III SA/Gl 200/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Krzysztof Wujek, Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Jankiewicz (spr.), Sędzia WSA Marzanna Sałuda, Protokolant St. sekretarz sądowy Izabela Maj-Dziubańska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 maja 2023 r. sprawy ze skargi M.B. na decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej Politechniki [...] z dnia 9 stycznia 2023 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania stypendium oddala skargę.

Zaskarżoną decyzją nr [...] z 9 stycznia 2023r. Odwoławcza Komisja Stypendialna Politechniki [...] utrzymała w mocy decyzję nr [...] z 29 listopada 2022r. Uczelnianej Komisji Stypendialnej Politechniki [...] w sprawie odmowy przyznanie skarżącemu M. B. stypendium Rektora. Z akt sprawy wynika, że wnioskiem z 26 września 2022r. skarżący wystąpił o przyznanie mu stypendium Rektora w semestrze zimowym w roku akademickim 2022/2023. Uczelniana Komisja Stypendialna decyzją z 29 listopada 2022r. wydała decyzję, że stypendium nie zostanie przyznane. Stwierdziła, że zgodnie z § 6 ust. 3 Regulaminu świadczeń, przysługują one nie dłużej niż przez 12 semestrów bez względu na ich pobieranie przez studenta. Natomiast wnioskodawca posiadał status studenta przez 18 semestrów, wobec czego nie spełnił warunku uprawniającego do przyznania świadczenia. W odwołaniu skarżący zarzucił decyzji naruszenie prawa materialnego, tj. art. 93 ust. 4 i 6 ustawy prawo o szkolnictwie wyższym i nauce. Wyraził pogląd, że do przyznania świadczenia należy liczyć okres, w którym studentowi świadczenie rzeczywiście przysługiwało, co potwierdza orzecznictwo sądów administracyjnych. On posiadał status studenta przez 18 semestrów, jednak stypendium pobierał wyłącznie przez 2 semestry; nadto w poprzednim roku świadczenie zostało mu przyznane. Zaskarżoną decyzją Odwoławcza Komisja Stypendialna utrzymała zaskarżoną decyzję w mocy podzielając argumentację organu I instancji. Wyjaśniła przy tym, że z dniem 18 grudnia 2021r. przepisy ustawy dot. stypendiów, w tym jej art. 93 ust. 4 uległy zmianie i nie ma obecnie wątpliwości, że przez okres 12 semestrów, przez które stypendium przysługuje należy rozumieć ten okres bez względu na to, czy student stypendium pobierał, czy też nie. W skardze na to rozstrzygnięcie strona zarzuciła naruszenie: 1/ art. 86 ust. 3 ustawy i § 26 ust. 5 Regulaminu świadczeń dla studentów polegające na niezapewnieniu prawidłowego składu komisji, co skutkowało nieważnością decyzji; 2/ art. 93 ust. 1-6 ustawy poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe jego zastosowanie poprzez przyjęcie, że przepis ten odnosi się do okresu studiowania, a nie okresu, w którym student pobierał stypendium; 3/ naruszenie prawa do równego dostępu do wykształcenia gwarantowanego w art. 70 ust. 4 Konstytucji poprzez ograniczenie dostępu do pomocy finansowej. W uzasadnieniu podniósł, że większość członków komisji stypendialnych powinni stanowić studenci, a w jego przypadku tak nie było, co świadczy o wadliwości decyzji. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczas prezentowane stanowisko. Wyjaśnił, że uczelnia wywiązała się z obowiązku powołania komisji we właściwym składzie, jedynie podczas tych konkretnych posiedzeń, na których były podejmowane decyzje wobec strony studenci nie stanowili większości osób obecnych, przy czym wymagane kworum było zachowane. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r. poz. 2492 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r., poz. 259, ze zm. dalej także: p.p.s.a.) kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. Tylko zatem stwierdzenie, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub z innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, może skutkować uchyleniem przez Sąd zaskarżonego aktu (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b, c ustawy). Przedmiotem sporu jest wykładnia pojęcia "przysługiwania świadczenia przez 12 semestrów", o którym mowa w art. 93 ust. 4 ustawy z 20 lipca 2018r. o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2022r., poz. 574 ze zm.) – dalej powoływana jako ustawa. W szczególności kontrowersyjne jest czy należy przez nie rozumieć okres faktycznego pobierania stypendium – jak twierdzi strona, czy też trzeba go utożsamiać z potencjalną możliwością studenta ubiegania się o nie, jak uznał organ. Strona studiowała 18 semestrów, lecz stypendium pobierała tylko przez 2 semestry, co wg pierwszego stanowiska pozwala jej przyznać stypendium, zaś wg drugiego – nie. W tak zarysowanym sporze