III SA/Gl 485/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Apollo Sędziowie Sędzia WSA Barbara Orzepowska-Kyć (spr.) Sędzia WSA Marzanna Sałuda po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 2 marca 2021 r. sprawy ze skargi M. D. na czynność Wójta Gminy J. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy dowozu dziecka do szkoły 1) stwierdza bezskuteczność zaskarżonej czynności; 2) zasądza od Wójta Gminy J. na rzecz strony skarżącej kwotę 200 zł (słownie: dwieście złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.

M. D. zaskarżyła do sądu administracyjnego czynność Wójta Gminy J. z [...] r. nr [...], w przedmiocie odmowy dowozu swojej niesłyszącej córki M. D. do Szkoły Podstawowej w B.. W skardze wniosła o stwierdzenie bezskuteczności zaskarżonej czynności, zarzucając naruszenie przepisów postępowania, tj.: art. 7, art. 8, art. 9, art. art. 11, art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 K.p.a. polegające na błędnym uznaniu, na skutek niewłaściwej interpretacji przepisu art. 39 ust. 4 pkt 1 ustawy Prawo oświatowe, że najbliższą szkołą podstawową do której Gmina J. ma obowiązek zapewnić transport niepełnosprawnej córki skarżącej jest Zespół Szkolno-Przedszkolny w P.. W uzasadnieniu skargi strona wyjaśniła, że pismem z [...] r. wystąpiła do Wójta Gminy J. o zapewnienie transportu córki M. D. do szkoły specjalnej tj. Szkoły Podstawowej nr [...] dla Dzieci Słabosłyszących, Niesłyszących i z Afazją im. [...] w B. (dalej: SP [...] w B.). Córka skarżącej jest od urodzenia osobą niepełnosprawną z niepełnosprawnością sprzężoną słabosłyszącą i słabo widzącą. W dniu [...] r. Zespół Orzekający przy Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej w Z. wydał orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego dziecka. Podstawą złożonego przez skarżącą do Wójta Gminy J. wniosku był przepis art. 39 ust. 4 pkt 1 ustawy Prawo oświatowe, zgodnie z którym obowiązkiem gminy jest: zapewnienie uczniom niepełnosprawnym, których kształcenie i wychowanie odbywa się na podstawie art. 127, bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu do najbliższej szkoły podstawowej, a uczniom z niepełnosprawnością ruchową, w tym z afazją, z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym - także do najbliższej szkoły ponadpodstawowej, do końca roku szkolnego w roku kalendarzowym, w którym uczeń kończy 21. rok życia. Strona podniosła, że zgodnie z aktualnymi poglądami doktryny "najbliższą" szkołą, przedszkolem, ośrodkiem w rozumieniu art. 39 ust. 4 pkt. 1 ustawy Prawo oświatowe będzie tylko taka szkoła, przedszkole i ośrodek pozwalający jak najpełniej realizować zalecenia zawarte w orzeczeniu o potrzebie kształcenia specjalnego (lub w orzeczeniu o niepełnosprawności dziecka), a zatem najpełniej dostosowanym do zdolności i możliwości psychofizycznych dziecka. Nie musi to być szkoła najbliższa w rozumieniu faktycznej odległości od miejsca zamieszkania dziecka. Przy wyborze najbliższej szkoły należy każdorazowo brać pod uwagę rodzaj i zakres niepełnosprawności konkretnego dziecka. Skarżąca jest przekonana, że w przypadku małoletniej córki szkołą, która najlepiej zapewni realizację zaleceń wynikających z orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego dziecka jest szkoła w B.. Strona podniosła, że jej córka posiada niepełnosprawność sprzężoną słabosłyszącą i słabowidzącą. SP nr [...] w B. jest jedyną szkołą podstawową na [...] dla dzieci z wadą słuchu. Oferuje nie tylko opiekę psychologiczną i pedagogiczną, ale i tyflologiczną czyli ukierunkowaną na problem utraty wzroku. Córka skarżącej ma zdiagnozowany obustronny niedosłuch odbiorczy stopnia głębokiego a także przewlekłe zapalenie tęczówki i ciała rzęskowego, obuoczny astygmatyzm i głębokie niedowidzenie oka lewego, w związku z tym występuje u niej obniżona ostrość wzroku oraz podwyższona męczliwość oczu. Wymaga zapewnienia podręczników z powiększoną czcionką i powiększonego druku przy wszystkich czynnościach. Z uwagi