III SA/Gd 642/17

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Adam Osik po rozpoznaniu w dniu 20 kwietnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku D. K. o przyznanie prawa pomocy w sprawie z jego skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 3 lipca 2017 r., nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranego zasiłku stałego postanawia: 1. umorzyć postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy w części obejmującej żądanie zwolnienia od kosztów sądowych; 2. odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie pełnomocnika z urzędu.

Wnioskiem z dnia 30 stycznia 2018 r., złożonym na formularzu urzędowym PPF, skarżący D. K. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu. W treści wniosku oświadczył, że zamieszkał u swojej dziewczyny w, obecnie nie pracuje i szuka pracy. Nie wskazał jaki jest dochód jego oraz osób wspólnie z nim gospodarujących, ani też nie wykazał swych zobowiązań i stałych wydatków. Nie posiadają żadnego majątku, ani oszczędności, czy też przedmiotów wartościowych, w tym pojazdów samochodowych. W związku z wątpliwościami co do rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawczyni zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 2 lutego 2018 r., na podstawie art. 255 i art. 258 § 2 pkt 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) - dalej jako "p.p.s.a.", wnioskodawca została wezwana do przedłożenia następujących dokumentów i oświadczeń: - odpisów wszystkich zeznań podatkowych wnioskodawcy i osoby, z którą zamieszkuje za 2016 rok (ewentualnie również za 2017 rok, jeżeli zeznanie to zostało złożone do urzędu skarbowego) bądź stosownych zaświadczeń z właściwego urzędu skarbowego w przedmiocie wysokości wszystkich dochodów osiągniętych w 2016 roku (ewentualnie również w 2017 roku) przez wnioskodawcę oraz osobę z którą zamieszkuje; - wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawcę i osobę, z którą zamieszkuje rachunków bankowych (w tym rachunków lokat terminowych oraz rachunków dewizowych), na których gromadzone są środki pieniężne, obrazujących historię (wszystkie wpłaty i wypłaty) oraz salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy, a jeżeli wnioskodawca i ww. osoba nie posiadają rachunków bankowych – oświadczenia w tym zakresie; - oświadczenia gdzie zamieszkuje wnioskodawca wraz ze wskazaniem osób, z którymi zamieszkuje oraz przedstawieniem kopii dokumentów obrazujących wysokość ponoszonych przez wnioskodawcę i osoby z nim zamieszkujące miesięcznych wydatków związanych z kosztami utrzymania (czynsz, opłaty za energię elektryczną, gaz, ogrzewanie, wodę, odbiór nieczystości, telefon, telewizję, internet, inne) za okres ostatnich trzech miesięcy; - kopii dokumentów potwierdzających aktualną wysokość uzyskiwanych przez osoby, z którymi wnioskodawca zamieszkuje miesięcznych dochodów ze wszystkich tytułów (np. w postaci kopii zaświadczenia od pracodawcy lub zleceniodawcy, kopii zaświadczenia o wysokości ewentualnych świadczeń rentowych, kopii podatkowej księgi przychodów i rozchodów – za ostatnie trzy miesiące); - aktualnego zaświadczenia z urzędu pracy potwierdzającego, czy wnioskodawca i osoby z nim zamieszkujące są obecnie zarejestrowane jako osoby bezrobotne z prawem do zasiłku dla bezrobotnych lub bez tego prawa, - wyjaśnienia z jakiego tytułu wnioskodawca jest zgłoszony do ubezpieczenia zdrowotnego oraz przedłożenia dokumentów potwierdzających posiadanie tytułu do korzystania z ubezpieczenia zdrowotnego; - oświadczenia, czy wnioskodawca oraz osoby, z którymi zamieszkuje, korzystały ze świadczeń z pomocy społecznej lub uzyskały prawo do dodatku mieszkaniowego w okresie ostatnich sześciu miesięcy, a jeżeli tak do przedłożenia stosownych zaświadczeń właściwych urzędów w tym zakresie; - oświadczenia w przedmiocie posiadanych przez wnioskodawcę lub osoby, z którymi zamieszkuje pojazdów mechanicznych ze wskazaniem marki, daty produkcji i aktualnej wartości. Wnioskodawca w zakreślonym terminie nie odpowiedział na powyższe wezwanie. W tym stanie uznano, co następuje. Na wstępie należy wskazać, że z uwagi na treść art. 239 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. wnioskodawca nie będzie miał obowiązku uiszczania kosztów sądowych (to jest opłat sądowych i wydatków), gdyż z ustawy wynika, że nie ma obowiązku uiszczania kosztów sądowych strona skarżąca działanie organu