III SA/Gd 721/18

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Adam Osik po rozpoznaniu w dniu 2 listopada 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. K. o przyznanie prawa pomocy w sprawie z jego skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 22 sierpnia 2018 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego postanawia: 1. umorzyć postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy w części obejmującej żądanie zwolnienia od kosztów sądowych; 2. przyznać wnioskodawcy prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie adwokata.

Skarżący w złożonym w skardze, a następnie uzupełnionym przez złożenie w dniu 22 października 2018 r. formularza urzędowego PPF, zwrócił się z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wniosku skarżący powołał się na swój stan zdrowia, wiek i niepełnosprawność. Wskazał, że prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, utrzymuje się ze świadczenia emerytalnego w wysokości [...] zł miesięcznie, z którego to dochodu pokrywa koszty czynszu, energii elektrycznej, zakupu lekarstw, należności alimentacyjnych oraz spłaty kredytu. Łączna wysokość zadeklarowanych zobowiązań i wydatków wynosi [...] zł. Wnioskodawca wskazał jednocześnie na brak jakiegokolwiek majątku, czy oszczędności, jak również przedmiotów wartościowych. Skarżący do wniosku załączył pismo Stowarzyszenia informujące o korzystaniu przez skarżącego ze wsparcia i pomocy ośrodka, orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zaświadczenie komornika o dokonanych wpłatach tytułem egzekwowanych roszczeń alimentacyjnych, karty informacyjne z leczenia szpitalnego, zaświadczenie ZUS o pobieraniu świadczenia emerytalnego. Zgodnie z art. 239 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302) – dalej "p.p.s.a." wnioskodawca nie będzie miał obowiązku uiszczania kosztów sądowych (to jest opłat sądowych i wydatków), gdyż z ustawy wynika, że nie ma obowiązku uiszczania kosztów sądowych strona skarżąca działanie organu w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej. Wnioskodawca w sprawie, w której skarży decyzję w przedmiocie uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, jest zwolniony od ponoszenia kosztów sądowych. W konsekwencji spełnione zostały przesłanki umorzenia postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy w części obejmującej żądanie zwolnienia od kosztów sądowych, o czym referendarz sądowy, działając na podstawie art. 249a w związku z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzekł jak w punkcie pierwszym sentencji postanowienia. Odnośnie żądania ustanowienia zawodowego pełnomocnika z urzędu uznano natomiast, że instytucja prawa pomocy uregulowana w art. 243 – 262 p.p.s.a. stanowiąc jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu umożliwia dostęp do sądu osobom, które obiektywnie nie mają wystarczających środków finansowych na poniesienie kosztów prowadzonego postępowania sądowoadministracyjnego. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 245 § 3 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym (obejmującym ustanowienie pełnomocnika z urzędu) następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści ww. przepisu wynika, że to na podmiocie wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji materialnej i dochodowej uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Rozstrzygnięcie złożonego wniosku uzależnione jest zatem wyłącznie od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Z powyższego wynika więc, że instytucja zwolnienia od kosztów ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej, czyli takich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są jakichkolwiek środków do życia, lub środki te są tak bardzo ograniczone, iż wystarczają jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Jednocześnie wykazanie, iż strona rzeczywiście znajduje się w takiej trudnej sytuacji spoczywa na niej samej (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 marca 2012 r., sygn. akt I OZ 179/12, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.gov.pl). Referendarz sądowy, uznając oświadczenia wnioskodawcy za wiarygodne oraz biorąc pod uwagę sytuację materialno-bytową wnioskodawcy, na którą wpływ ma przede wszystkim stan niepełnosprawności (aktualnie wnioskodawca został zaliczony do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – orzeczenie PZON z dnia 28 maja 2018 r.), fakt uzyskiwania niewielkiego dochodu wyłącznie z tytułu emerytury, brak oszczędności oraz konieczność ponoszenia stałych kosztów utrzymania, zakupu lekarstw, czy spłaty należności alimentacyjnych, a nadto obecny stan zdrowia, stwierdził, że wnioskodawca nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie, co stanowi przesłankę niezbędną do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). W związku z dokonaną oceną sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych wnioskodawcy, referendarz sądowy działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w punkcie drugim sentencji postanowienia.