na niedosłuch ma trudności w rozumieniu mowy i komunikacji z otoczeniem. Z treści orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego wynika, że szczególny nacisk należy położyć na zajęcia surdologopedyczne, zajęcia z psychologiem, ale i zajęcia z tylfopedagogiem. Ani z pisma Wójta Gminy J., ani też ze strony internetowej szkoły w P. nie wynika, aby szkoła ta oferowała zajęcia z osobą specjalizującą się w problemach z utratą wzroku. Placówka wskazana przez Wójta Gminy J. nie zapewni więc córce skarżącej optymalnych warunków, umożliwiających jej prawidłowe kształcenie, zgodnie ze stwierdzonym rodzajem niepełnosprawności i zaleceniami Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej w Z.. Tymczasem SP nr [...] w B. jest szkołą ukierunkowaną na przyjęcia dzieci z niepełnosprawnościami występującymi u małoletniej. Zadaniem tej szkoły jest nie tylko realizacja programu nauczania, ale i przygotowanie niepełnosprawnych dzieci do życia w pełnej integracji ze społeczeństwem. Jest to placówka, która zapewni dziecku zarówno odpowiednie metody pracy i nauki, dostosowane do jego stopnia niepełnosprawności, jak i szerokie spektrum zajęć zgodnych z zaleceniami zawartymi w orzeczeniu o potrzebie kształcenia specjalnego. Strona dodała, że córka uczęszczała w latach 2018-2020 do Szkoły Podstawowej w K., gdzie miała przydzielonego nauczyciela wspomagającego. W szkole tej zajęcia prowadzili również nauczyciele ze Szkoły Podstawowej w P.. W ocenie skarżącej nie byli oni jednak przygotowani do pracy z dzieckiem o tak nasilonych niepełnosprawnościach, co zadecydowało o poszukiwaniu innej placówki, gwarantującej prawidłowy rozwój dziecka. Skarżąca podniosła, że nie jest w stanie samodzielnie dowozić córki na zajęcia w B., ponieważ oprócz pracy zawodowej opiekuje się jeszcze dwójką małoletnich dzieci (11 lat i 6 lat), a jej mąż cierpi na nowotwór. Dla dobra córki, Gmina jak najszybciej powinna podjąć się realizacji obowiązku, o którym mowa w art. 39 ust. 4 pkt 1 ustawy Prawo oświatowe. Dla dziecka w wieku jej córki każdy rok edukacji prowadzonej w niewłaściwy lub niepełny sposób, może spowodować skutki nie do odrobienia w przyszłości i to zarówno w sferze intelektualnej, jak i emocjonalnej. Zdaniem strony Wójt Gminy zaniechał wnikliwego zapoznania się z orzeczeniem o niepełnosprawności oraz orzeczeniem o potrzebie kształcenia specjalnego, które potwierdzają, że decyzja skarżącej o rozpoczęciu kształcenia córki w szkole specjalnej w B. jest dla niej najkorzystniejsza. W razie wątpliwości mógł również zwrócić się do Poradni Pedagogiczno- Psychologicznej o dodatkową opinię, która placówka w obecnej sytuacji jest najbardziej optymalnym miejscem dalszego kształcenia dziecka. W odpowiedzi na skargę organ poinformował, iż nie odmówił dowozu dziecka. Przywołując treść art. 39 ust. 4 pkt 1, ust. 4a oraz art. 127 ustawy Prawo oświatowe organ stwierdził, że nie ma obowiązku a możliwość zorganizowania bezpłatnego dojazdu. Na podstawie art. 127 ustawy Prawo oświatowe Gmina zapewnia uczniom bezpłatny transport i opiekę w czasie przewozu do najbliższej szkoły podstawowej, w tym przypadku jest to Zespół Szkolno- Przedszkolny w P.. W Zespole od [...] r. powstały klasy integracyjne. Poczyniono wszelkie starania do stworzenia jak najlepszych warunków dla uczniów "sprawnie inaczej". Między innymi: - kadra prawie w całości uzyskała odpowiednie kwalifikacje do prowadzenia zajęć rewalidacyjnych w zależności od rodzaju orzeczenia tj. surdopedagog, oligofrenopedagog, pedagogika specjalna, autyzm, asparger, logopeda, neurologopeda, pedagogog, psycholog, rehabilitant oraz pielęgniarka; - została utworzona salka do zajęć sensorycznych, wyposażona w specjalistyczny sprzęt na kwotę ok. [...] zł; - są prowadzone zajęcia z dogoterapii, hipoterapii; w miarę potrzeb; - zostały stworzone gabinety logopedy, pedagoga i medyczny; - szkoła posiada bogate zaplecze np. sale wyposażone w tablice interaktywne, specjalistyczne pomoce dydaktyczne, biblioteka