III SA/Gd 658/17

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Adam Osik po rozpoznaniu w dniu 1 września 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. N. o przyznanie prawa pomocy w sprawie z jej skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 26 marca 2017 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego postanawia: 1. umorzyć postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy w części obejmującej żądanie zwolnienia od kosztów sądowych, 2. przyznać wnioskodawczyni prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie radcy prawnego.

Wnioskiem z dnia 28 sierpnia 2017 r., złożonym na formularzu urzędowym PPF, skarżąca M. N. zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Na podstawie złożonego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżącej ustalono, że prowadzi ona samodzielnie gospodarstwo domowe. Skarżąca jest właścicielem mieszkania. Na dochód skarżącej składa się renta rodzinna w wysokości [...] zł. Wedle oświadczenia, skarżąca – poza samochodem osobowym marki O. o wartości poniżej 5.000 zł - nie posiada żadnego innego majątku, czy też oszczędności. Skarżąca wskazała na ponoszone koszty utrzymania, które przewyższają osiągane dochody. W tym stanie uznano, co następuje. Zgodnie z art. 239 § 1 pkt 1 lit. ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej. Niniejsza sprawa jest sprawą dotyczącą nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego. Powyższe oznacza, że skarżąca jest w niniejszej sprawie ustawowo zwolniona od ponoszenia kosztów sądowych, a zatem nie ma obowiązku ich uiszczania. W konsekwencji spełnione zostały przesłanki umorzenia postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy w części obejmującej żądanie zwolnienia od kosztów sądowych, o czym referendarz sądowy, działając na podstawie art. 249a w związku z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzekł jak w punkcie pierwszym sentencji postanowienia. Odnośnie żądania ustanowienia zawodowego pełnomocnika z urzędu uznano natomiast, że instytucja prawa pomocy uregulowana w art. 243 – 262 p.p.s.a. stanowiąc jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu umożliwia dostęp do sądu osobom, które obiektywnie nie mają wystarczających środków finansowych na poniesienie kosztów prowadzonego postępowania sądowoadministracyjnego. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 245 § 3 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym (obejmującym ustanowienie pełnomocnika z urzędu) następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści ww. przepisu wynika, że to na podmiocie wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji materialnej i dochodowej uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Rozstrzygnięcie złożonego wniosku uzależnione jest zatem wyłącznie od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Uznając oświadczenia skarżącej za wiarygodne oraz biorąc pod uwagę przedstawione we wniosku okoliczności faktyczne, w tym fakt niewysokich dochodów w jej gospodarstwie domowym, braku oszczędności i znaczącego majątku, uznano, że skarżąca, nie mając obecnie realnych możliwości poniesienia kosztów ustanowienia zawodowego pełnomocnika z wyboru spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Spośród wykazanych stałych wydatków niewątpliwie nie wszystkie pokrywają niezbędne potrzeby skarżącej, jak np. koszty zajęć gimnastycznych, opłata za pracowniczy ogród działkowy, paliwo czy przegląd samochodu (koszt przeglądu technicznego nie jest ponoszony każdego miesiąca), czy też koszt zakupu środków chemicznych, kosmetyków i odzieży w łącznej kwocie ok. 350 zł. Jednakże odnosząc wysokość pozostałych wykazanych przez skarżącą wydatków związanych z kosztami czynszu, prądu, gazu, telefonu, podatku od nieruchomości, czy zakupu żywności, przyjąć należało, że skarżąca wykazała dostatecznie, że spełnia przesłankę przyznania jej prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie radcy prawnego. W powyższej sytuacji odmowa przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie oznaczałaby zamknięcie skarżącej prawa do sądu gwarantowanego w świetle art. 45 ust. 1 Konstytucji RP z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 ze zm.). W związku z dokonaną oceną sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych skarżącej, referendarz sądowy działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzekł jak w punkcie drugim sentencji.