III SA/Gl 292/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym Przewodniczący Sędzia NSA Anna Apollo po rozpoznaniu w dniu 15 października 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 2 sierpnia 2018 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi M. P. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie referendarza sądowego z dnia 2 sierpnia 2018 r.

W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 3.284,00 zł, skarżący reprezentowany przez fachowego pełnomocnika procesowego domagał się zwolnienia z obowiązku jego uiszczenia ponad kwotę 500,00 zł. W jego uzasadnieniu wskazał, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i nie posiada żadnego majątku, żadnych oszczędności, papierów wartościowych, ani przedmiotów o wartości przekraczającej kwotę 5.000 zł. Prowadzona dotychczas działalność gospodarcza na skutek działania organów podatkowych (wstrzymany zwrot podatku VAT) nie przynosi już żadnego dochodu, faktycznie nie istnieje. Dlatego też jego jedynym źródłem utrzymania jest wynagrodzenie za pracę rzędu 1.530,00 zł netto, podczas gdy ponoszone wydatki obejmują: czynsz (600,00 zł); opłaty za media (400,00 zł); telefon (50,00 zł) oraz lekarstwa (ok. 200,00 zł). Mając na uwadze powyższe, pismem z dnia [...] r. referendarz sądowy wezwał wnioskodawcę za pośrednictwem działającego w sprawie pełnomocnika do nadesłania (w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania) szeregu dokumentów, mających zobrazować rzeczywisty i aktualny stan majątkowy wnioskodawcy. Ponieważ wezwanie to pozostało bez odpowiedzi referendarz sądowy postanowieniem z 2 sierpnia 2018 r. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia z kosztów sądowych. Uznał bowiem, iż uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie. Nie zgadzając się z wydanym rozstrzygnięciem pełnomocnik strony złożył stosowny środek zaskarżenia, to jest sprzeciw. W jego uzasadnieniu podał, iż skarżący domagał się zwolnienia z części wpisu sądowego od skargi. Utracił bowiem płynność finansową na skutek działania przedstawicieli aparatu państwowego. To z kolei oznacza, że spełniał warunki do uwzględnienia złożonego wniosku. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje. Na wstępie merytorycznych rozważań należy zauważyć, że zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm. - dalej jako "p.p.s.a.") rozpoznając sprzeciw od postanowień i zarządzeń, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 ustawy p.p.s.a., sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie (zarządzenie) referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Ponieważ orzeka jako sąd drugiej instancji, stosuje odpowiednio przepisy o zażaleniu. Stosownie natomiast do art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a. przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym, które obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (vide: art. 245 § 3 ustawy p.p.s.a.), następuje gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie i rodziny. Użyte w powyższym przepisie pojęcie "wykazać" oznacza udowodnić, przedstawić w sposób przekonywujący, pokazać, unaocznić. Odnosi się ono do wnioskodawcy, co oznacza, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, że zachodzą przesłanki przemawiające na rzecz przyznania prawa pomocy ciąży bezpośrednio na stronie, a nie na rozpoznającym wniosek. Ma ona istotne znaczenie w sprawie, albowiem pozwala wyjaśnić wątpliwości co do wiarygodności składanych oświadczeń oraz skonfrontować ich treść z dokumentacją źródłową, której przykładowy katalog zawiera § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 sierpnia 2015 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępniania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. z 2015 r., poz. 1257 ze zm.). Podobnie art. 252 § 1 ustawy p.p.s.a. nie pozostawia wątpliwości co do tego, że informacje zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy powinny być przekonująco umotywowane. Dlatego też od stron ubiegających się o zwolnienie z części należnego od wniesionej skargi wpisu sądowego, oczekuje się aktywnej postawy procesowej przejawiającej się przede wszystkim w wyczerpującym podawaniu informacji na temat