III SA/Gl 439/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Krzysztof Wujek (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Herman, Sędzia WSA Magdalena Jankiewicz, Protokolant St. sekretarz sądowy Izabela Maj-Dziubańska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 września 2023 r. sprawy ze skargi K.N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie z dnia 3 kwietnia 2023 r. nr SKO.4118.13.2022 w przedmiocie odmowy przyznania stypendium szkolnego uchyla zaskarżoną decyzję.

Zaskarżoną decyzją z 3 kwietnia 2023 r. nr SKO.4118.13.2022 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Częstochowie utrzymało w mocy decyzję Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w P. z 4 października 2022 r. nr [...], na mocy której odmówiono skarżącemu przyznania świadczenia w formie stypendium szkolnego na rok 2022/2023. W podstawie prawnej organ powołał art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2022 r., poz. 2000 – dalej jako k.p.a.) w zw. z art. 90b ust. 1, 2, 3 pkt 1, art. 90c ust. 2 pkt 1, art. 90d ust. 1, ust. 7 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 2230 – dalej jako "u.o.s."). Natomiast w uzasadnieniu przedstawił następujący stan faktyczny i prawny. 6 września 2022 r. do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w P. wpłynął wniosek strony skarżącej o przyznanie pomocy materialnej o charakterze socjalnym w formie stypendium szkolnego na rok szkolny 2022/2023. W jego motywach strona powołała się na sytuację materialną rodziny, w której jedynym żywicielem jest ojciec skarżącego. Jego wynagrodzenie potwierdzone złożonym zaświadczeniem z okresu ostatnich trzech miesięcy wynosiło 2.363,60 zł netto. Tymczasem matka skarżącego nie uzyskuje żadnych dochodów. Jest osobą bezrobotną, przewlekle chorą (cukrzyca typu II). Natomiast skarżący studiuje na I roku studiów dziennych na Uniwersytecie [...] w K.. Z tego tytułu ponosi następujące opłaty: akademik (811,25 zł) oraz energia elektryczna (50,67 zł). W oparciu o powyższe organ I instancji decyzją z 4 października 2022 r. nr [...] odmówił skarżącemu przyznania świadczenia w formie stypendium szkolnego na rok 2022/2023. W jego ocenie rodzina nie spełniała przesłanek do jego uzyskania. Przekroczyła bowiem kryterium dochodowe, o którym mowa w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2022 r., poz. 2140 – dalej jako u.p.s.) o 563,60 zł. Rozstrzygnięcie to skarżący zaskarżył do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie, które nie znajdując podstaw do jego uchylenia lub zmiany utrzymało je w mocy (vide: decyzja z 3 kwietnia 2023 r. nr SKO.4118.13.2022). W uzasadnieniu swojego stanowiska powołując się na art. 90b ust. 2 i ust. 3 pkt 1 u.s.o. wyjaśniło, że pomoc materialna przysługuje uczniom szkół publicznych, niepublicznych i niepublicznych szkół artystycznych o uprawnieniach publicznych szkół artystycznych oraz słuchaczom kolegiów pracowników służb społecznych do czasu ukończenia kształcenia, nie dłużej jednak niż do ukończenia 24 roku życia. Pomoc ta ma na celu zmniejszenie różnic w dostępie do edukacji, umożliwienie pokrywania barier dostępu do edukacji wynikającej z trudnej sytuacji materialnej ucznia, a także wspierania edukacji uczniów zdolnych. O jej przyznanie może ubiegać się uczeń znajdujący się w trudnej sytuacji materialnej wynikającej z niskich dochodów na osobę w rodzinie, w szczególności gdy w rodzinie tej występuje: bezrobocie, niepełnosprawność, ciężka lub długotrwała choroba, wielodzietność, brak umiejętności wypełniania funkcji opiekuńczo-wychowawczych, alkoholizm lub narkomania, a także gdy rodzina jest niepełna lub wystąpiło zdarzenie losowe. Miesięczna wysokość dochodu na osobę w takiej rodzinie uprawniająca do ubiegania się o stypendium szkolne nie może przekraczać kwoty określonej w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, czyli tzw. kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, które wynosi 600,00 zł. W przypadku skarżącego kryterium to zostało przekroczone. Prawidłowo zatem, zdaniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie, organ I instancji