III SA/Gl 1393/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Agata Ćwik – Bury po rozpoznaniu w dniu 8 maja 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 8 lutego 2017 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A Sp. z o.o., sp.k. w T. na decyzję Prezesa Wyższego Urzędu Górniczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie opłaty podwyższonej za wydobywanie kopalin bez wymaganej koncesji w kwestii wniosku o przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie referendarza sądowego.

W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 58.765 zł, wnioskująca spółka, reprezentowana w sprawie przez profesjonalnego pełnomocnika procesowego w osobie adwokata, złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku stwierdziła, że zajmuje się usługami budowlanymi. Ubiegły rok zakończyła z dobrym wynikiem finansowym. W ramach realizowanego projektu – budowy bloków mieszkalnych – wspólnie z B Sp. z o.o. zainwestowała ok. 3.000.000 zł. Jednakże w związku z zaistniałymi problemami, zakończonymi zerwaniem umowy na realizację wyżej wskazanego projektu, Spółka nie otrzymała wynagrodzenia za prace już wykonane w kwocie 3.000.000 zł. Ponadto B Sp. z o.o. naliczyła jej kary umowne w kwocie 1.500.000 zł. Sytuacja ta powoduje, iż Spółka nie jest w stanie pokryć kosztów niniejszego postępowania. Kolejne zobowiązania w bieżącej sytuacji Spółki spowodowałyby utratę płynności finansowej, a w konsekwencji konieczność jej likwidacji. W oświadczeniu o stanie majątkowym i dochodach podała, że jej kapitał wynosi 5.000 zł, a wartość środków trwałych szacuje się na 4.291.377,51 zł. Wprawdzie za ubiegły rok obrotowy wypracowała zysk rzędu 1.491.210,00 zł, niemniej jednak jej zobowiązania wynoszą 1.763.248,72 zł. Dodatkowo spłaca raty zawartych umów leasingowych, które wynoszą 98.665,43 zł, podczas gdy tytułem składek ZUS zobowiązana jest odprowadzić do budżetu kwotę 82.373,19 zł. Dodatkowo naliczone odsetki od zawartych kredytów wynoszą 192.880 zł, a stan środków w kasie Spółki to kwota 13.682 zł. Są to jedyne środki pieniężne, którymi dysponuje, albowiem stan jej rachunków bankowych na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku wynosił: (-) 920.764 zł, (-) 1.700.000 zł, (-) 7.000.000 zł i (-) 2.200.000 zł. Postanowieniem z dnia 8 lutego 2017 r. referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącej spółce prawa pomocy. Stanowisko swoje uzasadnił tym, że analiza sytuacji finansowej skarżącej, dokonana w oparciu o przedłożone do akt dokumenty źródłowe, nie dawała podstaw do uwzględnienia złożonego wniosku. Spółka poza kapitałem (funduszem) podstawowym (666.000 zł) posiada jeszcze kapitał (fundusz) zapasowy (1.500.000 zł), a jej środki trwałe szacuje się na 4.291.377,51 zł (bilans). Ponadto za ubiegły rok obrotowy wnioskująca wypracowała zysk w kwocie 1.491.210,16 zł (rachunek zysków i strat). Ponadto stwierdził, że koszty sporów sądowych stanowią część kosztów prowadzenia działalności gospodarczej, a zatem zdolność do ich ponoszenia należy badać przede wszystkim z uwzględnieniem osiąganych przychodów, a nie dochodów, a te jak wynika z deklaracji VAT za wrzesień i listopad 2016 r. wynosiły: 3.647.836,00 zł i 1.174.672,00 zł. W tym stanie rzeczy, należny od skargi wpis sądowy może się znaleźć w strukturze szeroko rozumianych kosztów działalności przyjmujących dużo większe wartości (przykładowo, z rachunku zysków i strat wynika, że w 2015 r. poniesiono koszty działalności operacyjnej rzędu: 25.193.813,87 zł i 11.680,02 zł oraz koszty finansowe wynoszące 781.342 zł). Skarżąca nie wykazała aby jej sytuacja materialna oraz jej wspólników uniemożliwiała poniesienie należnego od wniesionej skargi wpisu, skoro z zeznań podatkowych PIT-36L i zał. PIT/B za 2015 r. dochody komandytariuszy wynosiły: 489.235,98 zł (S. C.), 1.061.548,17 zł (W. C.) i 144.245,32 zł (F. C.). Jak bowiem ustalono są oni jeszcze wspólnikami bądź prokurentami w A Sp. z o.o. oraz Grupa A Sp. z o.o. Zgodnie bowiem z regulacją kodeksu spółek handlowych – również komandytariusz odpowiada za zobowiązania spółki (odpowiedzialność ta jest ograniczona). W terminie ustawowym pełnomocnik procesowy spółki wniósł sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego. W uzasadnieniu podjął on polemikę z ustaleniami poczynionymi przez referendarza sądowego i stwierdził, że wydając zaskarżone postanowienie dokonano błędnej analizy zebranego materiału dowodowego. W ocenie wnioskującej spółki pominięcie kosztów uzyskania przychodu i zobowiązań wnioskodawcy przy ocenie jego możliwości pokrycia kosztów sądowych jest błędne. Przyjmowanie przy ocenie zdolności płatniczych wnioskodawcy jedynie osiąganych przychodów może prowadzić do tego, że podmiot posiadający wysokie przychody – które jednak nie wystarczają na wypłatę wynagrodzenia dla pracowników – jest zdolny do ponoszenia kosztów sądowych. A taki wniosek jest zdaniem strony błędny, ponieważ w takiej sytuacji niemożliwe jest regulowanie kosztów sądowych bez uszczerbku dla prowadzonej działalności gospodarczej. W sprawie tej "sposób analizy kondycji finansowej" skarżącej jest niepełny, co prowadzi do błędnego przekonania, że kondycja finansowa spółki jest dobra, podczas, gdy zgromadzona dokumentacja wskazuje na to, że zobowiązania spółki przekraczają w istocie jej aktywa. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie należy wyjaśnić, iż w myśl art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zmianami) – zwanej dalej w skrócie "P.p.s.a." rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 P.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 P.p.s.a.). Stosownie do art. 243 § 1 P.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika procesowego z urzędu w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje tylko ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Na wstępie należy zaznaczyć, że skarżąca spółka składając wniosek o prawo pomocy, zażądała przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Mając to na uwadze, odnosząc się do wniosku skarżącej spółki, należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie prawnej prawa pomocy w zakresie częściowym następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Jednocześnie podkreślić należy, że regulacja normatywna w zakresie prawa pomocy w przypadku osób prawnych lub jednostek organizacyjnych, które nie posiadają osobowości prawnej, zgodnie z treścią art. 246 § 2 in principio P.p.s.a., ma charakter uznaniowy. Oznacza to, iż nawet gdyby przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie występujących w sprawie opłat byłaby spełniona, rozpoznający wniosek nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli wedle jego uznania będzie to konieczne dla zapewnienia stronie konstytucyjnego prawa do sądu. Mając to na uwadze, odnosząc się do wniosku skarżącej spółki, należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie prawnej prawa pomocy w zakresie częściowym następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Wnioskodawca nie zdołał wykazać, że spełnia przesłanki ustawowe, skutkujące uwzględnieniem jego wniosku. W sprzeciwie podjęto jedynie ogólną polemikę z ustaleniami referendarza sądowego, poczynionymi w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Do sprzeciwu nie dołączono żadnego nowego materiału dowodowego. Co więcej, w uzasadnieniu sprzeciwu nie podano żadnych konkretnych i rzeczowych argumentów przemawiających za uwzględnieniem wniosku. Z akt sprawy i materiałów przedłożonych przez wnioskodawcę nie wynika bowiem, że skarżąca spółka osiągając wysokie przychody, nie posiada jednocześnie środków na wypłatę wynagrodzenia dla swoich pracowników. W sprzeciwie natomiast sformułowanie to przybrało postać ogólnego i hipotetycznego stwierdzenia. Jakkolwiek stan taki jest prawdopodobny, w żaden sposób nie został on jednak w tej sprawie wykazany. Brak jest mianowicie dowodów na to, że spółka ma problemy z wypłacaniem pracownikom wynagrodzenia. Należy zwrócić uwagę na to, że referendarz sądowy dokonując analizy kondycji finansowej skarżącej spółki nie pominął kwestii dotyczących kosztów uzyskania przychodów skarżącej spółki oraz jej zobowiązań. Zostały one uwzględnione, należało jednak stwierdzić, że w przypadku relatywnie wysokich przychodów uzyskiwanych przez spółkę, nic nie stoi na przeszkodzie, aby w szeroko pojętych kosztach uzyskania przychodu pomieścić kwotę stanowiącą wpis sądowy od skargi w tej sprawie. Kwestia ta została w sposób przejrzysty wyjaśniona w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Pełnomocnik procesowy spółki zaprzeczył generalnie temu ustaleniu. Podobnie odniesiono się w sprzeciwie do zasady, zgodnie z którą zobowiązania cywilnoprawne nie korzystają z pierwszeństwa zaspokojenia przed należnościami Skarbu Państwa z tytułu kosztów sądowych. Pełnomocnik procesowy zasady tej nie zanegował, stwierdził jednak, że nieregulowanie zobowiązań cywilnoprawnych może pociągnąć za sobą daleko idące skutki. Wskazać również należy, że nie udokumentowano w sprzeciwie ujemnego salda na rachunkach bankowych wnioskodawcy, brak jest bowiem w aktach sprawy wyciągów z rachunków bankowych spółki. W zaskarżonym postanowieniu dokonano również analizy stanu majątkowego komplementariusza skarżącej spółki (wspólnika ponoszącego odpowiedzialność za zobowiązania spółki bez ograniczeń). Aktualna kondycja majątkowa komplementariusza skarżącej spółki stanowi w rzeczywistości dodatkowy argument, który uzasadnia nieuwzględnienie wniosku. Brak jest więc jakichkolwiek podstaw do uwzględnienia sprzeciwu, ponieważ skarżąca, reprezentowana w sprawie przez profesjonalnego pełnomocnika procesowego nie zdołała wykazać, że nie posiada środków, które może przeznaczyć na uiszczenie wpisu sądowego od skargi w tej sprawie. Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 260 P.p.s.a. w zw. z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a.