III SA/Gl 381/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Apollo, Sędzia WSA Barbara Brandys-Kmiecik (spr.), Sędzia WSA Magdalena Jankiewicz, Protokolant Starszy sekretarz sądowy Małgorzata Wasik, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 stycznia 2024 r. sprawy ze skargi J.D. na decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej [...] w C. z dnia 5 kwietnia 2023 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji w sprawie przyznania stypendium socjalnego uchyla zaskarżoną decyzję.

Zaskarżoną decyzją z 5 kwietnia 2023r., nr SS.417.3.14.6.2023, Odwoławcza Komisja Stypendialna [...] w C. stwierdziła nieważność decyzji Komisji Stypendialnej Wydziału [...] z 30 marca 2022 r., nr [...], przyznającej J.D. (dalej jako: Strona, Skarżąca lub Studentka) stypendium socjalne w roku akademickim 2021/2022 w semestrze letnim, to jest od marca 2022 r. do czerwca 2022 r., w kwocie 1.450,00 zł miesięcznie. W uzasadnieniu decyzji podano, na podstawie decyzji z 30 marca 2022 r. Strona otrzymała stypendium socjalne w kwocie 1450 zł miesięcznie, w semestrze letnim roku akademickiego 2021/2022, w okresie od miesiąca marca 2022 r. do czerwca 2022 r. We wniosku o przyznanie stypendium socjalnego w roku akademickim 2021/2022 r. na kierunku Pedagogika przedszkolna i wczesnoszkolna wykazała, że studiowała, ale nie ukończyła studiów na kierunku Zarządzanie w [...] w latach 2014 - 2018. Wydziałowa Komisja Stypendialna nie zweryfikowała, czy studentka studiowała w roku 2014 i w roku 2018, czy studiowała w okresie od 2014 do 2018, co miało istotny wpływ na wydanie decyzji o przyznaniu stypendium socjalnego. Studentka nie wykazała we wniosku, że studiowała na kierunku Administracja w [...] w C. od 1 października 2018 do 6 grudnia 2018 r. Natomiast 7 listopada 2022 r. do organu wpłynęła informacja z systemu POL-on, że studentka studiowała w okresie wynoszącym więcej niż 12 semestrów, co stanowi przesłankę negatywną w dostępie do pomocy materialnej, o której mowa w art. 93 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz.U. z 2022 r., poz. 574 ze zm., dalej jako p.s.w.n.). Dlatego utraciła prawo do pobierania świadczeń pomocy materialnej w semestrze letnim roku akademickiego 2021/2022. Okoliczność ta stanowiła przesłankę do zastosowania w sprawie art. 156 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2022 r., poz. 2000; dalej jako K.p.a.). W wyniku wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności w/w decyzji Skarżąca złożyła swoje stanowisko w sprawie podkreślając, że Komisja miała pełną wiedzę na temat czasookresu jej studiów; środki pieniężne zostały w całości przeznaczone na zaspokojenie usprawiedliwionych potrzeb; 6-letni okres "przysługiwania świadczenia" powinien uwzględniać okres faktycznego jego pobierania a nie status studenta. Zaskarżoną decyzją z 5 kwietnia 2023r. Odwoławcza Komisja Stypendialna [...] w C. stwierdziła nieważność decyzji Komisji Stypendialnej przyznającej stypendium socjalne w roku akademickim 2021/2022 w semestrze letnim. Podkreśliła, że zgodnie z ujawnionymi danymi historia przebiegu studiów Strony przedstawia się w sposób następujący: 1. [...] kierunek Zarządzanie 01.10.2014 r. do 09.11.2018 r. - skreślenie 09.11.2018 r.; 2. [...] w C. kierunek Administracja 01.10.2018 r. do 06.12.2018 r. - skreślenie 06.12.2018 r. Powołując się na art. 93 ust. 6 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce organ wskazał, że w wersji obowiązującej na dzień wydania unieważnianej decyzji, łączny okres, przez który przysługują świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1, wynosi 12 semestrów, bez względu na ich pobieranie przez studenta, z zastrzeżeniem, że w ramach tego okresu świadczenia przysługują na studiach: 1. pierwszego stopnia - nie dłużej niż przez 9 semestrów; 2. drugiego stopnia - nie dłużej niż przez 7 semestrów. Łączny okres, o którym mowa w ust. 4, jest dłuższy o 2 semestry w przypadku, gdy student podjął jednolite studia magisterskie, których czas trwania określony w przepisach prawa wynosi 11 albo 12 semestrów. Zatem uznał, że skarżąca nie była uprawniona do pobierania stypendium socjalnego w semestrze letnim roku akademickiego 2021/2022, a otrzymana kwota stypendium jest świadczeniem nienależnie przyznanym, co wypełnia dyspozycję art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. Nie zgadzając się z powyższym Skarżąca złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach żądając uchylenia zaskarżonej decyzji. Zarzuciła jej naruszenie: 1. naruszenia art. 7 K.p.a. w związku z niewyjaśnieniem przez Odwoławczą Komisję Stypendialną wszystkich aspektów faktycznych i prawnych niniejszej sprawy, m.in. konkretnego okresu czasu, przez który pobierała świadczenie socjalne, a w konsekwencji wydanie błędnej decyzji stwierdzającej nieważność decyzji [...], co jest bardzo krzywdzące i niesprawiedliwe; 2. naruszenie zasady trwałości decyzji wyrażonej w art. 16 K.p.a. co może mieć dramatyczne konsekwencji, albowiem w/w stypendium socjalne wydała w całości na swoje bieżące utrzymanie (pożywienie, odzież, leki, zakup materiałów dydaktycznych) - działając w zaufaniu do ostatecznej decyzji Uczelni [...] i będąc przekonaną, iż jest ona formalnie i merytorycznie prawidłowa, albowiem przed wydaniem w/w decyzji dokładnie zweryfikowano, czy spełniała formalne kryteria (Uczelnia dysponowałam systemem POL-on, miała widzę o długości studiów). W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła, że nigdy celowo nie wprowadziłaby w błąd Uczelni, a stypendium socjalne jest dedykowane osobom w trudnym położeniu. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga jest uzasadniona. Zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa skutkującym jej uchyleniem, co Sąd wykaże w dalszej części uzasadnienia wyroku. Zauważyć także należy, że podobne sprawy były już przedmiotem postępowań przed tut. Sądem m.in. w wyroku z 5 grudnia 2023r., o sygn. akt III SA/Gl 501/23, a skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela wyrażone w nim stanowisko. Przede wszystkim wskazać należy na zmianę stanu prawnego dotyczącego zasad przyznawania studentom stypendium socjalnego, stypendium dla osób niepełnosprawnych, zapomogi, stypendium rektora, czyli na znowelizowanie z dniem 18 grudnia 2021 r., między innymi, art. 93 ust. 4 ustawy o szkolnictwie wyższym i nauce. Nowelizacji tej dokonano ustawą z dnia 17 listopada 2021 r. o zmianie ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2021 r., poz. 2232). W poprzednim stanie prawnym art. 93 ust. 2 p.s.w.n. stanowił, że świadczenia, o których mowa w art. 86 ust.1 pkt 4 i art. 359 ust. 1 przysługiwały na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich, jednak nie dłużej niż przez okres 6 lat. Oznaczało to, i tak było to interpretowane w orzecznictwie sądów administracyjnych, że prawo do stypendium socjalnego, bo o takie w tej sprawie chodzi, powiązane było z okresem bycia ich faktycznym beneficjentem. Poczynając od 18 grudnia 2021 r. stan prawny uległ istotnej zmianie. Zgodnie z nowym brzmieniem art. 93 ust. 4 ustawy łączny okres, przez który przysługują świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1, wynosi 12 semestrów, bez względu na ich pobieranie przez studenta, z zastrzeżeniem że w ramach tego okresu świadczenia przysługują na studiach: 1) pierwszego stopnia - nie dłużej niż przez 9 semestrów; 2) drugiego stopnia - nie dłużej niż przez 7 semestrów. Mamy zatem do czynienia z powiązaniem prawa do stypendium socjalnego z samym okresem studiowania. Fakt, przez jaki okres student faktycznie pobierał świadczenie przestał być istotny. Przyznanie Skarżącej stypendium socjalnego nastąpiło decyzją Komisji Stypendialnej Wydziału Humanistycznego [...] z 30 marca 2022 r., a zatem w czasie, gdy już obowiązywał przepis art. 93 ust. 4 ustawy w nowej wersji. Składając wniosek o stypendium Skarżąca wskazała jako datę rozpoczęcia studiów październik 2019 r.; kierunek pedagogika przedszkolna i wczesnoszkolna; fakt studiowania w [...] w okresie 2014, 2018. Powyższych okoliczności organ nie zweryfikował. Czy zatem wydanie przez organ decyzji o przyznaniu Skarżącej stypendium socjalnego odbyło się z rażącym naruszeniem prawa? Tu docieramy do sedna tej sprawy, które dotyczy możliwości zastosowania przepisu art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. o treści: Organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa. Konieczna jest zatem wykładnia pojęcia rażące naruszenie prawa jako przesłanki stwierdzenia nieważności ostatecznej decyzji administracyjnej. Kwestia ta jest od wielu lat przedmiotem rozważań sądów administracyjnych, co wydaje się być faktem oczywistym. Rozstrzygający niniejszą sprawę Sąd posłuży się definicją rażącego naruszenia prawa przedstawioną w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 13 lipca 2023 r. w sprawie o sygn. akt III OSK 1217/22. Otóż, odwołując się do wcześniejszych orzeczeń NSA i przywołując je w uzasadnieniu swego wyroku, NSA stwierdził, że w sposób rażący może zostać naruszony wyłącznie przepis, który może być stosowany w bezpośrednim rozumieniu, to znaczy taki, który nie wymaga stosowania wykładni prawa. O rażącym naruszeniu prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. decydują łącznie trzy przesłanki: oczywistość naruszenia prawa, charakter przepisu, który został naruszony, oraz skutki, które wywołuje decyzja, uznana za rażąco naruszającą prawo. Chodzi tu o skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia wymagań praworządności - gospodarcze lub społeczne skutki naruszenia, których wystąpienie powoduje, że nie jest możliwe zaakceptowanie rozstrzygnięcia jako aktu wydanego przez organy praworządnego państwa. Patrząc pod tym kątem na decyzję z 30 marca 2022 r. przyznającą Skarżącej stypendium socjalne Sąd uznał, że nie jest to decyzja wydana z rażącym naruszeniem prawa. Można rozważać, czy wydano ją z naruszeniem prawa, ale nie ma podstaw do stwierdzenia rażącego naruszenia prawa, a ta różnica nie pozwala na zastosowanie przepisu art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. Trzeba bowiem mieć na uwadze wyrażoną w art. 16 k.p.a. zasadę trwałości decyzji administracyjnych, dla której przeciwwagą jest możliwość wzruszenia takiej decyzji w jednym z nadzwyczajnych trybów przewidzianych w Kodeksie. Przesłanki przemawiające za zastosowaniem trybu nadzwyczajnego z art. 156 K.p.a. muszą być na tyle mocne, by zniosły zasadę trwałości decyzji, szanowania jej skutków, zwłaszcza takiej, mocą której strona nabyła prawo do świadczenia, które skonsumowała i w żaden sposób nie przyczyniła się do jej wydania, np. przez zatajenie istotnych danych, czy wprowadzenie organu w błąd. Wchodzi tu bowiem w grę inna wartość istotna z punktu widzenia porządku prawnego, jaką jest pewność prawa. Wracając jednak do przedstawionego tu rozumienia pojęcia rażące naruszenie prawa, pierwszy warunek polega na tym, że w sposób rażący może zostać naruszony wyłącznie przepis, który może być stosowany w bezpośrednim rozumieniu, to znaczy taki, który nie wymaga stosowania wykładni prawa. Przyjmijmy, że