ich stanu majątkowego oraz w dostarczaniu wszelkich żądanych dokumentów w oparciu o które ma zostać poddana analizie ich kondycja finansowa i możliwości płatnicze. To bowiem na podstawie przedłożonych dokumentów źródłowych musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, że wnioskodawca nie jest w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania. Tym samym to od informacji podanych we wniosku uzależnione jest jego rozstrzygnięcie. W sytuacji natomiast, gdy te okażą się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego lub budzą wątpliwości, referendarze sądowi na podstawie art. 255 ustawy p.p.s.a. mogą zobowiązać do złożenia w zakreślonym terminie, dodatkowych oświadczeń lub dokumentów dotyczących stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy. Sytuacja taka, jak wynika z akt sprawy, miała miejsce w rozpoznawanej sprawie, albowiem pismem z dnia [...] r. referendarz sądowy wezwał skarżącego do nadesłania: - odpisu umowy o pracę oraz zaświadczenia pracodawcy o wysokości wynagrodzenia wypłaconego w ostatnim miesiącu, wskazującego też formę tej zapłaty (gotówkową lub bezgotówkową – na rachunek bankowy); - zaświadczenia o stanie cywilnym wnioskodawcy; - zeznania podatkowego za rok 2017; - dowodów wpłat, faktur VAT, paragonów itp. obrazujących wysokość kosztów bieżącego utrzymania (czynsz, opłaty za tzw. media, zakup żywności, środków czystości, leczenie i zakup leków, inne wydatki). Dodatkowo domagał się od skarżącego wskazania czy korzysta z kredytów lub pożyczek bądź pomocy osób trzecich i w zależności od udzielonej odpowiedzi do nadesłania dokumentów źródłowych potwierdzających podane w tym zakresie dane, w tym wskazujących na posiadanie zaległości. Ponieważ skarżący nie odpowiedział na wezwanie, prawidłowo referendarz sądowy uznał, że zawarte w treści formularza informacje nie są wystarczające do uwzględnienia złożonego wniosku. Stanowiska zajętego w zaskarżonym postanowieniu nie podważa argumentacja podniesiona w sprzeciwie, iż skarżący utracił płynność finansową na skutek działania przedstawicieli aparatu państwowego, a nadto że ubiegał się jedynie o zwolnienie z części opłaty od skargi, bo skoro ciężar dowodu spoczywa na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy (vide: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 kwietnia 2008 r. sygn. akt II OZ 322/08, LEX nr 479084) to sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy, jako że użyty w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a. zwrot "gdy wykaże" wskazuje wyraźnie, iż to wnioskodawca ma przekonać Sąd, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z przewidzianego w tym przepisie dobrodziejstwa procesowego jakim jest instytucja prawa pomocy, zwłaszcza gdy reprezentowany jest przez profesjonalnego pełnomocnika procesowego. W jego gestii leży więc odpowiednie i solidne przygotowanie stosownych wniosków procesowych i to nie tylko w aspekcie formalnym, ale również i merytorycznym oraz ich udokumentowanie niezależnie od tego czy ubiega się o zwolnienie z kosztów sądowych czy też o zwolnienie z części wpisu sądowego od skargi. Tym bardziej, gdy zawarte w treści urzędowego formularza dane uznano za niekompletne. W świetle powyższego Sąd w składzie tu orzekającym stwierdził, iż złożony sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie, skarżący nie wykazał bowiem w sposób wystarczająco przekonywujący, aby znajdował się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. To oznacza, że brak jest podstaw do zmiany lub uchylenia zaskarżonego postanowienia, które choć odnosiło się do szerszego aniżeli wnioskował skarżący zakresu wniosku, to z uwagi na brak dokumentów źródłowych, które do sprzeciwu również nie zostały dołączone, nie mogło zostać wyeliminowane z obrotu prawnego. Ewentualne miarkowanie należnego wpisu sądowego, którego domagał się skarżący, może mieć bowiem miejsce jedynie wtedy, gdy podane informacje o stanie majątkowym i rodzinnym nie budzą żadnych wątpliwości. Ponieważ taka sytuacja w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiła, dlatego też mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 260 ustawy p.p.s.a. zaskarżone postanowienie należało utrzymać w mocy.