III SA/Gl 1346/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Herman Sędziowie Sędzia WSA Dorota Fleszer Sędzia WSA Magdalena Jankiewicz (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 28 stycznia 2022 r. sprawy ze skargi J. J. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej uchyla zaskarżoną decyzję.

Zaskarżoną decyzją z [...] r. nr [...] Prezes ZUS stwierdził uchybienie terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy o zwolnienie z opłacania należności z tytułu składek. Z akt sprawy wynika, że 29 maja 2020r. skarżący złożył do ZUS wniosek o zwolnienie go z obowiązku opłacenia należności za kwiecień i maj 2020r. jako za osobę odprowadzającą składki wyłącznie za siebie. Decyzją z [...] r. ZUS umorzył postępowanie w sprawie składek za maj 2020r. jako bezprzedmiotowe. W uzasadnieniu stwierdził, że zgodnie z art. 31zq ust. 3 ustawy COVID, warunkiem zwolnienia było przesłanie deklaracji rozliczeniowej i imiennych raportów miesięcznych do 30 czerwca 2020r. Ponieważ w systemie informatycznym ZUS nie odnaleziono w tym terminie deklaracji ani imiennych raportów, postępowanie uznał za bezprzedmiotowe. Pismem z 15 września 2020r. skarżący wniósł odwołanie od decyzji. Podniósł w nim, że nie jest prawdziwe twierdzenie, że nie złożył wymienionych w decyzji dokumentów, gdyż uczynił to 10 czerwca 2020r. drogą pocztową. Zaskarżoną decyzją - powołując się na art. 134 Kpa, nakazujący organowi odwoławczemu orzekać o uchybieniu terminu do wniesienia odwołania w drodze postanowienia oraz art. 83b ust. 1 ustawy z 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020r. poz. 266 ze zm.) stanowiący, że jeżeli przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego przewidują wydanie postanowienia kończącego postępowanie w sprawie Zakład w tych przypadkach wydaje decyzję - organ odwoławczy stwierdził uchybienie terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Stwierdził, że decyzja [...] r., umarzająca postępowanie w sprawie zwolnienia została stronie doręczona 21 sierpnia 2020r., zatem 14- dniowy termin do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy upływał 4 września 2020r. Natomiast pismo w tej sprawie, datowane na 15 września 2020r. zostało nadane w placówce pocztowej 16 września 2020r. i wpłynęło do organu 18 września tego roku, zatem o 14 dni za późno. Zdaniem organu wynika z tego, że strona uchybiła terminowi do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, a jednocześnie nie złożyła wniosku o jego przywrócenie. W skardze na to rozstrzygnięcie skarżący nie sformułował przeciw decyzji konkretnych zarzutów, nie ustosunkował się też do kwestii uchybienia terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Powtórzył tezę o przesłaniu koniecznych dokumentów 10 czerwca 2020r., dlatego uznał decyzje obu instancji za niezgodne z prawem i wniósł o umorzenie składki ze względu na spełnienie przesłanek ustawowych zwolnienia. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi. Powołał się na poglądy doktryny, że stwierdzenie uchybienia terminu nie zależy od uznania organu II instancji, lecz wynika z obowiązującej normy prawnej i w sytuacji, gdy organ stwierdzi że środek odwoławczy został wniesiony z uchybieniem terminu, nie może przystąpić do jego merytorycznego rozpatrzenia. W takiej sytuacji ma on obowiązek zastosować się do dyspozycji 134 Kpa. Natomiast skarżący nie wnosił o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna, aczkolwiek z innych przyczyn, niż zostały w niej podniesione. Te bowiem sprowadzają się do kwestionowania twierdzenia organu, że deklaracje i raporty imienne nie zostały złożone, czyli podważają ustalony przez organ stan faktyczny będący przyczyną umorzenia postępowania o zwolnienie, natomiast przedmiotem rozpoznawanej sprawy są jedynie kwestie proceduralne i zgodność z prawem decyzji o stwierdzeniu uchybienia terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. W ocenie Sądu w przedmiotowej sprawie zasadnicze znaczenia ma art. 15zzzzzn2 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 374, z późn. zm.) – dalej ustawa COVID. Wskazane przepisy nakazują, by w przypadku stwierdzenia uchybienia przez stronę w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 przewidzianych przepisami prawa administracyjnego terminów od zachowania których jest uzależnione udzielenie ochrony prawnej przed organem administracji publicznej, organ administracji publicznej zawiadomił stronę o uchybieniu terminu. W zawiadomieniu tym organ wyznacza stronie termin 30 dni na złożenie wniosku o przywrócenie terminu. Powołane przepisy weszły w życie 16 grudnia 2020 r., lecz obejmują zdarzenia, które miały miejsce "w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19". Stan epidemii ogłoszono od 20 marca 2020 r. (§ 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia z 20 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii - Dz. U. poz. 491). Zdaniem Sądu, celem ustawy COVID było umożliwienie przedsiębiorcom przetrwania trudnego czasu pandemii i związanych z nią ograniczeń w prowadzeniu działalności gospodarczej. W tym czasie wielu przedsiębiorców znalazło się w sytuacji dla nich nowej, wymagającej zadbania o zaspokojenie środków podstawowej egzystencji, ale również dopełnienia formalności dotychczas im nieznanych, wprowadzonych nowymi regulacjami prawnymi, z których uprzednio i nie korzystali. Regulacje art.15zzzzzn2 ustawy COVID miały zaś niewątpliwie na celu pomoc stronom w usuwaniu niekorzystnych dla nich skutków ograniczeń w funkcjonowaniu instytucji publicznych i utrudnień wynikających z tego dla stron. Tytułem przykładu można wskazać notoryjnie znany system wnoszenia podań do instytucji publicznych poprzez umieszczenie ich we wrzutni i bez potwierdzenia faktu ich złożenia. W tych okolicznościach szczególne znaczenie ma także wynikający z art. 9 Kpa obowiązek wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego oraz czuwania nad tym, by osoby uczestniczące w tym postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa. Obowiązek udzielania stronie informacji powinien być rozumiany w jak najszerszy sposób, jego naruszenie zaś należy traktować jako wystarczającą przesłankę do uchylenia decyzji (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 6 września 2001 r. sygn. akt V SA 44/01, LEX nr 50158, teza pierwsza wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 25 czerwca 1997 r. sygn. akt SA/Lu 2087/95, LEX nr 30816). Oznacza to, że obowiązek poinformowania strony o uchybieniu terminu i umożliwienia jej złożenia wniosku o jego przywrócenie wynika nie tylko z art. 15zzzzzn2 ustawy COVID, ale także z art. 9 Kpa. Obowiązków tych organ nie zrealizował. Uwzględniając powyższe regulacje w ponownie prowadzonym postępowaniu organ będzie miał na względzie obowiązek zawiadomienia strony o uchybieniu terminu i wyznaczenia jej terminu 30 dni na złożenie wniosku o jego przywrócenie. Natomiast co do zasadności przywrócenia Sąd się nie wypowiada, gdyż byłoby to przedwczesne na tym etapie sprawy. Z uwagi na powyższe, stwierdzając naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 9 Kpa formułującego jedną z zasad postępowania administracyjnego oraz prawa procesowego - art. 15zzzzzn2 ustawy COVID, odnoszących się do toku postępowania przed organem administracji publicznej, które miały wpływ na wynik sprawy, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i lit. c) p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję.