III SA/Gl 1397/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Orzepowska-Kyć po rozpoznaniu w dniu 10 lipca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 3 lutego 2017 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych ze skargi Syndyka Masy Upadłości "A" sp. z o.o. w upadłości likwidacyjnej w J. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług postanawia: 1. zmienić postanowienie starszego referendarza sądowego z dnia 3 lutego 2017 r. w ten sposób, że przyznać stronie skarżącej prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od koszów sądowych w zakresie każdorazowej opłaty przekraczającej kwotę [...] zł ([...] złotych), 2. odmówić prawa pomocy w pozostałej części.

Wnioskiem zawartym w skardze strona skarżąca domagała się zwolnienia z kosztów sądowych. W treści złożonego na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy, skarżąca Spółka podała, że dysponuje bardzo skromnymi środkami finansowymi na rachunkach bankowych. Na dzień [...] r. i [...] r. była to kwota ok. [...] zł. Ponieważ bank rozważa cofnięcie przyznanego jej limitu w kredycie odnawialnym zobowiązana będzie do jego natychmiastowej spłaty. Tymczasem jej obciążenia z tytułu zawartych umów factoringu i leasingu wynoszą: (-) [...]zł (Raiffeisen) oraz (-) [...]zł (BNP), podczas gdy stan kont na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku wynosił: [...]zł (Raiffeisen Bank), (-) [...]zł (PKO BP), [...]zł (Millennium Bank), [...]€ (CSAS). Natomiast posiadane w kasie Spółki środki wynosiły [...] zł. Wprawdzie jej kapitał - według złożonego oświadczenia – to kwota [...]zł, a wartość środków trwałych szacuje się na [...]zł, niemniej jednak za ubiegły rok obrotowy Spółka poniosła stratę rzędu (-) [...]zł. Jako uzupełnienie podanych wyżej danych do akt sprawy przedłożono: - bilans wraz z rachunkiem zysków i strat oraz informacją dodatkową za [...] r. i dziewięć miesięcy [...] r.; - deklaracje VAT-7 za ostatnie dwa miesiące wraz z raportami kasowymi i wyciągami z konta z tego okresu; - zeznanie podatkowe CIT-8 za [...] r.; - zaktualizowany formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, gdzie w rubryce nr 5 w miejsce kwoty [...] zł wpisano [...]zł tytułem posiadanych środków finansowych, podczas gdy w rubryce nr 9 stan kont przedstawiono w następujący sposób: [...]zł (Raiffeisen Bank), [...]zł (PKO BP), [...]zł (Millennium Bank) oraz [...]€ (CSAS). Dodatkowo w miejsce kwoty [...]zł wpisano [...]zł, która obrazuje stan kasy na dzień [...]r. Ponadto posiadane przez Spółkę obciążenia dotyczące kredytu w PKO BP wyliczone zostały na kwotę (-) [...]zł, a zobowiązania z tytułu zawartej umowy leasingu na (-) [...]zł. Wyjaśniono, że Raiffeisen Polbank wypowiedział umowę factoringową natychmiast po ujawnieniu zajęć egzekucyjnych bez zachowania terminu wypowiedzenia. Tym samym Spółka została zmuszona do jej natychmiastowej spłaty w kwocie [...]PLN oraz [...] EUR. Wszelkie spłaty należności dokonywane przez kontrahentów wygaszały limit factoringowy, który z dniem [...]r. stał się wymagalny. Do standardowych opłat doliczono karne odsetki, które nie byłyby naliczone, gdyby do wypowiedzenia umowy doszło w standardowym trybie. Podobnie Bank PKO BP nie przedłużył Spółce okresu finansowania kredytu na rachunku bieżącym o kolejny rok, a zatem kredyt w wysokości [...] zł stał się całkowicie wymagalny, a wierzytelność została przekazana Centrum Restrukturyzacji Windykacji PKO w K.. Postanowieniem z dnia 3 lutego 2017 r. starszy referendarz sądowy odmówił stronie skarżącej przyznania prawa pomocy. Stanowisko swoje uzasadnił tym, że zobowiązania cywilnoprawne nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego. Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem strona skarżąca pismem z dnia [...]r. wniosła sprzeciw. Pismem z [...] r. tut. Sąd został poinformowany, że postanowieniem z [...]r. Sąd Rejonowy w G. ogłosił upadłość skarżącej spółki. Pismem z [...]r. strona skarżąca została wezwana do wskazania czy popiera wniesioną skargę oraz wniosek o przyznanie prawa pomocy a także uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych w sprzeciwie [...] r. poprzez przedłożenie aktualnej dokumentacji finansowej upadłego. Pismem z [...] r. pełnomocnik "A" sp. z o.o. w upadłości likwidacyjnej w J. przedłożył żądane dokumenty oraz złożył stosowne oświadczenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje. Na wstępie należy wyjaśnić, iż w myśl art. 260 § 1 p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.). Ustawa nowelizująca ten przepis weszła w życie w dniu 15 sierpnia 2015 r. Oznacza to, że obecnie sąd dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu i wypowiada się o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia lub zarządzenia, a nie jak dotychczas rozpoznaje wniosek o przyznanie prawa pomocy na nowo. Stosownie do art. 243 § 1 p.