III SA/Gl 508/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Herman (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Barbara Brandys-Kmiecik, Sędzia WSA Marzanna Sałuda, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 17 października 2023 r. sprawy ze skargi K.B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 28 kwietnia 2023 r. nr SKO.PSW/41.5/2505/2023/9773 w przedmiocie dodatku elektrycznego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Z. z dnia 24 marca 2023 r. [...]

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej: organ odwoławczy, SKO), zaskarżoną decyzją z 28 kwietnia 2023 r., nr SKO.PSW/41.5/2505/2023/9773, po rozpatrzeniu odwołania K. B. (dalej: strona, skarżąca) od decyzji Prezydenta Miasta Z. (dalej: organ I instancji) z 24 marca 2023 r., nr [...], utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy wyjaśnił, że dodatek energetyczny, jak wynika jednoznacznie z art. 27 ustawy o szczególnych rozwiązaniach, może zostać przyznany jedynie odbiorcy energii elektrycznej w gospodarstwie domowym w rozumieniu art. 3 pkt 13b ustawy z 10 kwietnia 1997 r. Prawo energetyczne (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 1385), tj. odbiorcy końcowemu dokonującemu zakupu paliw gazowych, energii elektrycznej lub ciepła w celu ich użycia w gospodarstwie domowym. Jednocześnie art. 3 pkt 13 ustawy Prawo energetyczne wskazuje, że odbiorcą jest każdy, kto otrzymuje lub pobiera paliwa lub energię na podstawie umowy z przedsiębiorstwem energetycznym, z kolei odbiorcą końcowym – jest odbiorca dokonujący zakupu paliw lub energii na własny użytek ( art. 3 pkt 13a). Nawiązując do stanu faktycznego sprawy organ odwoławczy stwierdził, że zgromadzony materiał dowodowy potwierdza, że odbiorcą końcowym dokonującym zakupu energii elektrycznej w celu jej użycia w gospodarstwie domowym był L. M., nie zaś skarżąca, która jest jedynie jego pełnomocnikiem, zatem organ I instancji zasadnie odmówił skarżącej przyznania dodatku energetycznego. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji. Podniosła, że ze względu na sytuację rodzinną i niejednoznaczność obowiązujących przepisów nie powinna być pozbawiona dodatku na energię elektryczną. Przyznała, że umowę z przedsiębiorstwem energetycznym podpisał L. M., który był wówczas jej mężem i który ustanowił ją swoim pełnomocnikiem w zakresie energii elektrycznej. Ponadto podała, że obecnie sama z synem, jest gospodarzem nieruchomości i reguluje wszystkie rachunki za prąd z własnego konta. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał w całości swoje dotychczasowe stanowisko i wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje. Skarga jest uzasadniona. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, o ile ustawy nie stanowią inaczej. Z brzmienia art. 145 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 259, dalej p.p.s.a.) wynika, że w przypadku, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia - uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub części, albo stwierdza ich nieważność bądź też stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną. Przedmiotem skargi jest odmowa przyznania skarżącej dodatku elektrycznego z uwagi na niespełnienie przez nią przesłanki podmiotowej związanej z posiadaniem statusu odbiorcy końcowego energii elektrycznej w rozumieniu art. 3 pkt 13b Prawa energetycznego. Świadczenie, którego dotyczy przedmiot sprawy, tj. dodatek elektryczny wprowadzony został na mocy ustawy z dnia 7 października 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach służących ochronie odbiorców energii elektrycznej w 2023 r. w związku z sytuacją na rynku energii elektrycznej. Przepisy tej ustawy stanowią zatem podstawę materialnoprawną wydanych w sprawie decyzji. Zgodnie z art. 27 ust. 1 ustawy dodatek elektryczny przysługuje odbiorcy energii elektrycznej w gospodarstwie domowym w rozumieniu art. 3 pkt 13b Prawa energetycznego, w przypadku gdy główne źródło ogrzewania gospodarstwa domowego jest zasilane energią elektryczną, i źródło to zostało zgłoszone lub wpisane do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków (Dz. U. z 2022 r. poz. 438, 1561, 1576, 1967 i 2456), do dnia 11 sierpnia 2022 r., albo po tym dniu - w przypadku głównych źródeł ogrzewania zgłoszonych lub wpisanych po raz pierwszy