III SA/Gl 1397/16

Starszy referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Jolanta Skowronek po rozpoznaniu w dniu 3 lutego 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A Sp. z o.o. w J. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie z kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy.

W treści złożonego na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy, skarżąca Spółka podała, że dysponuje bardzo skromnymi środkami finansowymi na rachunkach bankowych. Na dzień 27 września 2016 r. i 24 grudnia 2016 r. była to kwota ok. 20.550,00 zł. Ponieważ bank rozważa cofnięcie przyznanego jej limitu w kredycie odnawialnym zobowiązana będzie do jego natychmiastowej spłaty. Tymczasem jej obciążenia z tytułu zawartych umów factoringu i leasingu wynoszą: (-) 387.401,60 zł (B) oraz (-) 62.391,87 zł (C), podczas gdy stan kont na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku wynosił: 563,05 zł (B), (-) 499.940,01 zł (D), 19.993,06 zł (E), 72,39 € (CSAS). Natomiast posiadane w kasie Spółki środki wynosiły 19.034,35 zł. Wprawdzie jej kapitał - według złożonego oświadczenia – to kwota 186.000,00 zł, a wartość środków trwałych szacuje się na 98.796,49 zł, niemniej jednak za ubiegły rok obrotowy Spółka poniosła stratę rzędu (-) 271.552,61 zł. Jako uzupełnienie podanych wyżej danych do akt sprawy przedłożono: - bilans wraz z rachunkiem zysków i strat oraz informacją dodatkową za 2015 r. i dziewięć miesięcy 2016 r.; - deklaracje VAT-7 za ostatnie dwa miesiące wraz z raportami kasowymi i wyciągami z konta z tego okresu; - zeznanie podatkowe CIT-8 za 2015 r.; - zaktualizowany formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, gdzie w rubryce nr 5 w miejsce kwoty 20.550,00 zł wpisano 2.577,00 zł tytułem posiadanych środków finansowych, podczas gdy w rubryce nr 9 stan kont przedstawiono w następujący sposób: 731,21 zł (B), 0,00 zł (D), 3,09 zł (E) oraz 419,02 € (CSAS). Dodatkowo w miejsce kwoty 19.034,35 zł wpisano 110.000,00 zł, która obrazuje stan kasy na dzień 11 stycznia 2017 r. Ponadto posiadane przez Spółkę obciążenia dotyczące kredytu w D wyliczone zostały na kwotę (-) 163.090,19 zł, a zobowiązania z tytułu zawartej umowy leasingu na (-) 62.066,66 zł. Wyjaśniono, że B wypowiedział umowę factoringową natychmiast po ujawnieniu zajęć egzekucyjnych bez zachowania terminu wypowiedzenia. Tym samym Spółka została zmuszona do jej natychmiastowej spłaty w kwocie 351.791,29 PLN oraz 27.533,52 EUR. Wszelkie spłaty należności dokonywane przez kontrahentów wygaszały limit factoringowy, który z dniem 13 października 2016 r. stał się wymagalny. Do standardowych opłat doliczono karne odsetki, które nie byłyby naliczone, gdyby do wypowiedzenia umowy doszło w standardowym trybie. Podobnie Bank D nie przedłużył Spółce okresu finansowania kredytu na rachunku bieżącym o kolejny rok, a zatem kredyt w wysokości 388.135,48 zł stał się całkowicie wymagalny, a wierzytelność została przekazana Centrum Restrukturyzacji Windykacji D w K. Mając na uwadze wszystkie podniesione wyżej okoliczności zważono, co następuje. Stosownie do treści art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm. - zwanej dalej w skrócie p.p.s.a.) osobie prawnej lub innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym - obejmującym zgodnie z art. 245 § 3 ustawy p.p.s.a. zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmującym tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego – gdy ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W tym miejscu należy zauważyć, że przywołany przepis stanowi odstępstwo od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym, w myśl której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej (art. 199 ustawy p.p.s.a.), zatem jego stosowanie może mieć miejsce jedynie w takich sytuacjach, kiedy uzasadnione jest zapewnienie stronie będącej osobą prawną – prawa do sądu pod warunkiem, że ta wykaże, tj. udowodni w sposób wystarczająco przekonujący istnienie okoliczności uzasadniających zwolnienie jej z kosztów sądowych, w tym z należnego od wniesionej skargi wpisu sądowego. Z regulacji zawartej w art. 246 § 2 pkt 2 ustawy p.p.s.a. wypływa bowiem jednoznaczny wniosek, iż to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania w znaczeniu udowodnienia, przedstawienia czegoś w sposób przekonujący, unaocznienia (por. Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego dostępny w wersji elektronicznej na stronie http://sjp.pwn.pl), że osoba prawna lub inna jednostka organizacyjna ubiegająca się o prawo pomocy nie ma dostatecznych środków na ich poniesienie. Tym samym rozstrzygnięcie złożonego wniosku zależy w gruncie rzeczy od tego, co zostanie w nim wykazane (por. J.P.Tarno "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi". Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, W-wa 2004 r., str. 319). Odnosząc przywołaną wyżej regulację prawną oraz prezentowane w tym zakresie stanowisko doktryny do realiów rozpatrywanej sprawy stwierdzić należy, że przewidziana w art. 246 § 2 pkt 2 ustawy p.p.s.a. przesłanka zwolnienia skarżącej Spółki z kosztów sądowych nie została spełniona. Jak bowiem ustalono podstawowym przedmiotem jej działalności jest sprzedaż hurtowa sprzętu [...] i [...] oraz części do niego (vide: informacja dodatkowa do sprawozdania finansowego). Z tego tytułu w 2015 r. wypracowała przychód rzędu 92.688.249,54 zł, który po potrąceniu o ponoszone wydatki przyniósł dochód w wysokości 204.987,66 zł (vide: CIT-8), choć w rachunku zysków i strat odnotowano stratę wynoszącą 271.552,61 zł. Ta jednak była wynikiem nadwyżki kosztów nad uzyskanym przychodem. Podobnie w 2016 r. poniosła stratę w wysokości 373.783,58 zł, mimo wypracowanego przychodu rzędu 35.733.541,92 zł (vide: rachunek zysków i strat na dzień 30 września 2016r.). Strata ta nie była jednak spowodowana nierentownością prowadzonej działalności tylko wysokością ponoszonych wydatków, które w tym okresie kształtowały się na poziomie: 35.446.685,39 zł, 14.486,49 zł i 690.265,58 zł. Dlatego też okoliczność ta w ocenie rozpoznającego wniosek nie może przemawiać za przyznaniem prawa pomocy w żądanym zakresie i traktowaniem skarżącej Spółki w szczególny sposób w stosunku do innych podmiotów funkcjonujących w obrocie gospodarczym. Tym bardziej, że w doktrynie utrwalony został pogląd, zgodnie z którym koszty sądowe należą do normalnych kosztów działalności gospodarczej, a dochodzenie roszczeń na drodze sądowej - jako element tej działalności - wymaga na równi z koniecznością zapewnienia środków na bieżącą działalność, także zapewnienia środków na ich dochodzenie (por. M. Kowalska, A. Malmuk-Cieplak, Stosowanie ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, Przegląd Sądowy 2006/9/44). Również w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, zgodnie przyjmuje się, że koszty sporów sądowych stanowią część kosztów prowadzenia działalności gospodarczej, a zatem zdolność do ich ponoszenia należy badać przede wszystkim z uwzględnieniem osiąganych przychodów, a nie dochodów (por. postanowienie NSA z dnia 13 lutego 2014 r., sygn. akt II FZ 1543/13, LEX nr 1422842 oraz postanowienie WSA w Gdańsku z dnia 2 lipca 2004 r., sygn. akt I SA/Gd 269/04, LEX nr 220385). Mając zatem na uwadze powyższe rozpoznający sprawę uznał, że należny od wniesionej skargi wpis sądowy, do którego uiszczenia Spółka będzie zobowiązana może się znaleźć w strukturze szeroko rozumianych kosztów działalności przyjmujących dużo większe wartości. Tym bardziej, że jej podstawa opodatkowania deklarowana dla celów podatku od towarów i usług wynosiła w październiku 2.480.268,00 zł, natomiast w listopadzie 770.937,00 zł, a Spółka poza kapitałem (funduszem) podstawowym wynoszącym 286.000,00 zł posiada jeszcze kapitał (fundusz) rezerwowy w kwocie 453.549,28 zł, podczas gdy jej środki pieniężne w kasie i na rachunkach szacuje się na 452.680,86 zł (vide: bilans na dzień 30 września 2016 r.). Wprawdzie z dokumentów dołączonych do wniosku wynika, że bank wypowiedział Spółce umowę factoringową i kredyt w rachunku bieżącym, niemniej jednak okoliczność ta nie może mieć znaczenia przesądzającego, albowiem zobowiązania cywilnoprawne, nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego. Za niedopuszczalne uznaje się w orzecznictwie sądowoadministracyjnym przerzucanie na budżet państwa i w konsekwencji na innych podatników skutków decyzji i ryzyka gospodarczego przedsiębiorców z tym związanego (zob. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 1 sierpnia 2013 r., sygn. akt I SA/Wr 966/13, LEX nr 1662469). Tym bardziej, że jak ustalono z przedłożonych do akt wyciągów z rachunku bankowego Spółka nadal spłaca raty kredytowe w banku D (vide: wyciąg z rachunku), a jego saldo wynoszące (-) 394.130,79 zł zostało w dniu 4 listopada 2016 r. zaksięgowane jako kwota uznaniowa. Mając na uwadze powyższe, w tym dokonany na podany w D rachunek przelew na kwotę 57.746,33 zł (vide: operacja z 23 listopada 2016 r.) oraz stan kasy, który na dzień 31 października i 30 listopada 2016 r. wynosił 263.652,78 zł i 265.128,08 zł (vide: raporty kasowe), przyjąć należało, że skarżąca Spółka nie kwalifikuje się do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Dlatego też, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w zw. z art. 245 § 3 oraz art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono orzec jak w sentencji.