III SA/Gd 721/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Alina Dominiak po rozpoznaniu w dniu 5 marca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M. D. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 6 lutego 2018 r. sygn. akt III SA/Gd 721/17 w sprawie ze skargi M. D. na postanowienie Wojewódzkiego Zespołu Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie z dnia 16 sierpnia 2017 r., nr [...] w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia odwołania w sprawie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności postanawia: utrzymać zaskarżone postanowienie w mocy.

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 6 lutego 2018 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku przyznał małoletniej M. D. prawo pomocy w zakresie częściowym przez ustanowienie radcy prawnego oraz odmówił przyznania prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych. Z wniosku i oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym złożonego przez przedstawicielkę ustawową małoletniej wynikało, że na dochód gospodarstwa domowego składają się dochody z wynagrodzenia S. D. w wysokości 1600 zł, renty socjalnej W. i S. D. w wysokości po 724,40 zł, świadczenie wychowawcze w wysokości po 500 zł. Wydatki to opłaty - za mieszkanie w wysokości 533,17 zł, energię elektryczną 69,78 zł, gaz 33,55 zł, telefony 235 zł (rozmowy językiem migowym), telewizję 144,30 zł, zakup leków w wysokości do 200 zł. Pozostała kwota przeznaczana jest na zakup żywności dla pięcioosobowej rodziny, środków czystości, higieny, ubrań, obuwia, przyborów szkolnych oraz przeprowadzenie drobnych remontów. Do wniosku dołączono kserokopie rachunków za gaz na kwotę 33,55 zł, telewizję na kwotę 144,30 zł oraz za doładowanie energii elektrycznej z października 2017 r. na kwotę 49,66 zł oraz z grudnia 2017 r. na kwotę 69,78 zł, kartę wymiaru opłat ze wskazaniem kwoty 533,17 zł oraz decyzje o podwyższeniu renty przysługującej W. i S. D. do kwot po 724,40 zł. Rodzina mieszka w mieszkaniu komunalnym o pow. 49,75 m2, nie posiada nieruchomości, oszczędności i przedmiotów wartościowych o wartości powyżej 5000 zł. Referendarz uznał, że sytuacja rodzinna i dochodowa przemawia za stwierdzeniem, że skarżąca nie ma realnych możliwości poniesienia kosztów ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika, wobec czego przyznał wnioskodawczyni prawo pomocy przez ustanowienie radcy prawnego. Odnośnie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych referendarz wskazał, że na obecnym etapie koszty sądowe sprowadzają się do konieczności uiszczenia opłaty kancelaryjnej w wysokości 100 zł oraz wpisu sądowego od ewentualnej skargi kasacyjnej w wysokości 100 zł. W rodzinie stale osiągany jest dochód w łącznej wysokości ponad 5000 zł miesięcznie (wynagrodzenie za pracę - 1.752,98 zł, renty socjalne – 1.448,80 zł, zasiłki – 620 zł, świadczenie wychowawcze – 1500 zł). Obowiązek wskazania dochodów dotyczy dochodów ze wszystkich możliwych źródeł, w tym z tytułu świadczenia wychowawczego (tzw. 500+), a ustawa o pomocy państwa w wychowaniu dzieci w żadnym ze swoich przepisów nie wprowadza ograniczenia uwzględnienia uzyskiwanej z tego tytułu kwoty, przy badaniu stanu majątkowego i możliwości płatniczych strony postępowania sądowo-administracyjnego. Zgodnie z art. 4 ust. 1 tej ustawy celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. Zatem zasilenie budżetu domowego z tego tytułu przekłada się bezpośrednio na zwiększenie możliwości płatniczych wnioskodawczyni, w której rodzinie uzyskiwane są dochody również z innych źródeł. Wysokość zadeklarowanych i częściowo wykazanych dokumentami stałych wydatków ponoszonych w rodzinie kształtuje się na poziomie ok. 1300 zł. Zdaniem referendarza sądowego pozostała do dyspozycji kwota, po spożytkowaniu jej na zadeklarowane i niewątpliwie uzasadnione potrzeby pozwala na poczynienie oszczędności niezbędnych do pokrycia powstałych w niniejszej sprawie kosztów sądowych. Wnioskodawczyni działając przez swego przedstawiciela ustawowego nie wykazała, aby nie była w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, co jest warunkiem przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Od postanowienia referendarza sądowego