III SA/Gl 1242/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Herman, , , po rozpoznaniu w dniu 13 września 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 23 maja 2018 r. odmawiającego przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego z urzędu w sprawie ze skargi R.P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług p o s t a n a w i a: 1. Zmienić zaskarżone postanowienie referendarza sądowego w ten sposób, że zwolnić skarżącego od obowiązku uiszczenia każdorazowej opłaty sądowej przekraczającej kwotę 200 (dwieście) złotych 2. W pozostałym zakresie utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie.

W odpowiedzi na zarządzenie o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 1.536 zł, skarżący złożył kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika procesowego z urzędu w osobie doradcy podatkowego. Uprzednio złożone zostały dwa wnioski o przyznanie prawa pomocy. Wniosek zawarty w skardze został na mocy zarządzenia referendarza sądowego z 22 grudnia 2016 r. pozostawiony bez rozpoznania. Skarżący złożył kolejny wniosek. Postanowieniem z 20 września 2017 r., referendarz odmówił przyznania prawa pomocy. To postanowienie zaskarżono sprzeciwem, postanowieniem z 16 listopada 2017 r. Sąd utrzymał zaskarżone postanowienie w mocy. W uzasadnieniu nadesłanego urzędowego formularza PPF, strona oświadczyła, że w związku z zatorami płatniczymi przy prowadzeniu firmy, popadła w długi. Kontrahenci firmy wnioskodawcy odebrały wykonane projekty – ale nie zapłaciły za nie. Aktualnie wnioskodawca ograniczył prowadzoną przez siebie działalność gospodarczą i zajmuje się głównie dorywczymi pracami na budowach. Aktualnie skarżący znajduje się na liście dłużników niewypłacalnych. Z oświadczenia o stanie rodzinnym wnioskodawcy wynika, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną J. P. – choć zaznaczył jednocześnie, że mieszkają osobno i obowiązuje w ich małżeństwie rozdzielność majątkowa oraz z córką Z. P. (roczek). Wnioskodawca oświadczył, że posiada ½ udziału we własności nieruchomości rolnych: w C. (0,5 ha) oraz w O. (0,6 ha) – obie nieruchomości są przedmiotem zajęcia ZUS. Posiada jednocześnie wierzytelność na kwotę około 64.000 zł wobec spółki ,,A’’ Sp. z o.o. w upadłości, która jest również przedmiotem zajęcia. Poza tym skarżący nie posiada ruchomości, papierów wartościowych, oszczędności, ani przedmiotów o wartości przekraczającej kwotę 5.000 zł. Z jego oświadczenia wynika że osiąga obecnie dochody w kwocie 1.500 – 2.000 zł z tytułu prac dorywczych. W rubryce nr 11 druku urzędowego formularza PPF skarżący oszacował swoje miesięczne wydatki następująco: opłaty za czynsz – około 700 zł i koszt utrzymania – 1.000 zł. Załącznikiem do wniosku były: informacje o stanie rachunku bankowego wnioskodawcy, stanie postępowania egzekucyjnego i wyciąg z KRS-u (Rejestru Dłużników Niewypłacalnych). W tym stanie rzeczy, pismem z dnia 19 marca 2018 r. referendarz sądowy wezwał wnioskodawcę do nadesłania (w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania) szeregu dokumentów, mających zobrazować jego rzeczywisty i aktualny stan majątkowy. Przesyłka zawierająca to wezwanie, została skutecznie doręczona osobiście stronie skarżącej dniu 14 kwietnia 2018 r., co wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru ww. przesyłki, znajdującej się w aktach sądowych sprawy. Dokumenty nie zostały nadesłane, natomiast dwukrotnie – pismami z 18 kwietnia 2018 r. i 7 maja 2018 r. wnioskodawca zwrócił się z prośbą o przedłużenie terminu. Wnioski te zostały uwzględnione przez referendarza. W tym stanie rzeczy postanowieniem z dnia 23 maja 2018 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu tego postanowienia porównując oświadczenia z grudnia 2016 r, czerwca 2017 r. i marca 2018 r. podniósł, że wnioskodawca konsekwentnie nie przedkłada do akt sprawy istotnych materiałów źródłowych, poprzestając jedynie na wybiórczym przedstawianiu i wykazywaniu faktów, które jego zdaniem, przedstawiają jego aktualną sytuację finansową w jak najgorszym świetle. Zasadnicze wątpliwości referendarza