III SA/Gd 520/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Alina Dominiak (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Elżbieta Kowalik-Grzanka, Sędzia NSA Anna Orłowska, Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Beata Kaczmar, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 stycznia 2017 r. sprawy ze skargi M. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia 25 stycznia 2016 r., nr [...] w przedmiocie zasiłku okresowego oddala skargę.

Decyzją z dnia 28 września 2015 r. Prezydent Miasta, po rozpatrzeniu wniosku z dnia 1 września 2015 r., na podstawie m.in. art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 4, art. 7-8, art. 11 ust. 2, art. 17 ust. 1 pkt 4, ust. 2, art. 38, art. 106 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2015 r., poz. 163 ze zm.), odmówił M. T. przyznania pomocy w postaci zasiłku okresowego. W uzasadnieniu organ wskazał, że nie można uznać, że wnioskodawczyni prowadzi oddzielne gospodarstwo domowe, bowiem pozostaje w rodzinie, a dochód rodziny przekracza kryterium dochodowe i wynosi 2552,20zł. Poza tym rodzina otrzymała w grudniu 2014 r. wypłatę zaległego świadczenia pielęgnacyjnego w kwocie 32.487 zł, w kolejnych miesiącach dodatkowe zaległe świadczenia pieniężne. W związku z tym rodzina posiada środki finansowe mogące służyć zaspokojeniu potrzeb bytowych przez wiele miesięcy. Decyzją z dnia 25 stycznia 2016 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpoznaniu odwołania M. T., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 8 ust. 1 pkt 2, art. 38 ust. 1, art. 106 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. W ocenie organu odwoławczego organ I instancji prawidłowo ocenił, że skarżąca nie prowadzi odrębnego gospodarstwa domowego, nie jest osobą samotnie gospodarującą, tylko jest osobą pozostającą w rodzinie. Organ odwoławczy dokonał analizy pojęcia wspólnego gospodarowania wskazując, że nie chodzi jedynie o wspólne zamieszkiwanie, ale związane z tym zaspokajanie potrzeb życiowych, w tym wzajemną współpracę w załatwianiu codziennych spraw. Organ wskazał, że jest mu znana sytuacja życiowa strony, ponieważ K. T., ojciec skarżącej, nieprzerwanie od 1 listopada 2011 r., a M. T. od marca 2015r., ubiegają się o pomoc społeczną. M. T. nie posiada własnego dochodu. Mieszka z rodzicami i siostrą w trzypokojowym mieszkaniu stanowiącym własność rodziców. Nie ma swojego pokoju, nie posiada żadnych sprzętów gospodarstwa domowego. Rodzina utrzymuje się z szeregu świadczeń socjalnych. M. T. sprawuje opiekę nad matką, przygotowuje posiłki , sprząta, pierze – dla całej rodziny, rodzina wspólnie korzysta ze wszystkich pomieszczeń , robi zakupy, korzysta z magazynu odzieży. Oświadczenie ojca skarżącej i A. T., że nie będą łożyli na składki na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne na rzecz skarżącej nie stanowi o tym, że prowadzi ona odrębne gospodarstwo domowe, bowiem opłacanie składek nie jest utrzymaniem rodziny , a członkowie rodziny nie są do ich opłacania zobowiązani. Strona jest osobą pozostającą w rodzinie, a nie samotnie gospodarującą. W ocenie organu zmiana w sytuacji M. T., polegająca na rzekomym prowadzeniu przez nią odrębnego gospodarstwa domowego wynika nie z rzeczywistego stanu rzeczy, lecz z działań ojca wnioskodawczyni, próbującego uzyskać w ten sposób dostęp do kolejnych świadczeń z pomocy społecznej. Po otrzymaniu stałego świadczenia pielęgnacyjnego oraz zaległych świadczeń w wysokiej kwocie nie może uzyskać kolejnych świadczeń z pomocy społecznej w związku z przekroczeniem kryterium dochodowego, wobec czego prawdopodobnie próbuje uzyskać dostęp do kolejnych zasiłków poprzez manipulację wyjaśnieniami co do sytuacji rodziny, w tym córki M.. Ustalono, że K. T. ma ogromny wpływ na wnioskodawczynię. Zdaniem organu daje to podstawę do uznania, że twierdzenia K. T. o zaprzestaniu utrzymywania córki M. i prowadzeniu przez nią odrębnego gospodarstwa domowego są niewiarygodne. Podobne oświadczenia A. T., osoby cierpiącej na schizofrenię i niepełnosprawnej psychicznie w stopniu znacznym, pozostającej pod całkowitym wpływem ojca, nie zasługują w pełni na to, by dać im wiarę. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na powyższą decyzję organu odwoławczego wniosła M. T., zarzucając błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę decyzji, polegający na bezzasadnym przyjęciu, że skarżąca nie prowadzi odrębnego, jednoosobowego gospodarstwa domowego oraz że nie znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie zasiłku okresowego. Konsekwencją tego jest błędne ustalenie dochodu rodziny i uznanie, że przekracza on kryterium dochodowe, uprawniające do świadczeń z pomocy społecznej. Skarżąca twierdziła, że sam fakt zamieszkiwania wspólnie z rodzicami nie uprawnia do zaliczenia konkretnej osoby w poczet członków danej rodziny. Podała, że sama musi zaspokajać swoje potrzeby, przeznaczając na to swój dochód. Nie istnieje element współpracy i wspólnego gospodarowania pomiędzy nią a jej krewnymi. Twierdziła, że nie czerpie wspólnych korzyści z gospodarstwa domowego i że nie ma możliwości zaspokojenia swoich podstawowych potrzeb bytowych. W związku z tym, że nie podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu, musi ponosić w pełnym wymiarze koszty częstych wizyt lekarskich (również koszty dojazdu z tym związane), wykupu drogich, nierefundowanych leków. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2016r., poz. 1066) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (jt. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (jt. Dz.U. z 2015 r., poz. 163 ze zm.), zwanej dalej "ustawą." W pierwszej kolejności wskazać należy, że zgodnie z art. 2 ust. 1 i art. 3 ustawy, pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Zadaniem pomocy społecznej jest zapobieganie sytuacjom, o których mowa w art. 2 ust. 1 powołanej ustawy przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielniania osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem. Potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy winny zostać uwzględnione, o ile odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Zgodnie z art. 38 ust. 1 pkt 1 i 2 w zw. z art. 8 ust. 1 pkt 1 i 3 ustawy zasiłek okresowy przysługuje w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego: - osobie samotnie gospodarującej, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej; - rodzinie, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego rodziny. Z powołanych przepisów wynika, że zasiłek okresowy, co do zasady, nie jest świadczeniem uznaniowym, bowiem spełnienie warunków do jego przyznania obliguje organ do jego przyznania. Natomiast uznaniu administracyjnemu pozostawiona jest (w określonych ramach) jego wysokość i okres pobierania, poprzez ustawowo określoną możliwość miarkowania. Oznacza to, że odmowa przyznania zasiłku okresowego jest przede wszystkim uzasadniona, jeżeli w okolicznościach sprawy organ ustali brak wystąpienia przesłanek pozytywnych wymienionych w art. 38 ustawy (odmowa obligatoryjna), a przede wszystkim, gdy nie zostało spełnione kryterium dochodowe osoby (rodziny) ubiegającej się o to świadczenie (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 15 stycznia 2014 r., sygn. akt II SA/Go 1050/13; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). W sprawie niniejszej podstawą odmowy przyznania skarżącej zasiłku okresowego było ustalenie przez organy, że doszło do przekroczenia kryterium dochodowego rodziny. Skarżąca kwestionowała natomiast ustalenie organów, że nie jest osobą samotnie gospodarującą, lecz pozostaje w rodzinie, w rozumieniu przepisów ustawy. Zdaniem Sądu stanowiska skarżącej podzielić nie można. Nie nosi znamion dowolności stanowisko organów, iż skarżąca nie prowadzi odrębnego, jednoosobowego gospodarstwa domowego. Z przepisu art. 6 pkt 14 ustawy o pomocy społecznej wynika bowiem, że osoby spokrewnione ze sobą w myśl przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego stanowią "rodzinę" w rozumieniu ustawy, o ile