przedstawicielka ustawowa skarżącej wniosła sprzeciw co do pkt 2 orzeczenia. Wskazała, że skoro referendarz przyznał prawo pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego, to powinien też był zwolnić z kosztów sądowych, ponieważ nie można przyznać zastępstwa procesowego bez zwolnienia z kosztów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Postanowienie w przedmiocie prawa pomocy jest wydawane w oparciu o przepisy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", która normuje postępowanie przed sądami administracyjnymi. W myśl art. 260 § 1 p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego, o którym mowa w art. 258 § 2 pkt 8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.), rozpoznając sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.). Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 244 § 1). Prawo to może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ( art. 245 § 2 p.p.s.a.) Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 1 i 3). Tak więc z przytoczonych przepisów wprost wynika, że możliwa jest sytuacja, w której stronie zostanie przyznanie prawo pomocy poprzez ustanowienie adwokata czy radcy prawnego, a nie zostanie przyznane prawo pomocy obejmujące zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżąca domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym - poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika, nie zaś jedynie przyznania prawa pomocy poprzez ustanowienie pełnomocnika. Przyznanie prawa pomocy w takim zakresie byłoby - zgodnie z przepisami ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - możliwe jedynie wówczas, gdyby skarżąca spełniała przesłanki z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., tj. gdyby wykazała, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W ocenie Sądu referendarz sądowy zasadnie przyjął, że skarżąca przesłanek tych nie spełnia, a jej sytuacja materialna pozwala na przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie pełnomocnika. Referendarz prawidłowo zastosował w niniejszej sprawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. który stanowi, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z akt sprawy wynika, że małoletnia skarżąca mieszka wraz z rodzicami i dwójką rodzeństwa. Rodzina osiąga stały comiesięczny dochód w wysokości ponad 5000 zł, na który składa się: wynagrodzenie za pracę 1.752,98 zł, renty socjalne 1.448,80 zł, zasiłki 620 zł, świadczenia wychowawcze 1.500 zł. Z kolei wydatki rodziny wynoszą około 1.300 zł miesięcznie. Do dochodu rodziny należało doliczyć wypłacane na dzieci świadczenia wychowawcze (tzw. 500+), ponieważ ustawa o pomocy państwa w wychowaniu dzieci nie wprowadza ograniczenia uwzględnienia uzyskiwanej z tego tytułu kwoty przy badaniu stanu majątkowego i możliwości płatniczych strony postępowania sądowo-administracyjnego. Z ustalonego stanu materialnego rodziny skarżącej w żaden sposób nie można wywieść wniosku, że skarżąca nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Jak słusznie wskazał referendarz zestawiając kwoty comiesięcznego, zadeklarowanego i udokumentowanego dochodu rodziny z wydatkami, pozostała do dyspozycji kwota pozwala na pokrycie kosztów sądowych, które nie są znaczne. Na obecnym etapie postępowania jest to opłata kancelaryjna w wysokości 100 zł oraz wpis sądowy od ewentualnej skargi kasacyjnej w wysokości 100 zł. Podniesione w sprzeciwie okoliczności nie mają wpływu na zasadność wydanego przez referendarza postanowienia. Przepisy ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie przewidują możliwości automatycznego zwolnienia od ponoszenia kosztów sądowych w sytuacji, kiedy została przyznana pomoc prawa w postaci przyznania pełnomocnika z urzędu. Jedynym kryterium decydującym o możliwości przyznania prawa pomocy jest kryterium finansowe. Nawet zwolnienie strony z kosztów postępowania przed sądem administracyjnym z mocy ustawy (co w niniejszej sprawie nie ma miejsca) nie pociąga za sobą automatycznie prawa do pomocy prawnej z urzędu. Z powyższych względów uznać należy, że postanowienie referendarza sądowego jest prawidłowe. Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 260 § 1 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.