odmówił skarżącemu przyznania świadczenia w formie stypendium szkolnego na rok szkolny 2022/2023. Wprawdzie przy ustalaniu dochodu organ powinien był brać pod uwagę dochód rodziny z sierpnia, a nie z lipca 2022 r., gdyż wniosek o stypendium złożono we wrześniu, niemniej jednak nie dopatrzył się nieprawidłowości w ustalaniu dochodu, gdyż w jego ocenie, dane z lipca były również aktualne w miesiącu następnym. Od powyższej decyzji skarżący złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. W jej uzasadnieniu podniósł, że kryterium dochodowe na osobę w rodzinie ucznia uprawniające do ubiegania się o stypendium szkolne powinno korelować z najniższą płacą minimalną, która obecnie odbiega od tej z daty składania wniosku. Ponownie podkreślił, że jako student studiów dziennych nie jest w stanie podjąć zatrudnienia. Z uwagi na znaczną odległość od miejsca zamieszkania codzienne dojazdy na uczelnię nie są również możliwe, a rosnące koszty utrzymania z uwagi na przewlekłą chorobę matki mogą negatywnie wpłynąć na kontynuowanie studiów poza domem. Końcowo zaakcentował trudną sytuację materialną, która uprawniała rodzinę do otrzymania paczki żywnościowej, co organ pominął. Podobnie jak problem alkoholowy jego matki. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Częstochowie wniosło o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Na rozprawie w dniu 20 września 2023 r. skarżący oświadczył, że zaszła pomyłka w odczytaniu jego intencji, gdyż od początku wnioskował o stypendium socjalne, a nie dla uczniów, gdyż uczniem szkoły już nie jest tylko studentem. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje. Skarga zasługuje na uwzględnienie, choć nie z przyczyn w niej wskazanych. Zgodnie jednak z przepisem art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1364, w skrócie jako "p.p.s.a.") sąd nie jest związany ani zarzutami, ani wnioskami skargi i może uwzględnić wszelkie okoliczności, które zaistniały w sprawie, nawet jeśli nie zostały w skardze podniesione. W tym przypadku wątpliwości Sądu wzbudził przedmiot postępowania określony jako stypendium szkolne, a to z tego względu, że składając wniosek o pomoc materialną skarżący był już studentem Uniwersytetu [...], co w swym wniosku dwukrotnie zaznaczył, przedkładając jednocześnie zaświadczenie właściwego organu uczelni. Tymczasem stypendium szkolne, przyznawane na podstawie uchwały Rady Gminy P. z 10 lipca 2015 r., dotyczy pomocy materialnej o charakterze socjalnym dla uczniów zamieszkałych na terenie Gminy P. oraz osób wymienionych w § 6 ust. 2 uchwały Gminy, do których skarżący nie zalicza się. W toku rozprawy skarżący oświadczył, że nie wnioskował o stypendium szkolne, ponieważ zdawał sobie sprawę z tego, że nie jest już uczniem i nie ma tytułu do uzyskania tej pomocy materialnej. Wyjaśnił, że chodziło mu o stypendium socjalne. Prawdą jest, że skarżący złożył swój wniosek na formularzu wniosku o przyznanie pomocy materialnej o charakterze socjalnym w formie stypendium szkolnego i to mogło ukierunkować działanie organu pierwszej instancji, to jednak wobec pełnej treści wniosku właściwym byłby doprecyzowanie przez organ pierwszej instancji czego domaga się wnioskodawca. Poprowadzenie tego postępowania z góry w kierunku, który nie mógł zakończyć się pozytywnie dla wnioskodawcy jest trudne do zaakceptowania z uwagi na zasady ogólne postępowania administracyjnego zawarte w art. 7 i 9 Kodeksu postępowania administracyjnego, w których mowa jest o uwzględnieniu słusznego interesu obywatela oraz o obowiązku czuwania nad tym, by strony nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa i wynikającym stąd obowiązku udzielenia im niezbędnych wskazówek i wyjaśnień. Z powyższych względów Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ja decyzję organu pierwszej instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 135 p.p.s.a. Obowiązkiem organu pierwszej instancji będzie udzielenie skarżącemu wyjaśnień, o jaką pomoc materialną ze strony Gminy może starać się, następnie przyjęcie wniosku, który nie będzie budził wątpliwości co do jego przedmiotu i jego rozstrzygnięcie.