jest wyposażona w literaturę dotyczącą problemów edukacyjnych, salę gimnastyczną, salę korekcyjną, salę do nauczania indywidualnego. Celem szkoły jest stworzenie warunków umożliwiających wszechstronny rozwój intelektualny i emocjonalny uczniów poprzez odpowiednią organizację kształcenia i wychowania oraz działania wspomagające wychowawczą rolę rodziny. Wszystkie podejmowane działania mają na celu dobro uczniów oraz gwarantuje im poszanowanie godności, osobistej wolności światopoglądowej i wyznaniowej z uwzględnieniem zasad bezpieczeństwa, a także promocji zdrowego trybu życia. Na dzień dzisiejszy do powyższej placówki uczęszcza 12 -stu uczniów z różnymi orzeczeniami o niepełnosprawności. Między innymi dziecko z orzeczeniem o niepełnosprawności sprzężonej - słabosłyszącej. Organ zaznaczył, że dla 9 letniego dziecka skarżącej, dla jego dobra i prawidłowego rozwoju oraz funkcjonowania korzystniejszy będzie dowóz do bliskiej placówki, która znajduje się na terenie Gminy J., skoro placówka ta zapewnia realizację wszystkich zaleceń zawartych w orzeczeniu Poradni Psychologiczno-Pedagogiczną z [...] r. W zaleceniach w pkt. 3 zapisano "Zdaniem specjalistów w obecnej sytuacji kształcenie powinno być realizowane w szkole ogólnodostępnej, z uwzględnieniem szczególnych potrzeb dziewczynki. Może być realizowane w szkole ogólnodostępnej, w tym z oddziałami integracyjnymi." Organ poinformował, że w latach 2013-2018 r. Gmina J. dowoziła 3 dzieci do B. ponieważ nie było na terenie gminy szkoły z klasami integracyjnymi. Obecnie zostały poczynione starania oraz nakłady i utworzono klasy integracyjne w szkole w P. z dniem [...] r. Na dzień dzisiejszy Gmina nie dowozi żadnego dziecka do placówki w B.. Ponadto szkoła zapewni dla małoletniej realizację zaleceń zawartych w orzeczeniu o potrzebie kształcenia specjalnego w postaci zajęć rewalidacyjnych odpowiednich do niepełnosprawności i ograniczeń ucznia. Surdopedagog będzie dynamizował rozwój dziecka. Jeśli zaistnieje taka potrzeba to dyrektor zatrudni tyflopedagoga. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 2167) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Uwzględnienie skargi, powodujące eliminację zaskarżonego aktu z obrotu prawnego, następuje jedynie w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego lub istotnych wad w przeprowadzonym postępowaniu, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 dalej p.p.s.a.). Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). W rozpoznawanej sprawie, kontroli Sądu poddano czynność Wójta z [...] r. w postaci odmowy dowozu dziecka skarżącej do Szkoły Podstawowej nr [...] dla Dzieci Słabosłyszących, Niesłyszących i z Afazją im. [...] w B. (dalej: SP [...] w B.B.). Zgodnie z art. 127 ust. 1 tej ustawy z 14 grudnia 2016 r. - Prawo oświatowe (Dz. U. z 2018 r. poz. 996 ze zm., dalej: "Prawo oświatowe") kształceniem specjalnym obejmuje się dzieci i młodzież niepełnosprawne, niedostosowane społecznie i zagrożone niedostosowaniem społecznym, wymagające stosowania specjalnej organizacji nauki i metod pracy. Kształcenie to może być prowadzone w formie nauki odpowiednio w przedszkolach i szkołach ogólnodostępnych, przedszkolach, oddziałach przedszkolnych w szkołach podstawowych i szkołach lub oddziałach integracyjnych, przedszkolach i szkołach lub oddziałach specjalnych, innych formach wychowania przedszkolnego i ośrodkach, o których mowa w art. 2 pkt 7. Uczniowi objętemu kształceniem specjalnym dostosowuje się odpowiednio program wychowania przedszkolnego i program nauczania do indywidualnych potrzeb rozwojowych i edukacyjnych oraz możliwości psychofizycznych ucznia. Dostosowanie następuje na podstawie opracowanego dla ucznia indywidualnego programu edukacyjno-terapeutycznego uwzględniającego zalecenia zawarte w orzeczeniu o potrzebie kształcenia specjalnego, o którym mowa w ust. 10 (art. 127 ust. 3). Zgodnie z art. 127 ust. 4 w zależności od rodzaju niepełnosprawności, w tym stopnia niepełnosprawności intelektualnej, dzieciom