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika procesowego z urzędu w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Skarżąca spółka składając wniosek o prawo pomocy, zażądała przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Stosownie do treści art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym - obejmującym zgodnie z art. 245 § 3 ustawy p.p.s.a. zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmującym tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego – przysługuje wyłącznie takim osobom, które wykażą, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Brzmienie powyższego przepisu nie pozostawia wątpliwości co do tego, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania mu prawa pomocy (vide: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 kwietnia 2008 r. sygn. akt II OZ 322/08, LEX nr 479084). Stwierdzić należy, że w niniejszej sprawie wpis sądowy od skargi wynosi [...] zł. W ocenie Sądu nie budzi wątpliwości, że skarżący w obecnej chwili nie jest w stanie uiścić wpisu sądowego od skargi w całości, ani nawet w znacznej części. Jednak nie zdołał wykazać, aby spełniał całkowicie ustawowe przesłanki, skutkujące uwzględnieniem złożonego wniosku w całości i zwolnieniem od kosztów sądowych. Zgodnie z poglądem ugruntowanym w orzecznictwie, które tutejszy Sąd podziela, koszty sądowe w postępowaniu przed sądami administracyjnymi należą do pierwszej kategorii należności podlegających zaspokojeniu z funduszów masy upadłości, bo mimo że nie są to koszty postępowania upadłościowego, to są kosztami powstałymi wskutek czynności syndyka w myśl art. 342 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz. U. z 2015 r., poz. 233 ze zm.; dalej: p.u.n. Niewątpliwie przez czynność syndyka należy rozumieć wniesienie skargi do sądu administracyjnego. Koszty związane z uczestnictwem strony w postępowaniu sądowoadministracyjnym są zatem kosztami, które należy zrównać z innymi wydatkami ponoszonymi przez syndyka masy upadłości na poczet prowadzonego postępowania upadłościowego. (zob. postanowienie NSA z dnia 17 listopada 2015 r., sygn. akt I GZ 740/15 6 grudnia 2012 r. I FZ 431/12, publ http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Zdaniem Sądu nie sposób stwierdzić, że syndyk nie dysponuje środkami na pokrycie kosztów sądowych związanych z zawisłymi sprawami, skoro saldo konta bankowego upadłego wynosi [...] zł. Obowiązek ich poniesienia przez syndyka jako stronę postępowania wynika z art. 199 p.p.s.a., zaś art. 342 ust. 1 pkt 1 Prawa upadłościowego i naprawczego nie jest przepisem szczególnym, wyłączającym zastosowanie tej normy. W takiej sytuacji stosownie do art. 343 ust. 1 p.u.n. obowiązkiem syndyka jest zaspokojenie tych kosztów w pierwszej kolejności, w miarę wpływu do masy upadłości stosownych sum; jeżeli należności te nie zostaną zaspokojone w ten sposób, zaspokaja się je w drodze podziału funduszów masy upadłości. Przepis ten odnosi się do zobowiązań upadłego należących do pierwszej kategorii (art. 342 ust. 1 pkt 1 p.u.n.), a nie do wszystkich jego zobowiązań, w tym także cywilnoprawnych. Podkreślenia wymaga fakt, że skarga z [...] r. do Sądu została wniesiona przed sporządzeniem i złożeniem planu podziału sumy uzyskanej ze zbycia przedsiębiorstwa upadłego a koszty związane z dochodzeniem roszczeń z tego tytułu nie zostały przez Syndyka ujęte w tym planie. Nie ma jednak podstaw do przyjęcia, że wierzytelności związane z postępowaniem upadłościowym oraz wierzytelności o charakterze cywilnoprawnym korzystają z pierwszeństwa zaspokojenia przed wierzytelnościami Skarbu Państwa wynikającymi z obowiązku finansowania przez stronę kosztów prowadzenia sprawy przed sądem administracyjnym. Skoro zatem Syndyk poparł wniesioną w niniejszej sprawie skargę, to wydatki z tym związane, choć nie dotyczą samego postępowania upadłościowego, należą w rezultacie do pierwszej kategorii należności zaspokajanych z masy upadłości wskazanych w powołanym przepisie. Mając powyższe na względzie stwierdzić trzeba, że skoro strona skarżąca posiada środki finansowe, to w tym stanie rzeczy nie można uznać, że Syndyk wykazał, że spełniona została przesłanka wskazana w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., co implikowałoby konieczność udzielenia stronie pomocy w całości ze środków budżetowych. Mając na względzie stan środków pieniężnych na rachunku bankowym oraz możliwość osiągnięcia środków finansowych ze zbycia majątku upadłej spółki uznać należy, że kwota [...]zł jest kwotą możliwą do wygospodarowania na opłacenie bieżących kosztów sądowych, tj. wpisu od skargi a także celem zabezpieczenia ewentualnej opłaty od skargi kasacyjnej. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności oraz treść art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. należało uznać, że skarżący wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, w celu zachowania prawa do sądu, zasadnym jest przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie każdorazowej opłaty przekraczającej kwotę [...]zł. Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.