do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o których mowa w art. 27g ust. 1 tej ustawy. Przez odbiorcę energii elektrycznej w rozumieniu ww. art. 3 pkt 13b Prawa energetycznego rozumie się odbiorcę paliw gazowych, energii elektrycznej lub ciepła w gospodarstwie domowym - odbiorcę końcowego dokonującego zakupu paliw gazowych, energii elektrycznej lub ciepła wyłącznie w celu ich zużycia w gospodarstwie domowym. Z uwagi na okoliczności sprawy przywołać należy również przepis art. 32 ustawy, w którym ustawodawca wskazał, że organ pierwszej instancji dokonuje weryfikacji wniosku o wypłatę dodatku elektrycznego, w szczególności w zakresie zgłoszenia lub wpisania głównego źródła ogrzewania w centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków (ust. 1). Przy czym jeżeli podczas weryfikacji wniosku o wypłatę dodatku elektrycznego wystąpią wątpliwości dotyczące gospodarstwa domowego wnioskodawcy organ ten może przeprowadzić wywiad środowiskowy, który ma na celu ustalenie faktycznego stanu danego gospodarstwa domowego zgodnie z art. 27 ust. 3 odpowiednio pkt 1 i 2 (ust. 2). Jednocześnie, stosownie do art. 34 ustawy do postępowania w sprawie wypłaty dodatku elektrycznego stosuje się odpowiednio m.in. przepisy art. 24a ust. 1 i 2, ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615, 1265 i 2140), gdzie wskazano, w szczególności, że w przypadku gdy osoba złoży wniosek bez wymaganych dokumentów, podmiot realizujący świadczenia przyjmuje wniosek i wyznacza termin nie krótszy niż 14 dni i nie dłuższy niż 30 dni na uzupełnienie brakujących dokumentów. Niezastosowanie się do wezwania skutkuje pozostawieniem wniosku bez rozpatrzenia (art. 24a ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych). Ponadto w sprawach nieuregulowanych w rozdziale dotyczącym dodatku elektrycznego przedmiotowej ustawy stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (art. 34 ust. 2 ustawy). Wobec powyższego, organ rozpatrując wniosek o ustalenie prawa do świadczenia takiego jak dodatek elektryczny, zobligowany jest do podjęcia stosownych czynności w celu ustalenia przesłanek istotnych z punktu widzenia sprawy oraz aktualnych na dzień wydania decyzji. Organ przed rozstrzygnięciem sprawy powinien zatem przeprowadzić postępowanie wyjaśniające, aby prawidłowo ustalić stan faktyczny. Zasada prawdy obiektywnej wyrażona w art. 7 k.p.a. koreluje z treścią przepisów o postępowaniu dowodowym, tj. art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., wedle których organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, a ocena stanu faktycznego w danej sprawie powinna odbywać się na podstawie całokształtu materiału dowodowego celem ustalenia czy dana okoliczność została udowodniona. Podkreślić należy ponadto, że weryfikacja wniosku o przyznanie dodatku elektrycznego – zwłaszcza w sytuacji zaistnienia wątpliwości co do okoliczności istotnej z punktu widzenia rozstrzygnięcia sprawy - winna mieć charakter wszechstronny i nie może polegać jedynie na sprawdzeniu danych widniejących we wniosku o przyznanie dodatku oraz dołączonych do niego dokumentów, bez podjęcia czynności pozwalających na jednoznaczne wyjaśnienie wszelkich niejasności i to w sposób znajdujący odzwierciedlenie w aktach. Katalog źródeł i informacji, o którym mowa w powołanych przepisach, a w oparciu o które organ może dokonać weryfikacji wniosku o dodatek elektryczny, ma w tym zakresie charakter otwarty. Tym samym brak należytego ustalenia rzeczywistego stanu faktycznego na dzień wydania decyzji i to w zakresie przesłanek, od których spełnienia zależy możliwość przyznania wnioskodawcy świadczenia, jest w ocenie Sądu nie do zaakceptowania, tak w świetle ustawy stanowiącej podstawę materialnoprawną wydanych decyzji, jak i ogólnych zasad postępowania administracyjnego. W kontrolowanej sprawie organy wskazały, że skarżąca nie jest stroną umowy zawartej z przedsiębiorstwem energetycznym, co stanowi przeszkodę w przyznaniu dodatku elektrycznego, a zatem skoro skarżąca nie zawarła umowy z przedsiębiorstwem energetycznym tym samym nie jest odbiorcą energii elektrycznej w celu jej zużycia w swoim gospodarstwie domowym, a tym samym nie spełnia przesłanek przyznania jej wnioskowanego dodatku. W ocenie Sądu, kwestia zawarcia umowy z przedsiębiorstwem energetycznym ma znaczenie