Sąd podzielił pogląd organu. Na wstępie zauważyć należy, że brzmienie kluczowego dla rozstrzygnięcia sprawy art. 93 ust. 4 ustawy uległo zmianie z dniem 18 grudnia 2021r. I tak: do tej daty ww. art. brzmiał: 2. Świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1: 1) przysługują na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich, jednak nie dłużej niż przez okres 6 lat. (W art. 86 ust. 1 – 4 wymieniono: stypendium socjalne, stypendium dla osób niepełnosprawnych, zapomogę, stypendium rektora). W tym stanie prawnym orzecznictwo sądów administracyjnych stało na stanowisku, że sformułowanie "świadczenie przysługuje", jakie zostało użyte w art. 93 ust. 4 ustawy należy rozumieć jako świadczenie, które zostało przyznane studentowi po spełnieniu wymaganych kryteriów. W związku z tym dla biegu okresu 6 lat, o którym mowa w omawianym przepisie miało znaczenie to, że student występował o oświadczenie, które zostało mu przyznane i je pobierał. Ustawa o szkolnictwie wyższym uległa jednak w tej części zmianie, w związku z tym wypracowane na jej podstawie orzecznictwo stało się nieaktualne. Zmiana stanu prawnego nastąpiła w związku z wejściem w życie z dniem 18 grudnia 2021r. ustawy z 17 listopada 2021 r. o zmianie ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2021r., poz. 2232), która w art. 1 pkt 3 ustawy nadała art. 93 nowe brzmienie. Zgodnie z art. 93 w wersji obowiązującej po zmianie: 4. Łączny okres, przez który przysługują świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1, wynosi 12 semestrów, bez względu na ich pobieranie przez studenta, z zastrzeżeniem że w ramach tego okresu świadczenia przysługują na studiach: 1) pierwszego stopnia - nie dłużej niż przez 9 semestrów; 2) drugiego stopnia - nie dłużej niż przez 7 semestrów. Brzmienie powyższego przepisu jest jasne i nie nastręcza trudności interpretacyjnych. Wiąże ono możliwość przyznania stypendium z samą hipotetyczną możliwością ubiegania się o nie, a nie rzeczywistym pobieraniem świadczenia, co potwierdza prawidłowość stanowiska organu. Natomiast jedynym przepisem przejściowym, jaki dotyczy omawianej kwestii jest art. 16 ustawy zmieniającej, który stanowi, że do przyznawania świadczeń, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1 ustawy zmienianej w art. 1, w pierwszym semestrze roku akademickiego 2021/2022 stosuje się przepisy ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu dotychczasowym. Z powyższego wynika zatem, że - uwzględniając zasadę bezpośredniego skutku działania ustawy nowej - w przypadku stypendiów przyznawanych dla drugiego semestru roku akademickiego 2021/2022 i później zasadą jest przyjęcie do ustalenia prawa do stypendium okresu studiowania, a nie pobierania świadczenia. Tym samym organ wydając decyzję odmowną nie naruszył prawa, a zarzut sformułowany w pkt. 2. skargi okazał się nieuzasadniony. Również całkowicie chybiony jest zarzut naruszenia równego prawa do wykształcenia gwarantowanego przez art. 70 ust. 4 Konstytucji, poprzez ograniczenie dostępu do pomocy materialnej dla studentów. Byłby on uzasadniony tylko wówczas, gdyby zasady przyznawania stypendiów były różne dla osób charakteryzujących się jednakową cech istotną, a tak wszak nie jest. Wszyscy studenci kształcący się przez 12 semestrów lub krócej mogą się ubiegać o udzielenie pomocy, podobnie jak wszyscy studiujący dłużej uprawnienia takiego nie mają. Natomiast żaden przepis Konstytucji nie określa ram czasowych czy zasad takiej pomocy. W pkt. 1. skargi strona zarzuciła naruszenie § 26 ust. 5 Regulaminu świadczeń dla studentów i art. 86 ust. 3 ustawy. Zgodnie z powołanym przepisem, na wniosek samorządu studenckiego świadczenia, o których mowa w ust. 1 pkt 1-4, są przyznawane przez komisję stypendialną i odwoławczą komisję stypendialną. Większość członków komisji stanowią studenci. Decyzję podpisuje przewodniczący komisji albo upoważniony przez niego wiceprzewodniczący komisji. Natomiast w jego przypadku studenci nie stanowili większości składu komisji. W tej kwestii Sąd przychylił się do stanowiska organu wyrażonego w odpowiedzi na skargę. Komisja jako ciało kolegialne nie zawsze musi się gromadzić w pełnym składzie; przyjęcie przeciwnego poglądu mogłoby doprowadzić do paraliżu jej prac, np. w przypadku dłuższej nieobecności jej członków spowodowanej chorobą lub innymi przyczynami. Natomiast skład komisji ustalony Zarządzeniem Rektora Nr [...] z 27 września 2022r. – wg oświadczenia organu - był prawidłowy, gdyż studenci stanowili większość ich składu. W tym stanie rzeczy Sąd orzekł o oddaleniu skargi.