III SA/Gd 443/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Jacek Hyla (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Alina Dominiak Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak Protokolant Starszy sekretarz sądowy Anna Zegan po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 września 2015 r. sprawy ze skargi M. M. na decyzję Wojewody z dnia 5 marca 2015 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta z dnia 7 stycznia 2015 r. nr [...], 2. zasądza od Wojewody na rzecz skarżącej M. M. kwotę 340 (trzysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Decyzją z dnia 7 stycznia 2015 r. , nr [...] Prezydent Miasta na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (t.j. Dz. U. z 2013 r., poz. 1650 ze zm.) orzekł o wymeldowaniu M. M. z pobytu stałego z lokalu przy ul. [...] w G.. W uzasadnieniu wskazano, że po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego w sprawie, organ na podstawie zeznań stron i świadków, oględzin lokalu oraz dokumentacji załączonej do akt sprawy ustalił, że M. M. nie mieszka w miejscu pobytu stałego i nie stanowi ono jej centrum życiowego. Odwołanie od powyższej decyzji wniosła M. M. wskazując na jej krzywdzący charakter. Organowi I instancji zarzuciła błędne ustalenie stanu faktycznego sprawy dotyczącego dobrowolności i trwałości opuszczenia miejsca pobytu stałego oraz niezawiadomienie o przeprowadzeniu dowodu z przesłuchania świadka A. B.. Decyzją z dnia 5 marca 2015 r., nr [...] Wojewoda na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu wskazano, że zgodnie z art. 35 ustawy o ewidencji ludności z dnia 24 września 2010 r. (Dz. U z 2010 r., Nr 217, poz. 1427 ze zm.) (do dnia 1 marca 2015 r. obowiązywał art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych) organ gminy o którym mowa w art. 28 ust.1 (właściwy ze względu na położenie nieruchomości, w której osoba zamieszkuje), wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lub podmiotu wskazanych w art. 28 ust. 2 ustawy (podmiotu dysponującego tytułem prawnym do lokalu) decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania. Utrwalone orzecznictwo sądowoadministracyjne w sprawach dotyczących wymeldowania wskazuje, iż przedmiotowe opuszczenie musi mieć charakter dobrowolny i trwały. Wojewoda podkreślił, iż ani z zeznań ani z odwołania skarżącej nie wynika, ażeby ponownie zamieszkała w spornym lokalu na pobyt stały. B. S., współwłaściciel spornego lokalu i ciotka skarżącej, potwierdziła wieloletnie zamieszkiwanie skarżącej w Wielkiej Brytanii i oświadczyła, że pobyty skarżącej w spornym lokalu mają charakter odwiedzin, np. w wakacje. Organ wskazał, iż posiadanie pobytu stałego związane jest z przebywaniem pod danym adresem z zamiarem pobytu stałego. Oznacza to, że dany lokal jest miejscem, w którym koncentruje się ogół spraw życiowych zainteresowanej osoby, a więc posiada ona w nim tzw. centrum życiowe. Jest to miejsce, gdzie osoba stale mieszka, nocuje, zaprasza gości, skąd wychodzi do pracy i dokąd po pracy wraca. W rozpatrywanym przypadku nie było sporu pomiędzy stronami w sprawie niezamieszkiwania skarżącej w spornym lokalu i okolicznościami jego opuszczenia. Skarżąca od wielu lat mieszka i pracuje za granicą, jej córka Z. chodzi do szkoły, tam urodziła drugie dziecko. Do Polski przyjeżdża na wakacje. Podczas pobytów w kraju przebywa w spornym lokalu lub u rodziny. Zatem prezentowane stanowiska stron w tym zakresie wzajemnie się uzupełniają. Organ odwoławczy podniósł, iż nie kwestionuje zbieżnych zeznań stron, że skarżąca przebywała w spornym lokalu, miała do niego swobodny dostęp, jednak w kontekście zebranego materiału dowodowego, sporadyczne odwiedziny spornego lokalu przez skarżącą w żadnym wypadku nie świadczą o tym, że w tym lokalu mieszka na pobyt stały i koncentruje tam swoje interesy życiowe. Jak sama twierdzi, od 2007 roku jej centrum życiowe znajduje