w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej. W świetle art. 249a p.p.s.a. postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy umarza się, jeżeli rozpoznanie wniosku stało się zbędne, o czym postanowiono w punkcie pierwszym sentencji postanowienia. Z tych względów, na podstawie art. 249a w zw. art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w punkcie pierwszym sentencji postanowienia. Odnośnie żądania ustanowienia zawodowego pełnomocnika z urzędu uznano natomiast, że instytucja prawa pomocy uregulowana w art. 243 – 262 p.p.s.a. stanowiąc jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu umożliwia dostęp do sądu osobom, które obiektywnie nie mają wystarczających środków finansowych na poniesienie kosztów prowadzonego postępowania sądowoadministracyjnego. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 245 § 3 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym (obejmującym ustanowienie pełnomocnika z urzędu) następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści ww. przepisu wynika, że to na podmiocie wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji materialnej i dochodowej uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Rozstrzygnięcie złożonego wniosku uzależnione jest zatem wyłącznie od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. W myśl art. 252 § 1 p.p.s.a. osoba fizyczna, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy, jest zobowiązana do złożenia oświadczenia dotyczącego jej stanu majątkowego i dochodów oraz podania dokładnych danych o stanie rodzinnym. Z kolei art. 255 p.p.s.a. stanowi, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Jeśli więc oświadczenie strony złożone na formularzu PPF jest niewystarczające lub budzi wątpliwości, to wydanie prawidłowego orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy jest możliwe dopiero po złożeniu w trybie art. 255 p.p.s.a. uzupełniających to oświadczenie dokumentów źródłowych lub dodatkowych oświadczeń. Sytuacja, o jakiej mowa w ww. art. 255 p.p.s.a., wystąpiła w niniejszej sprawie, albowiem oświadczenia wnioskodawczyni zawarte w formularzu urzędowym PPF były niewystarczające do oceny jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz budziły wątpliwości. Wniosek o prawo pomocy nie zawierał bowiem pełnej informacji dotyczącej zdolności do poniesienia przez wnioskodawcę oraz prowadzącą z nim wspólne gospodarstwo domowe osoby kosztów ustanowienia pełnomocnika. Wnioskodawca nie wykazał bowiem wysokości dochodów osiąganych przez tę osobę, sam zaś zadeklarował brak dochodów, jak również nie wykazał swych zobowiązań i stałych wydatków. Złożone przez wnioskodawczynię oświadczenia stanowiły podstawę do wezwania go o przedstawienie i udokumentowanie sytuacji majątkowej i dochodowej wnioskodawcy i osoby wspólnie z nim gospodarującej. Rozpoznając możliwości finansowe wnioskodawcy należy bowiem uwzględnić również stan majątkowy osób, z którymi pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym. Dopiero zestawienie i analiza faktycznie uzyskiwanych przez wnioskodawcę i osobę z nim wspólnie gospodarującą oraz ponoszonych wydatków pozwala na pełną i rzetelną ocenę w zakresie spełnienia ustawowej przesłanki przyznania prawa pomocy. Dokumentów ukazujących tak rozumianą sytuację majątkową i dochodową wnioskodawca nie przedstawił. Z tego względu nie sposób uznać, aby wnioskodawca wykazała swoją sytuację majątkową w sposób przekonujący. Tymczasem przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w przypadku wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej wnioskodawcy oraz wszystkich osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Obowiązkiem strony jest zatem wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Brak jest natomiast podstaw prawnych do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli on sam nie wykaże istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie żądania prawa pomocy. Nienależyte wykonanie przez stronę obowiązków nałożonych na nią w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest z kolei przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji uniemożliwia przyznanie jej rzeczonego dobrodziejstwa procesowego w żądanym zakresie (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.gov.pl). Mając na uwadze powyższe referendarz sądowy, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w punkcie drugim sentencji postanowienia.