyć, że postanowieniem z dnia 27 lutego 2017 r. tut. Sąd odrzucając skargę orzekł również o zwrocie kwoty 100,00 zł uiszczonej tytułem wpisu sądowego, natomiast zarządzeniem z dnia 22 czerwca 2016 r. dokonał zwrotu nadpłaty w tej wysokości (k-22). To z kolei oznacza, że opłacenie ewentualnej skargi kasacyjnej mieści się w granicach możliwości finansowych skarżącej Spółki, podobnie jak ustanowienie fachowego pełnomocnika procesowego w osobie doradcy podatkowego. Dlatego też, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w zw. z art. 245 § 2 oraz art. 246 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono orzec jak w sentencji.