się w Wielkiej Brytanii, a do Polski przyjeżdża na wakacje. Matka skarżącej, jak i sama skarżąca wielokrotnie deklarowały zamiar jej powrotu do Polski i zamieszkania w spornym lokalu na pobyt stały, jednak do tej pory zamiar ten nie został zrealizowany. Z tego też względu trudno dać wiarę oświadczeniom skarżącej, że opuszczenie miejsca pobytu stałego w 2007 r. nie było trwałe, a sporny lokal w dalszym ciągu stanowi jej centrum życiowe. M. M. od momentu wyjazdu za granicę w 2007 r. do spornego lokalu przyjeżdża okazjonalnie, co potwierdza dobrowolny i trwały charakter opuszczenia. Skarżąca twierdzi, że od momentu wyjazdu nie posiadała stałej pracy, a wykonywane przez nią obowiązki zawodowe mają charakter pracy dorywczej, zatem nie można uznać, że przebywa poza granicami kraju jedynie ze względu na pracę. W postępowaniu meldunkowym stan faktyczny ustalany jest na dzień wydania decyzji administracyjnej, zatem kolejne deklaracje skarżącej, że ma zamiar stałego przebywania w spornym lokalu w przyszłości, nie mogą mieć wpływu na wydane rozstrzygnięcie, ponieważ są to zdarzenia przyszłe i niepewne. Zamieszkiwanie w danym lokalu powinno być połączone z zamiarem pobytu stałego i posiadaniem w tym lokalu centrum życiowego, co w tym przypadku nie ma miejsca. Instytucja zameldowania ma charakter rejestracyjny i ewidencyjny. Zameldowanie na pobyt stały potwierdza jedynie, że osoba w tym miejscu mieszka z zamiarem pobytu stałego, co zostało zdefiniowane pod pojęciem centrum życiowego. Z powyższego wynika, że z zameldowania w lokalu nie wynikają dla osoby zameldowanej żadne prawa do tego lokalu, a brak meldunku takich praw nie pozbawia. W sytuacji, gdy skarżąca opuściła sporny lokal i zamieszkuje w innym miejscu, a zatem zmieniła miejsce pobytu stałego, miała obowiązek dokonać wymeldowania, zgodnie ze stanem faktycznym. Oceniając materiał dowodowy zebrany w sprawie i zważając przede wszystkim na wyjaśnienia skarżącej składane w toku postępowania, organ odwoławczy podzielił stanowisko organu I instancji i stwierdził, że w przypadku skarżącej nie ma mowy o stałym zamieszkiwaniu w miejscu pobytu stałego, co obligowało organy meldunkowe do usunięcia fikcji meldunkowej, jaka w stosunku do niej zaistniała. Organ wskazał nadto, iż za chybione uznać należy zarzuty naruszenia art. 10 § 1 k.p.a., art. 79 § 1 i 2 k.p.a. i art. 40 § 2 k.p.a. poprzez niezawiadomienie strony o przeprowadzeniu dowodu z przesłuchania A. B. i tym samym uniemożliwienie skarżącej czynnego udziału w postępowaniu. Z akt sprawy wynika bowiem, że organ meldunkowy pismem z dnia 23 września 2014 r. wezwał A. B. oraz M. M. do złożenia zeznań i poinformował o tym wszystkie strony postępowania. Odnosząc się do argumentów skarżącej, że organ meldunkowy nie uwzględnił faktu, iż reguluje wszelkie opłaty związane z eksploatacją lokalu organ wyjaśnił, że skarżąca nie potwierdziła swojego stanowiska żadnymi dowodami. Zresztą z wyjaśnień I. M. udzielanych podczas oględzin przedmiotowego lokalu wynikało nie tylko, że to ona reguluje opłaty za przedmiotowy lokal, łącznie z licznikiem przedpłaconym, ale też że sporny lokal wyposażony jest w meble i sprzęty należące wyłącznie do niej. Z tego też względu kolejny argument skarżącej, że posiada w spornym lokalu te urządzenia, należy uznać za nieudowodniony. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wniosła M.M. domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji w całości oraz zasądzenie od organu kosztów procesu według norm przepisanych. Zaskarżonej decyzji zarzuciła: - naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 7 k.p.a. oraz art. 77 § 1 k.p.a., które miało wpływ na wynik sprawy, poprzez niewyjaśnienie w sposób dokładny i wyczerpujący stanu faktycznego sprawy polegające na niedokonaniu wszechstronnej oceny materiału dowodowego, - naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010r. o ewidencji ludności, które miało wpływ na wynik sprawy, poprzez przyjęcie, iż skarżąca dobrowolnie i trwale opuściła lokal mieszkalny położony przy ul. [...] w G., - błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia polegający na uznaniu, iż centrum życiowe skarżącej znajduje się w Wielkiej Brytanii, podczas gdy skarżąca przebywa za granicą wyłącznie w celach zarobkowych i nie posiada tam stałego miejsca pobytu. W uzasadnieniu skargi wskazała, że ustalenia poczynione przez organ II instancji uzasadniają przekonanie, iż w trakcie postępowania nie dokonano dokładnej analizy zgromadzonych dowodów. Przede wszystkim należy zwrócić uwagę, iż organ nie dokonał wnikliwej oceny dowodu w postaci zeznań M. M.. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, iż miała ona przyznać, że jej centrum życiowe znajduje się w Wielkiej Brytanii, gdzie obecnie pracuje i mieszka wraz z dziećmi. Wskazując motywy podjętej decyzji organ pominął część zeznań skarżącej, w których wyraźnie podkreśliła, że jej sytuacja za granicą "jest niepewna". Skarżąca podkreśliła, iż wielokrotnie wskazywała na jedyną przyczynę wyjazdu za granicę, jaką było podjęcie przez nią pracy. Organ słusznie zauważył, iż skarżąca utrzymuje się wyłącznie z prac dorywczych. Powyższa okoliczność z pewnością nie może uzasadniać tego, iż centrum życiowe M.M. znajduje się w Wielkiej Brytanii. Gdyby skarżąca posiadała stałą pracę, byłaby znacznie bardziej związana z miejscem, w którym obecnie przebywa i wówczas mogłaby wiązać z nim określone plany na przyszłość. Jednak nieustanna zmiana pracy oraz miejsca pobytu za granicą powoduje, iż sytuacja skarżącej nie jest stabilna. Jedynym miejscem, do którego skarżąca może zawsze powrócić jest mieszkanie w G. przy ul. [...]. Skarżąca wyjaśniła, iż dla wymeldowania z określonego miejsca pobytu nie wystarcza jedynie fizyczne przebywanie w innym miejscu, ale towarzyszyć musi mu zamiar. Wyjazdy i powroty do miejsca stałego pobytu są normalnym zjawiskiem i nie można wyprowadzać z tego pochopnych wniosków o trwałym opuszczeniu miejsca zameldowania. Wymeldowanie musi być zawsze konsekwencją definitywnego zerwania więzi z dotychczasowym miejscem stałego pobytu. Należy przyznać, iż żadne przepisy prawa nie stanowią, jak często osoba zameldowana na pobyt stały ma przebywać w lokalu. Skarżącej, tak jak każdej innej osobie, przysługuje prawo do przebywania poza miejscem stałego pobytu, także przez dłuższy okres czasu. Prezydent Miasta w uzasadnieniu decyzji stwierdził, iż stanowiska stron są spójne i logiczne, co miałoby uzasadniać podjętą przez niego decyzję. Strony zajmowały jednak odmienne stanowiska w każdej istotnej kwestii, a w szczególności co do regulowania opłat za mieszkanie czy pozostawienia przez skarżącą rzeczy w spornym lokalu. Przedstawione w ten sposób zeznania nie cechują się w żadnym stopniu spójnością. Skarżąca podkreśliła nadto, iż wyjechała za granicę wyłącznie w celach zarobkowych, a jej pobyt w Wielkiej Brytanii ma charakter tymczasowy. Świadczy o tym chociażby brak stałego miejsca zamieszkania za granicą. M. M. zawiera okresowe umowy najmu lokalu i nie są zgodne z prawdą twierdzenia A. B., aby skarżąca starała się o przyznanie jej mieszkania socjalnego. Skarżąca regularnie przyjeżdża wraz z dziećmi do lokalu położonego w G. przy ul. [...]. Gdyby skarżąca nie traktowała wymienionego lokalu jako miejsca stałego pobytu, nie zależałoby jej na zameldowaniu we wskazanym miejscu. Czasowe wyjazdy za granicę nie mogą stanowić dostatecznej podstawy do jej wymeldowania. Sam fakt przejściowej nieobecności czy też występowania nawet regularnych okresów nieobecności w miejscu stałego zameldowania nie upoważniają jeszcze do stwierdzenia, że skarżąca opuściła je w rozumieniu art. 35 ustawy o ewidencji ludności. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r., poz. 1647) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako "p.p.s.a") stanowiący, że Sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga zasługiwała na uwzględnienie. Art. 35 ustawy o ewidencji ludności z dnia 24 września 2010 r. (t.j. Dz. U. z 2015r. poz. 388), która weszła w życie z dniem 1 marca 2015r., stanowi, że organ gminy, o którym mowa w art. 28 ust. 1, wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lub podmiotu wskazanych w art. 28 ust. 2, decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się. Zgodnie z art. 69 powyższej ustawy postępowania administracyjne wszczęte na podstawie ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993, ze zm.) i niezakończone przed dniem wejścia w życie ustawy z 2010r., w sprawach indywidualnych o zameldowanie, uchylenie czynności materialno-technicznej zameldowania oraz wymeldowanie (...) prowadzi się na podstawie tej ustawy. Okoliczności niniejszej sprawy są w zasadniczym, istotnym dla rozstrzygnięcia sprawy zakresie niesporne. Nie budzi bowiem wątpliwości to, że skarżąca przebywa od kilku lat w Wielkiej Brytanii, gdzie wykonuje pracę zarobkową. Jest to jednak, według jej zeznań praca dorywcza, w związku z którą wynajmuje lokale w których przebywa w czasie pobytu zagranicą. Skarżąca posiada dostęp do lokalu przy ul. [...] w G. i jak wykazały oględziny tego lokalu przeprowadzone w toku postępowania w mieszkaniu tym znajdują się jej rzeczy osobiste i inne. Skarżąca spędza w miejscu zameldowania część czasu spędzanego w Polsce w czasie wakacji, czy wówczas, gdy przyjeżdża do kraju w innym celu. Jak wskazała w czasie oględzin mieszkania prowadzi także remont mieszkania w zakresie wymaganym jego stanem technicznym. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym wskazuje się, że "nawet długotrwałe opuszczenie miejsca pobytu stałego, w związku z wyjazdem za granicę Polski w celach zarobkowych, nie stanowi przeszkody do utrzymania dotychczasowego zameldowania stałego, jeżeli okoliczności faktyczne związane z opuszczeniem miejsca pobytu stałego w sposób nie budzący wątpliwości nie potwierdzają, że wyjazdowi towarzyszył zamiar zmiany centrum życiowego. Zaakcentować trzeba, że przepisy meldunkowe nie mogą służyć do usuwania z mieszkań osób, które wyjechały zagranicę" (wyrok NSA z dn. 21.04.2011r. sygn. II OSK 756/10). Pogląd ten należy w pełni podzielić. W aktach administracyjnych brak jest dowodu, by skarżąca zlokalizowała całość swoich spraw życiowych trwale w Wielkiej Brytanii, wyzbywając się zamiaru powrotu do Polski. Nie ma dowodów zwłaszcza na to, by zawarła zagranicą długotrwałą umowę najmu lokalu mieszkalnego lub by zakupiła taki lokal. Także okoliczności związane z wykonywaną przez nią pracą zarobkową wskazują na to, że jest ona pracą dorywczą. Natomiast niewątpliwie skarżąca ma możliwość korzystania z lokalu w którym jest zameldowana i czyni z tego użytek w czasie pobytu w kraju. Zatem sam fakt, że skarżąca przebywa czasowo poza granicami kraju w celach zarobkowych nie przesądza o przeniesieniu tam ośrodka życiowego, z wolą koncentracji w tym miejscu jej wszystkich spraw życiowych. Pobyt zagranicą jest bowiem związany z koniecznością zapewnienia pracy zarobkowej i zdobycia środków utrzymania. Skoro w takich okolicznościach sprawy, wskazujących na to, że skarżąca nie opuściła trwale miejsca pobytu stałego w Polsce, organy administracji uznały, że wniosek o wymeldowanie M. M. zasługiwał na uwzględnienie, to stwierdzić należy, że doszło do naruszenia przepisu art. 35 ustawy o ewidencji ludności w sposób mający istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Ponownie rozpatrując sprawę organ uwzględni powyższą ocenę prawną, zgodnie z art. 153 p.p.s.a. W tym stanie sprawy Sąd orzekł na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a oraz art. 135 jak w sentencji wyroku, uchylając decyzję organów obu instancji. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a.