wzbudziła kwestia gospodarstwa domowego skarżącego. Podkreślono również, że skarżący nie przedłożył również do akt odpisu, bądź kopii zeznania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2016, jak również za rok 2017 r. – ani stosownego zaświadczenia, z którego wynikałoby, że nie osiągnął żadnego dochodu w ubiegłym roku (albo, że dochód ten był niezmiernie niski). Ponadto za budzące istotne wątpliwości uznano oświadczenia złożone na aktualnym druku formularza PPF, zgodnie z którymi, zarabiając miesięcznie od 1.500 do 2.000 zł netto i zakładając, że nie mieszka obecnie u swojej matki i nie korzysta z jej pomocy (czyli utrzymuje się sam) oraz rzeczywiście nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego ze swoją żoną J. P. – ponosi opłaty za czynsz w kwocie 700 zł, a koszt utrzymania wynosi około 1.000 zł. Wynikałoby z tego, że na kwotę 1.000 zł składają się opłaty za media, zakup żywności, odzieży i środków czystości oraz inne, nieprzewidziane wydatki związane z utrzymaniem mieszkania. Kwestia ta również nie została w żaden sposób przez skarżącego wyjaśniona. Wnioskodawca nie wykazał, aby posiadał jakiekolwiek zaległości płatnicze związane z osobistym utrzymaniem (np. w opłatach za media), jednocześnie nie ustosunkował się do ostatniego punktu wezwania referendarza sądowego z dnia 19 marca 2018 r. – nie wiadomo, czy korzysta z pomocy innych osób (np. swojej matki). Faktu tego nie można potwierdzić, nie można też jemu zaprzeczyć. Już po wydaniu ww. postanowienia a przed jego doręczeniem skarżący pismem z 31 maja 2018 r. ustosunkował się do wezwania referendarza. Wyjaśnił, że nie mieszka z matką, ma jedynie zarejestrowaną działalność gospodarczą w jej mieszkaniu. Podkreślił, że nie ma wiedzy o stanie majątkowym żony z uwagi na rozdzielność majątkową. Zaznaczył, że żona jest na urlopie wychowawczym bez prawa do zasiłku i w miarę możliwości stara się jej pomagać. Do pisma dołączył odpis zeznania podatkowego za 2017 r., a także kopie wyciągów z banków i zajęć komorniczych . Podniósł także, że koszty utrzymania ma na około 1.500 zł. Natomiast pismem z 20 czerwca 2018 r. skarżący złożył sprzeciw od postanowienia referendarza wyjaśniając, że nie był w stanie wykonać wezwania z uwagi na wyjazd zagraniczny. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 260 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2018 r., poz. 1302, dalej: P.p.s.a.), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Stosownie do art. 243 § 1 P.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika procesowego z urzędu w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Na wstępie należy zaznaczyć, że skarżący składając wniosek o prawo pomocy, zażądał przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika procesowego w osobie doradcy podatkowego. Mając to na uwadze, odnosząc się do wniosku R. P., należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Skarżący nie wykazał aby w jego przypadku istniały przesłanki do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Jednakże należy odwołać się do treści art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. zgodnie z którym przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów utrzymania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Skarżący już po wydaniu postanowienia referendarza nadesłał m.in. odpis zeznania podatkowego PIT-36L, z którego wynika, że osiągnął dochód roczny z pozarolniczej działalności gospodarczej w wysokości 24.639,30 zł, co daje kwotę nieco ponad 2.000 zł na miesiąc. Przy założeniu, że skarżący sam ponosi koszty utrzymania (czynsz, opłaty za media) i jest zobowiązany do utrzymania małoletniej, rocznej córki uznać należy, że pokrycie wpisu w pełnej wysokości (1.536 zł) stanowiłoby znaczący uszczerbek majątkowy. Zarazem jednak skarżący osiąga dochody co pozwala przyjąć, że winien częściowo partycypować w kosztach postępowania. Dlatego za adekwatną do jego możliwości płatniczych uznać należy kwotę 200 zł. Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 260 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a.