jedynie jako okoliczność faktyczna, a nie przesądzająca o prawie danej osoby do otrzymania przedmiotowego dodatku. Organ odwoławczy uznał, że istotnym w sprawie jest wyłącznie ustalenie kto jest odbiorcą końcowym dokonującym zakupu energii elektrycznej w celu użycia w gospodarstwie domowym. Organ stwierdził, że przesądzająca o prawie do dodatku elektrycznego jest wyłącznie sama formalna okoliczność podpisana umowy z dostawcą energii elektrycznej, niezależnie od tego kto jest rzeczywistym odbiorcą energii elektrycznej, dokonującym faktycznej zapłaty za nią i faktycznie zużywającym ją w gospodarstwie domowym. Ponadto organ odwoławczy nie odniósł się do poszczególnych argumentów i zarzutów skarżącej, poprzestając wyłącznie na tym, że skoro skarżąca nie podpisała osobiście umowy z przedsiębiorstwem energetycznym, to tym samym nie była odbiorcą końcowym w rozumieniu art. 27 ust. 1 ustawy o szczególnych rozwiązaniach. Sąd w składzie orzekającym stoi na stanowisku, że literalna wykładnia ww. przepisu zaprezentowana przez organ pierwszej i drugiej instancji nie daje się obronić w kontekście celów ustawy o szczególnych rozwiązaniach służących ochronie odbiorców energii elektrycznej w 2023 roku w związku z sytuacją na rynku energii elektrycznej. Jak wskazuje się bowiem w uzasadnieniu projektu ustawy (druk 2630) "projektowana regulacja pozwoli na uruchomienie nadzwyczajnego instrumentu zwiększającego bezpieczeństwo energetyczne gospodarstw domowych, w szczególności obywateli w największym stopniu narażonych na ubóstwo energetyczne i zapewni im ceny energii elektrycznej na poziomie umożliwiającym opłacenie rachunków. (...) Projekt ustawy ma na celu zapewnienie wsparcia dla odbiorców energii elektrycznej w gospodarstwach domowych, w tym zużywanej na potrzeby pomieszczeń gospodarczych związanych z prowadzeniem gospodarstw domowych, lokali o charakterze zbiorowego mieszkania, węzłów cieplnych i hydroforni, oświetlenia budynków mieszkalnych, garaży, domów letniskowych w ogródkach działkowych – o ile nie jest w tych pomieszczeniach prowadzona działalność gospodarcza. (...). Mając zatem na uwadze okoliczności faktyczne sprawy, mającą zastosowanie podstawę materialnoprawną oraz przepisy postępowania, Sąd stwierdził, że orzekające w sprawie organy dopuściły się naruszenia prawa materialnego i procesowego. Organy przede wszystkim dokonały zbyt formalistycznej i rygorystycznej wykładni przepisów art. 27 ust. 1 ustawy w zw. z art. 3 pkt 13b Prawa energetycznego ograniczając pojęcie odbiorcy energii elektrycznej jedynie do formalnego aspektu podpisania przez dany podmiot umowy z dostawcą energii elektrycznej, niezależnie od okoliczności faktycznych związanych z zakupem i zużyciem energii elektrycznej. Organy arbitralnie przyjęły, że skarżąca nie będąc odbiorcą końcowym tj. osobą, która podpisała (zawarła) umowę o dostawę energii elektrycznej nie spełnia ustawowego warunku przyznania dodatku elektrycznego. Organy pominęły udzielone skarżącej pełnomocnictwo w sprawach dotyczących energii elektrycznej. Takie stanowisko organów jest w ocenie Sądu wadliwe, bowiem organy pominęły cele mającej zastosowanie w sprawie ustawy, nie przeprowadziły wywiadu środowiskowego przez co nie zbadały wszystkich okoliczności mających znacznie w sprawie, do czego obligują przepisy art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. W tym stanie rzeczy Sąd stwierdził, że rozpoznanie sprawy przez organy obu instancji nastąpiło z naruszeniem przepisów prawa materialnego, tj. art. 27 ust. 1 ustawy w zw. z art. 3 pkt 13b Prawa energetycznego oraz przepisów postępowania, tj. art. 7, 77 § 1, 79a § 1 i 80 k.p.a., mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co stanowi podstawę do uchylenia decyzji obu instancji w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w zw. z art. 135 p.p.s.a. Rozpoznając ponownie sprawę organ uwzględni ocenę prawną i wskazania Sądu wyrażone w niniejszym uzasadnieniu. Wskazania co do dalszego postępowania wynikają wprost z motywów uzasadnienia wyroku. Ponownie rozstrzygając sprawę należy przede wszystkim wziąć pod uwagę cele mającej zastosowanie w sprawie ustawy oraz zweryfikować i ocenić okoliczności związane z faktycznym stanem rzeczy, jako determinujące status rzeczywistego odbiorcy energii elektrycznej w gospodarstwie domowym.