i młodzieży, o których mowa w ust. 1, organizuje się kształcenie i wychowanie, które stosownie do potrzeb umożliwia naukę w dostępnym dla nich zakresie, usprawnianie zaburzonych funkcji, rewalidację i resocjalizację oraz zapewnia specjalistyczną pomoc i opiekę. Zgodnie z art. 39 ust. 4 pkt 1 ustawy Prawo oświatowe na gminie spoczywa obowiązek zapewnienia uczniom niepełnosprawnym, których kształcenie i wychowanie odbywa się na podstawie art. 127, bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu do najbliższej szkoły podstawowej, a uczniom z niepełnosprawnością ruchową, w tym z afazją, z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym - także do najbliższej szkoły ponadpodstawowej, do końca roku szkolnego w roku kalendarzowym, w którym uczeń kończy 21. rok życia. Z kolei na podstawie art. 39 ust. 4 pkt 2 i 3 gmina w stosunku do dzieci i młodzieży niepełnosprawnej z niepełnosprawnościami sprzężonymi, z których jedną jest niepełnosprawność intelektualna, została zobowiązana do realizacji dwóch świadczeń, w tym zapewnienia bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu do ośrodka rewalidacyjno – wychowawczego, do końca roku szkolnego w roku kalendarzowym, w którym kończą: a) 24. rok życia – w przypadku uczniów z niepełnosprawnościami sprzężonymi, z których jedną z niepełnosprawności jest niepełnosprawność intelektualna; b) 25. rok życia – w przypadku uczestników zajęć rewalidacyjno – wychowawczych. Obowiązki gminy w zakresie obowiązku organizacji dowozu do placówki zostały sformułowane przez ustawodawcę jednoznacznie. Po pierwsze uczniom niepełnosprawnym, objętym kształceniem specjalnym, gmina ma zapewnić bezpłatny transport i opiekę w czasie przewozu do najbliższej szkoły podstawowej a także ponadodstawowej - uczniom z niepełnosprawnością ruchową, w tym z afazją, z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym (obowiązek wynikający z art. 39 ust. 4 pkt 1 ustawy). Po drugie, dziecku z niepełnosprawnościami sprzężonymi w pierwszej kolejności gmina powinna zapewnić bezpłatny transport i opiekę w czasie przewozu. W rozpoznawanej sprawie z orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego z [...] r. nr [...] wynika, że u córki skarżącej zdiagnozowano szereg niepełnosprawności: obustronny niedosłuch odbiorczy stopnia głębokiego, przewlekłe zapalenie tęczówki i ciała rzęskowego, obuoczny astygmatyzm i głębokie niedowidzenie oka lewego, w związku z tym występuje u niej obniżona ostrość wzroku oraz podwyższona męczliwość oczu. Zespół orzekający zalecił kształcenie specjalne realizowane w szkole ogólnodostępnej, w tym z oddziałami integracyjnymi, szkole integracyjnej, szkole specjalnej, z uwzględnieniem szczególnych potrzeb uczennicy. Jako formy pomocy psychologiczno - pedagogicznej wskazano: zajęcia rewalidacyjne w celu stymulacji rozwoju umysłowego, emocjonalnego i społecznego dziewczynki. Zalecono także zajęcia surdologopedyczne, z psychologiem oraz z tylfopedagogiem. Ponadto w orzeczeniu wyszczególniono dalsze zalecenia, formy prowadzenia zajęć i czynności koniecznych dla prawidłowego dalszego rozwoju psychofizycznego córki skarżącej (k. 18-23 akt administracyjnych). Skarżąca, w oparciu o powyższą opinię domaga się dowozu niepełnosprawnego ucznia z miejsca zamieszkania do SP nr [...] w B.. Skarżąca wskazała, że tylko ta szkoła jest w stanie w pełni sprostać potrzebom jej chorej córki, zapewnić jej odpowiednią opiekę i edukację. W ocenie organu, wniosek skarżącej jest nieuzasadniony. Organ zwrócił bowiem uwagę, że w Zespół Szkół w P. jest w stanie zagwarantować przyjęcie dziecka skarżącej i zapewnić jej odpowiednią opiekę zgodnie z orzeczeniem o potrzebie kształcenia specjalnego. Organ stanął na stanowisku, że Zespół Szkół w P. jest najbliższą szkołą dla dziecka skarżącej, co oznacza że nie ma podstaw aby dowozić dziecko do szkoły w B.. W tym kontekście należy wskazać, że na użyte w art. 39 ust. 4 pkt 1 ustawy - Prawo oświatowe (tj. 2019, poz. 1148 ze zm.) pojęcie "bliskości" składa się nie tylko element dotyczący położenia geograficznego, tj. odległości placówki od miejsca zamieszkania niepełnosprawnego dziecka, ale również element posiadania przez daną placówkę warunków umożliwiających prawidłowe kształcenie dzieci z rozpoznanym rodzajem niepełnosprawności. Ten drugi element winien być oceniany indywidualnie, w odniesieniu do treści orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego, którego zaleceń, o charakterze quasi-opinii biegłych, nie może modyfikować organ reprezentujący gminę. Ponadto wziąć należy po uwagę, że dobrem nadrzędnym jest dobro dziecka. Zatem należy rozważyć warunki gwarantowane przez SP nr [...] w B., którą proponuje matka oraz warunki gwarantowane przez Zespół Szkół proponowany przez Gminę i ustalić ich realny wpływ na stan zdrowia dziecka. Dla rozstrzygnięcia przedmiotowego sporu istotnym jest wyjaśnienie okoliczności, w oparciu o jakie dane należy ustalać, która placówka szkolna będzie właściwa dla zapewnienia opieki stosownej do stopnia i rodzaju niepełnosprawności dziecka. W ocenie Sądu, w rozpoznawanej sprawie organ nie wyjaśnił, iż wskazana przez niego placówka jest "szkołą najbliższą" w rozumieniu cytowanego powyżej przepisu. W zaskarżonej czynności z [...] r. organ podniósł, że Zespół Szkół jest przygotowany do zapewnienia pełnej realizacji zaleceń zawartych w orzeczeniu o potrzebnie kształcenia specjalnego uczennicy. Organ wskazał, że placówka zapewnia zajęcia rewalidacyjne, a surdopedagog będzie dynamizował rozwój dziecka. W załączeniu organ przesłał ulotkę kształcenia Zespołu Szkół. Należy zwrócić uwagę na ogólnikowość tych dokumentów. Ani z treści pisma, ani z w/w ulotki nie wynika, aby Zespół Szkół zatrudniał tylfopedagoga. Dopiero w odpowiedzi na skargę organ wskazał, że zatrudni tylfopedagoga. Już te informacje wskazują, że proponowany przez organ Zespół Szkół nie jest przystosowany do nauki dzieci z niepełnosprawnością sprzężoną słabosłyszące i słabowidzące. W szczególności z punktu widzenia niniejszej sprawy z udzielonych informacji nie wynika aby Zespół Szkół był w stanie zrealizować konkretne potrzeby córki skarżącej, jak i przeprowadzić wszystkie wskazane zajęcia dla dziecka z jej typem niepełnosprawności - rewalidacyjne, logopedyczne, dostosowane do jej możliwości, skupiających się w dużym zakresie na indywidualnej pracy z uczennicą, wzmacniającej jej umiejętności społeczne. Konkretny zakres działań jakich wymaga małoletnia zawarto w orzeczeniu z [...] r. Informacja przekazana matce, w zaskarżonym piśmie z [...] r., ma charakter ogólnikowy i lakoniczny. Zwrócić należy uwagę na to, że to do organu należy rzeczowe ustalenie, na podstawie materiału dowodowego, która placówka szkolna będzie właściwa dla zapewnienia opieki stosownej do stopnia i rodzaju niepełnosprawności konkretnego dziecka. Podkreślenia przy tym wymaga, iż odbiorcą uprawnień opisanych w omawianej regulacji prawnej są dzieci niepełnosprawne. Ocena potrzeb i możliwości takich osób powinna więc być dokonywana w sposób szczególnie wnikliwy, roztropny i delikatny, a przede wszystkim z wykorzystaniem wiedzy fachowej. Takiej pełnej oceny w rozpoznawanej sprawie zabrakło. Należy więc stwierdzić, że w zaskarżonej czynności organ nie wykazał, że Zespół Szkół jest w stanie zrealizować wszystkie zalecenia zawarte w orzeczeniu o potrzebie kształcenia specjalnego. Wobec tego trudno uznać aby był najbliższą szkołą w myśl art. 39 ust. 4 pkt 1 ustawy Prawo oświatowe. Z uwagi na pominięcie przez organ zebrania kompletnego materiału dowodowego w sprawie, a w konsekwencji tego – z powodu braku ustalenia okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia wniosku i przeprowadzenia oceny prawnej w zakresie tych okoliczności - na podstawie art. 146 § 1 p.p.s.a., należało stwierdzić bezskuteczność zaskarżonej czynności. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a., zasądzając od organu na rzecz skarżącej kwotę uiszczonego wpisu od skargi w wysokości 200 zł.