chodzi o przepis, który nie wymaga wykładni innej niż językowa, wskazująca w sposób bezpośredni na jego znaczenie i zastosowanie. Rzecz w tym, że przepis, który jest rozmaicie stosowany, który budzi spory interpretacyjne nie jest tego rodzaju przepisem. Odmienność wykładni budzących wątpliwości przepisów prawa wyklucza stwierdzenie rażącego naruszenia prawa jako podstawy stwierdzenia nieważności decyzji. Spory i rozbieżności interpretacyjne, w tym w orzecznictwie sądów administracyjnych, dotyczą w chwili obecnej nie samej wykładni tego przepisu, a możliwości jego zastosowania, co w jednakowej mierze stanowić może o wydaniu decyzji z rażącym naruszeniem prawa. Spory te dotyczą kwestii intertemporalnych, czyli możliwości zastosowania przepisu art. 93 ust. 4 p.s.w.n. w nowym brzmieniu do studentów, których okres studiowania przypadł częściowo na poprzedni stan prawny, a częściowo na nowy. Przykładem jest wyrok WSA w Krakowie z 5 października 2023 r., w sprawie o sygn. akt III SA/Kr 407/23, w którym Sąd uznał, że brak jest podstaw do wliczania do okresu przysługiwania studentom świadczeń, o jakich mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1 p.s.w.n., okresów, w których przysługiwała jedynie możliwość ubiegania się oświadczenie na podstawie przepisów uprzednio obowiązującej ustawy z 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym, jeżeli te świadczenia nie były przez studenta pobierane. W uzasadnieniu tego wyroku znajdziemy jeszcze wskazanie innych orzeczeń sądów administracyjnych z podobną tezą, wyrok WSA w Olsztynie z 29 czerwca 2021 r., sygn. II SA/Ol 216/21 oraz WSA w Poznaniu z 6 lipca 2023 r., sygn. II SA/Po 136/23. Tezę przeciwną prezentuje, dla przykładu, WSA w Gliwicach w wyroku z 3 października 2023 r., sygn. akt III SA/Gl 543/23, WSA w Gdańsku w wyroku z 11 maja 2023 r., sygn. akt III SA/Gd 98/23, WSA w Lublinie w wyroku z 29 czerwca 2023 r., sygn. akt III SA/Lu 134/23. Nie miejsce tu na rozstrzyganie tego sporu, bo, jak to już zostało nadmienione, interesuje nas tutaj kwestia, czy zaszły przesłanki do stwierdzenia nieważności decyzji z 30 marca 2022 r. i od odpowiedzi na to pytanie zależy wynik niniejszej sprawy. Rozpatrując zatem pierwszą przesłankę rażącego naruszenia prawa – czy mamy do czynienia z oczywistym naruszeniem prawa, odpowiedź brzmi nie. Możliwość zastosowania przepisu art. 93 ust. 4 jest rozmaicie pojmowana. Sąd nie dopatrzył się również spełnienia pozostałych przesłanek warunkujących rażące naruszenie prawa, to znaczy, by przemawiał za tym charakter przepisu, który został naruszony oraz skutki, które wywołuje decyzja uznana za rażąco naruszającą prawo. Trudno, zdaniem Sądu, dopatrzyć się w decyzji przyznającej Skarżącej stypendium socjalne niemożliwych do zaakceptowania skutków gospodarczo-społecznych, czyli takich, które są niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia wymagań praworządności, by nie można było ich przyjąć jako wynikających z aktu wydanego przez organy praworządnego państwa. Byłoby grubą przesadą, gdyby tak ocenić decyzję o przyznaniu Skarżącej stypendium socjalnego. Z powyższych względów Sąd uznał, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa t.j. art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. przez jego błędne zastosowanie, ponieważ nie zaistniały przesłanki do stwierdzenia nieważności decyzji z 30 marca 2022 r. o przyznaniu skarżącej stypendium socjalnego w postaci rażącego naruszenia prawa. Wobec tego ustalenia Sąd uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. Natomiast koszty zastępstwa pełnomocnika ustanowionego z urzędu w ramach pomocy prawnej zostaną rozstrzygnięte w odrębnym postanowieniu. ----------------------- 7