wspólnie zamieszkują i gospodarują, a także pozostają w związku faktycznym. W ocenie Sądu taka sytuacja występuje w rozpoznawanej sprawie. Skarżąca mieszka z rodzicami i siostrą w trzypokojowym mieszkaniu, stanowiącym własność rodziców. Nie ma swojego pokoju ani własnych sprzętów gospodarstwa domowego. Skarżąca korzysta ze sprzętu gospodarstwa domowego, jaki znajduje się w mieszkaniu. Nie ma własnego dochodu. Cała rodzina utrzymuje się z szeregu świadczeń socjalnych. Wydatki mieszkaniowe są opłacane z dodatku mieszkaniowego i dochodów innych członków rodziny. Skarżąca sprawuje opiekę nad matką, gotuje obiady, przygotowuje inne posiłki, sprząta mieszkanie, robi pranie wspólnie dla całej rodziny, a nie tylko dla siebie. Rodzina wspólnie korzysta ze wszystkich pomieszczeń i sprzętów gospodarstwa domowego. W tej sytuacji organ odwoławczy prawidłowo uznał deklarowane przez skarżącą prowadzenie przez nią jednoosobowego gospodarstwa domowego za niewiarygodne i nakierowane na chęć otrzymania dalszej pomocy. Za zasadnością uznania, że skarżąca prowadzi odrębne gospodarstwo domowe nie przemawia jej argumentacja , że członkowie rodziny nie będą finansować składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne. Składki te nie stanowią bowiem o utrzymaniu członka rodziny. Są związane tylko z tytułem do ubezpieczenia samej skarżącej, a nie z dochodem innych członków rodziny. Poza tym, niezależnie od zakresu wzajemnego wspierania się skarżącej i jej rodziny, o wspólnym gospodarowaniu, poza faktem wspólnego zamieszkiwania, świadczy chociażby sytuacja finansowa skarżącej, która nie osiąga własnego dochodu. Okoliczność ta rzutuje zatem na uznanie, że skarżąca - wbrew swoim twierdzeniom - cały czas pozostaje na utrzymaniu rodziców. Dochód czteroosobowej rodziny skarżącej, ustalony na podstawie art. 8 ust. 3 i 4 ustawy, wyniósł 2.552,20 zł. Składały się na niego: renta socjalna A. T. w kwocie 643,02 zł, dwa zasiłki pielęgnacyjne na rzecz A. T. i I. T. - po 153 zł, świadczenie pielęgnacyjne otrzymywane przez K. T. w kwocie 1.200 zł , dodatek mieszkaniowy w kwocie 387,78 zł, dodatek energetyczny w kwocie 15,40 zł . Zatem dochód rodziny wynosi 2552,20 zł i przekracza obowiązujące kryterium dochodowe, wynoszące dla rodziny 1824 zł. Podkreślenia wymaga, że organy administracji publicznej odmawiając przyznania skarżącej zasiłku okresowego nie kwestionowały jej trudnej sytuacji życiowej. Rodzina skarżącej wielokrotnie uzyskiwała pomoc. Wszelkiego rodzaju renty socjalne, zasiłki i dodatki są jedynym źródłem dochodu rodziny skarżącej, przy czym rodzina ta w grudniu 2014r. otrzymała wypłatę zaległego świadczenia pielęgnacyjnego w kwocie ponad 32.000 zł, a kolejne kwoty wypłacono w pierwszym kwartale 2015 r. Przypomnieć w tym miejscu należy, że przedmiotowy wniosek o przyznanie zasiłku okresowego skarżąca złożyła w dniu 1 września 2015 r. Zgodnie z art. 3 ustawy, pomoc społeczna nie służy pełnemu zaspokajaniu potrzeb podopiecznych, lecz ma jedynie na celu wspierać osoby w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwiać im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. W sprawach z zakresu pomocy społecznej kryteriami wyboru rozstrzygnięcia powinny być zatem cele i zadania pomocy społecznej, a nie subiektywne oczekiwania osób uprawnionych, zmierzające do obarczenia organów pomocy społecznej pełnym zakresem obowiązków przejęcia całkowitej opieki finansowej i życiowej nad osobą dotkniętą jedną z form niedostatku, określonych w art. 7 ustawy o pomocy społecznej (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 kwietnia 2010 r., sygn. akt I OSK 116/10, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). Mając na uwadze powyższe Sąd stanął na stanowisku, że organy prawidłowo przyjęły, że skarżąca nie może być uznana za osobę samotnie gospodarującą, a ustalony przez organy dochód rodziny skarżącej nie pozwala na przyznanie skarżącej wnioskowanego zasiłku okresowego. W tej sytuacji Sąd , na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.